בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,580
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| (2 צווישנדיגע ווערסיעס פונעם זעלבן באַניצער נישט געוויזן) | |||
| שורה 6: | שורה 6: | ||
| כיתוב = מאלעריי פון יוסף | | כיתוב = מאלעריי פון יוסף | ||
| כינוי = צפנת פענח | | כינוי = צפנת פענח | ||
| געבורט ארט = [[חרן]], | | געבורט ארט = [[חרן]], אלטע חתי'שע אימפעריע | ||
| פטירה ארט = מצרים | | פטירה ארט = מצרים | ||
| טאטע = [[יעקב]] | | טאטע = [[יעקב]] | ||
| שורה 23: | שורה 23: | ||
פאר זיין פטירה, האט יוסף אנגעזאגט זיינע ברידער ארויפצונעמען זיין [[ארון מתים|ארון]] קיין [[ארץ ישראל]], נאך וואס גאט וועט זיי אויסלייזן פון מצרים. צוזאגנדיג אז {{ציטוטון|פָּקֹד יִפְקֹד אֱלֹקִים אֶתְכֶם}}{{הערה|{{תנך|שמות|יג|יט}}}}. | פאר זיין פטירה, האט יוסף אנגעזאגט זיינע ברידער ארויפצונעמען זיין [[ארון מתים|ארון]] קיין [[ארץ ישראל]], נאך וואס גאט וועט זיי אויסלייזן פון מצרים. צוזאגנדיג אז {{ציטוטון|פָּקֹד יִפְקֹד אֱלֹקִים אֶתְכֶם}}{{הערה|{{תנך|שמות|יג|יט}}}}. | ||
==געבורט== | |||
יוסף איז געבוירן צו רחל, די ווייב פון יעקב, אום [[א' תמוז]]{{הערה|לויט רוב מקורות. [[s:ספר היובלים/כח#לב|ספר היובלים, פרק כ"ח פסוק ל"ב]]; {{היברובוקס|רבי יצחק אליהו לאנדא|סידור אוצר התפלות|57996|page=138|קעפל=דובר שלום|באנד=ב|עמ=תקט}}. אנדערע זאגן כ"ז אדער ב' תמוז; זע {{היברובוקס|2=לוח דבר בעתו - תשס"ט|3=48214|page=1116}}.}}. נאך זעקס [[קינדערלאז]]ע יארן, ענדע פון די פערצן יאר וואס יעקב האט געארבעט פאר [[לבן]] צו באקומען זיינע צוויי טעכטער, רחל און [[לאה]]. ער איז [[נולד מהול|געבוירן גע'מל'עט]]{{הערה|{{ילקוט שמעוני|ירמיהו|רסא}}}}. | יוסף איז געבוירן צו רחל, די ווייב פון יעקב, אום [[א' תמוז]]{{הערה|לויט רוב מקורות. [[s:ספר היובלים/כח#לב|ספר היובלים, פרק כ"ח פסוק ל"ב]]; {{היברובוקס|רבי יצחק אליהו לאנדא|סידור אוצר התפלות|57996|page=138|קעפל=דובר שלום|באנד=ב|עמ=תקט}}. אנדערע זאגן כ"ז אדער ב' תמוז; זע {{היברובוקס|2=לוח דבר בעתו - תשס"ט|3=48214|page=1116}}.}}. נאך זעקס [[קינדערלאז]]ע יארן, ענדע פון די פערצן יאר וואס יעקב האט געארבעט פאר [[לבן]] צו באקומען זיינע צוויי טעכטער, רחל און [[לאה]]. ער איז [[נולד מהול|געבוירן גע'מל'עט]]{{הערה|{{ילקוט שמעוני|ירמיהו|רסא}}}}. | ||
מיט זיין געבורט, האט יעקב געוואלט פארלאזן לבן און צוריק גיין קיין [[ארץ ישראל]], ווי חז"ל ערקלערן{{הערה|{{מדרש רבה|בראשית|עג|ז}}; [[מדרש תנחומא|תנחונא הישן]], [[s:מדרש_תנחומא_הקדום/כרך_א/בראשית_לא_ב|בראשית לא, ב]]; {{בבלי|בבא בתרא|קכג|ב}}. געברענגט אין {{תנ"ך|בראשית|ל|כה|מפרש=רש"י}}.}}, אז יעקב, וואס איז אנטלאפן צו לבן מורא האבנדיג פון [[עשו]], האט געווארט ביז יוסף'ס געבוירט ווייל ער איז דער וואס צושטערט עשו: {{ציטוטון|וְהָיָה בֵית יַעֲקֹב אֵשׁ וּבֵית יוֹסֵף לֶהָבָה וּבֵית עֵשָׂו לְקַשׁ}}{{הערה|{{תנ"ך|עובדיה|א|יח}}}}, אבער ענדע איז ער געבליבן דארט נאך זעקס יאר{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|ל}}.}}. | מיט זיין געבורט, האט יעקב געוואלט פארלאזן לבן און צוריק גיין קיין [[ארץ ישראל]], ווי חז"ל ערקלערן{{הערה|{{מדרש רבה|בראשית|עג|ז}}; [[מדרש תנחומא|תנחונא הישן]], [[s:מדרש_תנחומא_הקדום/כרך_א/בראשית_לא_ב|בראשית לא, ב]]; {{בבלי|בבא בתרא|קכג|ב}}. געברענגט אין {{תנ"ך|בראשית|ל|כה|מפרש=רש"י}}.}}, אז יעקב, וואס איז אנטלאפן צו לבן מורא האבנדיג פון [[עשו]], האט געווארט ביז יוסף'ס געבוירט ווייל ער איז דער וואס צושטערט עשו: {{ציטוטון|וְהָיָה בֵית יַעֲקֹב אֵשׁ וּבֵית יוֹסֵף לֶהָבָה וּבֵית עֵשָׂו לְקַשׁ}}{{הערה|{{תנ"ך|עובדיה|א|יח}}}}, אבער ענדע איז ער געבליבן דארט נאך זעקס יאר{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|ל}}.}}. | ||
==נעמען== | |||
זיין נאמען איז געגעבן געווארן דורך זיין מאמע רחל, נאך אסאך [[עקרה|קינדערלאזע]] יארן, און מיט זיין געבורט האט זי געזען א סימן אז זי וועט האבן נאך א זון: {{ציטוטון|וַתִּקְרָא אֶת שְׁמוֹ יוֹסֵף לֵאמֹר יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר}}{{הערה|{{תנך|בראשית|ל|כד}}}}. | זיין נאמען איז געגעבן געווארן דורך זיין מאמע רחל, נאך אסאך [[עקרה|קינדערלאזע]] יארן, און מיט זיין געבורט האט זי געזען א סימן אז זי וועט האבן נאך א זון: {{ציטוטון|וַתִּקְרָא אֶת שְׁמוֹ יוֹסֵף לֵאמֹר יֹסֵף ה' לִי בֵּן אַחֵר}}{{הערה|{{תנך|בראשית|ל|כד}}}}. | ||
יוסף ווערט גערופן מיט נאך | יוסף ווערט גערופן מיט נאך צונעמען: '''יְּהוֹסֵף'''{{הערה|לויטן פסוק אין תהלים, עדות ביהוסף שמו וכו'}}, '''יוֹסֵף הַצַּדִּיק'''{{הערה|{{זוהר|א|קצד|ב}}}}, '''כַלְכֹּל''', '''צָפְנַת פַּעְנֵחַ''', '''אַבְרֵךְ''', '''מִשְׁנֶה לַמֶּלֶךְ''', '''יוֹסֵף בֵּן יַעֲקֹב'''{{הערה|די אלע נעמען זענען לויט מדרשי חז"ל}}) | ||
==זיין געשיכטע אין תורה== | ==זיין געשיכטע אין תורה== | ||
| שורה 37: | שורה 36: | ||
===אלס יעקב'ס באליבטער זון=== | ===אלס יעקב'ס באליבטער זון=== | ||
{{הויפט ארטיקל|[[כתונת פסים (יוסף)|כתונת פסים]]}} | {{הויפט ארטיקל|[[כתונת פסים (יוסף)|כתונת פסים]]}} | ||
יוסף איז געווען דער מוזשיניק פון יעקב, געבוירן צו רחל נאָך זיבן יאָר פון איר עקרה'קייט, און אין רעזולטאט דער מערסט באליבטער זון ביי זיין טאטן, וואס דערפאר האט ער אים געשאנקען א [[כתונת פסים]]. | יוסף איז געווען דער מוזשיניק פון יעקב, געבוירן צו רחל נאָך זיבן יאָר פון איר עקרה'קייט, און אין רעזולטאט דער מערסט באליבטער זון ביי זיין טאטן, וואס דערפאר האט ער אים געשאנקען א [[כתונת פסים]]. דאס האט אנגעצינדן קנאה ביי די ברידער. אין צוגאב האט יוסף דערציילט פאר זיין טאטן לשון הרע אויף זיינע ברידער, אויף וואס זיי האבן אים פיינט געהאט{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לז|א|ד}}}}. | ||
{{אנקער|יוסף'ס חלומות}} | {{אנקער|יוסף'ס חלומות}}יוסף האט צוגעלייגט צו דער שנאה ווען ער האט זיי דערציילט אז ער האט [[חלום|געחלומט]] ווי ער און זיינע ברידער קלייבן בינטלעך אין פעלד, ווען אט שטעלט זיך אוועק די בינטל פון יוסף, און אלע אנדערע בינטלען פון די ברידער בוקן זיך צו זיינס. עס איז געווען קלאר וואס דאס באדייט: אלע ברידער וועלן קומען זיך בוקן צו יוסף, און ער וועט געוועלטיגן איבער זיי. דערנאך האט יוסף געחלומט נאך א חלום: עלף [[שטערן]], צוזאמען מיט די [[זון]] און די [[לבנה]], קומען זיך בוקן צו אים. דאס מאל האט דאס שוין געהאט א ברייטערע באדייט: אויסער די עלף שטערן (=די ברידער, די שבטים), וועלן אויך קומען די זון (דער טאטע, יעקב) און די לבנה (די מאמע{{ביאור|אזוי איז אנגענומען, אבער לויט'ן [[רמב"ן]] ({{תנ"ך|בראשית|לז|י}}) רעדט מען פון די הויזגעזונד פון יעקב – זיינע ווייבער און קינדער. לויט [[הרב יעקב צבי מקלנבורג]] (הכתב והקבלה, שם) פרעזענטירט אויך די לבנה יעקב, נאר ברענגט ארויס אן אנדער זייט אין זיין וועזן.}}) זיך בוקן צו אים. יוסף האט אויך די חלום דערציילט פאר זיינע ברידער. די ברידער האבן נישט רעאגירט, און יוסף איז געגאנגען דערציילן די חלום פאר זיין פאטער. יעקב האט עס אויסערליך אוועק געמאכט זאגנדיג: צו דען וועלן איך, דיין מאמע און דיינע ברידער זיך קומען בוקן צו דיר?!{{הערה|{{ציטוטון|הבוא נבוא אני ואמך ואחיך להשתחוות לך ארצה?!}} ({{תנ"ך|בראשית|לז|י}})}} [[רש"י]] ערקלערט אז דאס האט יעקב געטון אראפצונעמען די קנאה פון די ברידער, זאגנדיג אז די חלום איז נישט אמת, וויבאלד די מאמע פון יוסף – רחל – איז דאך שוין נפטר געווארן, און עס קען נישט זיין אז דאס זאל געשען{{הערה|רש"י ערקלערט אז די מאמע - לבנה אין חלום - מיינט מען [[בלהה]] וואס האט געהאדעוועט יוסף. רש"י ברענגט אויך די ווערטער פון [[חז"ל]], אז פון דא לערנט מען ארויס "אין חלום בלא דברים בטלים"({{בבלי|ברכות|נה|א}}).}}. אבער, גלייך דערנאך שטייט "ואביו שמר את הדבר". דאס מיינט אז אין הארץ האט יעקב יא געגלייבט אז איין טאג וועט דאס מקויים ווערן{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לז|ה|יא}}}}. | ||
===מכירת יוסף=== | ===מכירת יוסף=== | ||
{{הויפט ארטיקל|מכירת יוסף}} | {{הויפט ארטיקל|מכירת יוסף}} | ||
ווען יוסף איז אַלט געווען 17 יאָר, האט יעקב געשיקט יוסף זוכן און זען צו עס איז פרידן צו זיינע ברידער וואס האבן געפאשעט די שאף אין געגנט פון [[שכם]] און [[דותן]]. די ברידער האבן אים באמערקט פונדערווייטנס און זיי האבן זיך אנגערופן צווישן זיך: "אט איז ער, דער בעל החלומות, לאמיר אים טויטן"{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לז|יט|כ}}}}. [[ראובן]], דער בכור, האט זיי אפגעהאלטן פון אויספירן דעם געדאנק, און האט פארגעלייגט אים אריינצואווארפן אין גרוב מיטן פּלאן אים צו ראַטעווען שפּעטער און צוריק ברענגען צום טאטן. ראובן האט דערנאך פארלאזט דאס ארט{{הערה|ער איז געגאנגען [[כיבוד אב ואם|באדינען זיין פאטער]], אדער איז ער געגאנגען תשובה טון אויף דעם וואס ער האט [[געשיכטע פון ראובן און בלהה|מבלבל]] געווען זיין טאטנ'ס בעט ({{תנ"ך|בראשית|לז|כט|מפרש=רש"י}}).}}. | |||
[[יהודה]] האט דערנאך פארגעשלאגן - כדי זיך אפצוהאלטן פון אים טויטן - צו פארקויפן יוסף פאר א שיירא פון ישמעאלים וואס זענען דארט פארביי, די ברידער האבן צוגעשטימט און יוסף איז פארקויפט געווארן פאר צוואנציג זילבער שטיק צו די ישמעאלים, און זיי האבן אים פארקויפט פאר א גרופע [[האנדל|הענדלער]] פון [[מדין]] וואס האבן אים אראפגענידערט קיין מצרים. | |||
ווען ראובן איז צוריק געקומען און געזען אז יוסף איז פארקויפט געווארן, האט ער | ווען ראובן איז צוריק געקומען און געזען אז יוסף איז פארקויפט געווארן, האט ער צעריסן זיינע קליידער צו ווייזן זיין ווייטאג. כדי צו באהאלטן די מכירה פון זייער טאטן האבן די ברידער געשחטן א [[ציג]], איינגעטונקען די כתונת פון יוסף אין די בלוט, און געשיקט צו יעקב פרעגן: איז דאס דיין קינד'ס העמד? יעקב האט עס געזען און באשטעטיגט אז דאס איז טאקע די כתונת פון יוסף, טראכטנדיג אז ער איז פארציקט געווארן פון א ווילדע חיה{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לז|לג}}}}. יעקב האָט געטרויערט יאָרן לאַנג נאָך יוסף. | ||
===אין מצרים און די נסיון פון אשת פוטיפר=== | ===אין מצרים און די נסיון פון אשת פוטיפר=== | ||
{{הפניה לערך מורחב|יוסף און אשת פוטיפר}} | {{הפניה לערך מורחב|יוסף און אשת פוטיפר}} | ||
יוסף איז פארקויפט געווארן צו זיין א קנעכט ביי די הויז פון | יוסף איז פארקויפט געווארן צו זיין א קנעכט ביי די הויז פון [[פוטיפר]], דער שר הטבחים פון פרעה. פוטיפר האט באמערקט אז גאָט איז מיט יוסף, און אז אלץ וואָס ער טוט איז מצליח{{הערה|[[חז"ל]] האבן פון דא ארויסגעלערנט, איז אין א פלאץ וואס [[תלמיד חכם|תלמידי חכמים]] קומען, איז זאפארט שורה דארט א ברכה ({{בבלי|ברכות|מב|א}}).}}, און ער האט אים אויפגענומען צו זיין פאראנטווארטליך אויף זיין הויז. | ||
ווען פוטיפר'ס ווייב האט געוואלט זינדיגן מיט יוסף, האט יוסף איר אפגעזאגט, זאָגנדיג אַז דאָס איז אַ חטא קעגן גאָט און אַ קנאַפּע לויאַליטעט צו זיין האַר. זי האט פּרובירט יעדן טאָג אים איינצורעדן{{הערה|{{בבלי|יומא|לה|ב}}}} אבער יוסף האט אפילו נישט געוואלט פארברענגען מיט איר. ענדע, ווען זיי זענען איינמאל געווען אליין אין הויז, האט זי פרובירט כאפן יוסף מיט געוואלד, אבער ער האט זיך ארויסגעדרייט און אנטלאפן אינדרויסן, איבערלאזנדיג זיין קלייד אין אירע הענט. ווען אלע זענען אהיימגעקומען האט זי פאלש באשולדיגט יוסף אז ער איז דער וואס האט געוואלט זינדיגן מיט איר און נאך א געראנגל איז ער אנטלאפן, און א באווייז דערצו איז זיין קלייד אין איר האנט. מען האט דעריבער איינגעשפארט יוסף אין טורמע{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לט|א|כ}}}}. | |||
מיט'ן הילף פון גאט האט יוסף ווייטער מוצא חן געווען און דער שר בית הסוהר האט אים אויפגענומען צו זיין פאראנטוואטליך אויף די ארעסטאנטן{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לט|כא|כג}}}}. | מיט'ן הילף פון גאט האט יוסף ווייטער מוצא חן געווען און דער שר בית הסוהר האט אים אויפגענומען צו זיין פאראנטוואטליך אויף די ארעסטאנטן{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לט|כא|כג}}}}. | ||
ווען דער שר האופים און שר המשקים, וועלכע זענען אינצווישן ארעסטירט געווארן אלס פארנאכלעסיגקייט אין צוגרייטן די עסן פאר'ן קעניג, האבן זיך געחלומט אין איין נאכט מאדנע [[חלום|חלומות]] האט זיי יוסף ענטשיידט: דעם שר האופים וועט מען הענגען, דאקעגן דער שר המשקים וועט צוריק גיין צו זיין שטעלע. יוסף האט געבעטן פון שר המשקים ער זאל אים געדענקען און באפרייען, אבער דער שר המשקים האט פארגעסן פון יוסף{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|מ}}}}. | |||
===אלס משנה למלך=== | ===אלס משנה למלך=== | ||
יוסף האט קלאר געשטעלט פאר פרעה אז די הצלחה איז נישט אנגעהאנגען אין אים נאר אלעס איז אין דעם אויבערשטנ'ס הענט, און נאר דערנאך איז ער צוגעגאנגען ענטשיידן די חלום: זיבן זאטע יארן וועלן אראפקומען אויף די וועלט, און דערנאך וועלן קומען זיבן הונגער יארן, וואס וועלן זיין אזוי שטארק אזש מען וועט פארגעסן פון די זאטע יארן. פרעה האט זיך דערשראקן און געפרעגט יוסף וואס קען מען טון צו אריבער גיין די זיבן הונגער יארן, האט יוסף פארגעשלאגן צו | נאך צוויי יאר{{הערה|חז"ל ערקלערן אז די צוויי יאר זענען מלכתחילה נישט נגזר געווארן אויף יוסף, אבער ער האט דאס באקומען אלס שטראף פארן זיך ווענדן נאך הילף ביי א בשר ודם, ווי עס איז מרומז אין פסוק "אַשְׁרֵי הַגֶּבֶר אֲשֶׁר שָׂם ה' מִבְטַחוֹ וְלֹא פָנָה אֶל רְהָבִים וְשָׂטֵי כָזָב" - {{תנ"ך|תהלים|מ|ה}} ({{תנ"ך|בראשית|מ|כג|מפרש=רש"י}}).}} האט פרעה [[פרעה'ס חלומות|געחלומט חלומות]], אין זיי האט ער געזען ווי זיבן מאגערע קיען שלינגען איין זיבן פעטע קיען, און זיבן טריקענע זאנגען שלינגען איין זיבן פולע זאנגען. ווען די מצרישע [[חרטומים]] האבן נישט געקענט זיי ענטשיידן, האט דער שר המשקים זיך דערמאנט אינעם עברישן בחור וואס זיצט אין ארעסט הויז, און האט פארגעשלאגן פאר פרעה אים ארויסצונעמען און בעטן ער זאל ענטשיידן די חלומות{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|מא}}}}. | ||
יוסף האט קלאר געשטעלט פאר פרעה אז די הצלחה איז נישט אנגעהאנגען אין אים נאר אלעס איז אין דעם אויבערשטנ'ס הענט, און נאר דערנאך איז ער צוגעגאנגען ענטשיידן די חלום: זיבן זאטע יארן וועלן אראפקומען אויף די וועלט, און דערנאך וועלן קומען זיבן הונגער יארן, וואס וועלן זיין אזוי שטארק אזש מען וועט פארגעסן פון די זאטע יארן. פרעה האט זיך דערשראקן און געפרעגט יוסף וואס קען מען טון צו אריבער גיין די זיבן הונגער יארן, האט יוסף פארגעשלאגן צו זאַמלען און אוועקלייגן תבואה פון די זאטע יארן, און אזוי וועט מען איבערלעבן די הונגער יארן. פרעה איז געווארן זייער באאיינדרוקט פון די ענטשיידונג און די עצה דערויף, און האט אויפגענומען יוסף אויסצופירן דעם פלאן און זיין א משנה למלך אויף מצרים, ווען נאר די בענקל פון פרעה בלייבט העכער זיינס. פרעה האט געגעבן פאר יוסף דעם עגיפּטישן נאמען '''צָפְנַת פַּעְנֵחַ'''{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|מא|טז|מה}}}}, וועלכע באדייט "אנטפלעקט באהאלטענעס" וויבאלד יוסף האט ענטשידן די חלום פון פרעה{{הערה|רש"י}}. | |||
יוסף האט אויסגעפירט מיט סוקסעס די אויפגאבע און באהאלטן אסאך אוצרות פון עסן ביי די זאטע יארן. | יוסף האט אויסגעפירט מיט סוקסעס די אויפגאבע און באהאלטן אסאך אוצרות פון עסן ביי די זאטע יארן{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|מא|מו|מט}}}}. | ||
ווען עס זענען אנגעקומען די הונגער יארן, האט ער פארקויפט עסן פאר די איינוואוינער פון מצרים און די ארומיגע לענדער - דארט האט אויך געהערשט א הונגער. יוסף'ס אַדמיניסטראַטיווע טאַקטיקן זענען געווען: | ווען עס זענען אנגעקומען די הונגער יארן, האט ער פארקויפט עסן פאר די איינוואוינער פון מצרים און די ארומיגע לענדער - דארט האט אויך געהערשט א הונגער. יוסף'ס אַדמיניסטראַטיווע טאַקטיקן זענען געווען: ער האָט געקויפט אַלע פאַרמעגנס און אפילו די גופים פון די מצרים (אַחוץ די כּהנים) אין אויסטויש פאר תבואה ביים סוף פון די הונגער יאָרן, מאַכנדיק זיי קנעכט פאר פרעה, און ער האָט גענומען אַ פיפטל פון דער גערעטעניש פאַר פּרעה. | ||
{{הפניה לערך מורחב|ערכים=<!-- [[אראפגאנג פון יוסף'ס ברידער קיין מצרים]], --> [[יוספ'ס אנטפלעקונג צו זיינע ברידער]]<!-- , [[יעקב'ס אראפגאנג קיין מצרים]] -->}} | {{הפניה לערך מורחב|ערכים=<!-- [[אראפגאנג פון יוסף'ס ברידער קיין מצרים]], --> [[יוספ'ס אנטפלעקונג צו זיינע ברידער]]<!-- , [[יעקב'ס אראפגאנג קיין מצרים]] -->}} | ||
| שורה 86: | שורה 85: | ||
==יוסף אין מדרש== | ==יוסף אין מדרש== | ||
די געשיכטע פון יוסף ווערט ערקלערט מיט אסאך מדרשים. אט איז א קליינע טייל פון די מדרשים. | די געשיכטע פון יוסף ווערט ערקלערט מיט אסאך מדרשים. אט איז א קליינע טייל פון די מדרשים. | ||
=== | ===באציאונגען פון יוסף און זיינע ברידער=== | ||
די תורה דערציילט {{ציטוטון|וַיָּבֵא יוֹסֵף אֶת דִּבָּתָם רָעָה אֶל אֲבִיהֶם}},{{הערה|שם=בראשית לז ב|{{תנ"ך|בראשית|לז|ב}}}} און דער מדרש{{הערה|{{מדרש רבה|בראשית|פד|ז}}}} פארברייטערט און דעטאלירט וואס איז געווען די שלעכטע רייד וואס יוסף האט דערציילט, און די עונש וואס ער האט באקומען דערפאר: | די תורה דערציילט {{ציטוטון|וַיָּבֵא יוֹסֵף אֶת דִּבָּתָם רָעָה אֶל אֲבִיהֶם}},{{הערה|שם=בראשית לז ב|{{תנ"ך|בראשית|לז|ב}}}} און דער מדרש{{הערה|{{מדרש רבה|בראשית|פד|ז}}}} פארברייטערט און דעטאלירט וואס איז געווען די שלעכטע רייד וואס יוסף האט דערציילט, און די עונש וואס ער האט באקומען דערפאר: | ||
:וואס האט ער געזאגט? א מחלוקת צווישן [[רבי מאיר]], [[רבי יהודה]] און [[רבי שמעון]]: | :וואס האט ער געזאגט? א מחלוקת צווישן [[רבי מאיר]], [[רבי יהודה]] און [[רבי שמעון]]: | ||
| שורה 100: | שורה 98: | ||
:* דו האסט געזאגט, זיי קוקן אויף פרעמדע מיידלעך - איך זאג דיר צו אז איך וועל אנרייצן אויף דיר דעם בער, "וַתִּשָּׂא אֵשֶׁת אֲדֹנָיו וְגוֹ'".{{הערה|שם=רבהפדז|{{מדרש רבה|בראשית|פד|ז}}}} | :* דו האסט געזאגט, זיי קוקן אויף פרעמדע מיידלעך - איך זאג דיר צו אז איך וועל אנרייצן אויף דיר דעם בער, "וַתִּשָּׂא אֵשֶׁת אֲדֹנָיו וְגוֹ'".{{הערה|שם=רבהפדז|{{מדרש רבה|בראשית|פד|ז}}}} | ||
אויפ'ן פסוק {{ | אויפ'ן פסוק "{{מנוקד|וַיִּקָּחֻהוּ וַיַּשְׁלִכוּ אֹתוֹ הַבֹּרָה, וְהַבּוֹר רֵק אֵין בּוֹ מָיִם}}",{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|לז|כד}}}} וואס שילדערט די גרוב וואס אין אים האבן די ברידער אריינגעווארפן יוסף, דרשענען חז"ל "אויב עס שטייט שוין 'והבור ריק' ווייס איך דען נישט אליין אז 'אין בו מים'? נאר וואס קומט אונז לערנען 'אין בו מים' - וואסער איז טאקע נישטא, אבער שלענג און עגדיסן זענען יא פארהאן דארט" (דאס איז ערגער פון וואסער - אבער למעשה שטייט אין מדרש אז די שרצים האבן נישט צוגערירט צו יוסף){{הערה|{{בבלי|שבת|כב|א}}}} {{ביאור|טראץ וואס לכאורה איז נישטא קיין אונטערשייד צווישן אים טויטן בידיים אדער צו צוברענגען זיין טויט דורכן אים לייגן צווישן שלענג ואס וועלן אים זיכער טויטן, ערקלערט אבער דער [[אור החיים]] על פי זוהר, אז א מענטש וואס ער איז א בעל בחירה קען ערוועקן אויף א צווייטן די מידת הדין, וואס דעמאלט איז זייער שווער ארויסצוגיין דערפון זכאי, אבער א חיה וואס איז נישט א בעלת בחירה קען נישט צוברענגען דערצו, און דעריבער א צדיק ווי יוסף האט נישט געזאלט ווערן געשעדיגט פון די שלענג.}} | ||
דער מדרש עקלערט אויף די ווערטער פון די ברידער {{ | דער מדרש עקלערט אויף די ווערטער פון די ברידער "{{מנוקד|אֲבָל אֲשֵׁמִים אֲנַחְנוּ עַל אָחִינוּ אֲשֶׁר רָאִינוּ צָרַת נַפְשׁוֹ בְּהִתְחַנְנוֹ אֵלֵינוּ וְלֹא שָׁמָעְנוּ}}"{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|מב|כא}}}}{{ביאור|טייטש: אבער מיר זענען שולדיג אז מיר האבן געזען ווי אונזער ברודער בעט זיך ביי אונז אויף זיין לעבן, און מיר האבן נישט צוגעהערט צו אים}}: "קען דען זיין אז יוסף וואס איז אלט זיבעצן יאר זעט ווי זיינע ברידער פארקויפן אים און ער שווייגט? נאר פון דא לערנט מען אז ער האט זיך געווארפן צו די פוס פון יעדן איינעם פון די ברידער אז זיי זאלן זיך דערבארעמען אויף אים - און זיי האבן נישט צוגעהערט".{{הערה|{{מדרש רבה|בראשית|צא|ח}}}} | ||
נאך וואס יוסף באשולדיגט בנימין אלס גנב, ווענדט זיך צו אים יהודה און הייבט אן צו רעדן צו אים רייד, וואס לויט פשוט פשט זעט אויס ווי ער בעהט זיך ביי אים: {{ציטוטון|בִּי אֲדֹנִי, יְדַבֶּר נָא עַבְדְּךָ דָבָר בְּאָזְנֵי אֲדֹנִי וְאַל יִחַר אַפְּךָ בְּעַבְדֶּךָ, כִּי כָמוֹךָ כְּפַרְעֹה.}}{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|מד|יח}}}} אבער דער מדרש דרשנט די ווערטער {{ציטוטון|כִּי כָמוֹךָ כְּפַרְעֹה}} ווי אסערטיווע און אפילו דראענדע ווערטער: "פונקט ווי פרעה וואס איז גוזר און ער איז נישט מקיים, ביזטו אויך גוזר און נישט מקיים{{ביאור|דו האסט געבעטן אז דו ווילסט נאר זען בנימין, און ענדע כאפסטו אים צו}}; פונקט ווי פרעה האט געליטן פון קרעץ נאכן פארכאפן מיין באבע [[שרה]], אזוי וועסטו אויך ליידן פון קרעץ; פונקט ווי פרעה איז א קעניג און דו ביסט זיין וויצע אין מצרים, אזוי איז מיין פאטער קעניג אין ארץ כנען און איך בין זיין וויצע, און טאמער נעם איך ארויס מיין שווערד, פאנג איך אן פון דיר און איך ענדיג מיט פרעה דיין האר".{{הערה|{{מדרש רבה|בראשית|צג|ו}}}} | נאך וואס יוסף באשולדיגט בנימין אלס גנב, ווענדט זיך צו אים יהודה און הייבט אן צו רעדן צו אים רייד, וואס לויט פשוט פשט זעט אויס ווי ער בעהט זיך ביי אים: {{ציטוטון|בִּי אֲדֹנִי, יְדַבֶּר נָא עַבְדְּךָ דָבָר בְּאָזְנֵי אֲדֹנִי וְאַל יִחַר אַפְּךָ בְּעַבְדֶּךָ, כִּי כָמוֹךָ כְּפַרְעֹה.}}{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|מד|יח}}}} אבער דער מדרש דרשנט די ווערטער {{ציטוטון|כִּי כָמוֹךָ כְּפַרְעֹה}} ווי אסערטיווע און אפילו דראענדע ווערטער: "פונקט ווי פרעה וואס איז גוזר און ער איז נישט מקיים, ביזטו אויך גוזר און נישט מקיים{{ביאור|דו האסט געבעטן אז דו ווילסט נאר זען בנימין, און ענדע כאפסטו אים צו}}; פונקט ווי פרעה האט געליטן פון קרעץ נאכן פארכאפן מיין באבע [[שרה]], אזוי וועסטו אויך ליידן פון קרעץ; פונקט ווי פרעה איז א קעניג און דו ביסט זיין וויצע אין מצרים, אזוי איז מיין פאטער קעניג אין ארץ כנען און איך בין זיין וויצע, און טאמער נעם איך ארויס מיין שווערד, פאנג איך אן פון דיר און איך ענדיג מיט פרעה דיין האר".{{הערה|{{מדרש רבה|בראשית|צג|ו}}}} | ||
יוסף'ס לעבן איז געווען פּינקטליך אַ מידה כנגד מידה שטראָף פאַר זײנע יונגע חסרונות. אַזוי ווי ער האָט אַרײנגעבראַכט שלעכטע באריכטן אויף זײנע ברידער (לשון הרע), איז ער פאַלש באַשולדיגט געוואָרן{{הערה|{{רבה|בראשית|פד|ז}}. זעט {{זוהר|א|קפה|ב}}}}. | |||
===זיין שיינקייט און זיין זיך שטארקן אויפ'ן יצר=== | ===זיין שיינקייט און זיין זיך שטארקן אויפ'ן יצר=== | ||
אין פסוק {{ציטוטון|יוֹסֵף בֶּן שְׁבַע עֶשְׂרֵה שָׁנָה ... וְהוּא נַעַר}}{{הערה|שם=בראשית לז ב}} האבן חז"ל זיך געמוטשטעט מיט די דאפלטקייט, ווייל עס שטייט דאך "בן שבע עשרה שנה" איז צו וואס דארף מען צולייגן "והוא נער", נאר פשט איז אז ער פלעגט מאכן "מעשה נערוּת", ער האט געטאפט זיינע אויגן, נאכגעקוקט זיינע פוסטריט און געלאקט זיינע האר,{{הערה|שם=רבהפדז}} און [[רש"י]] עקלערט אז דאס האט ער געטון "כדי צו אויסזען שיין". | אין פסוק {{ציטוטון|יוֹסֵף בֶּן שְׁבַע עֶשְׂרֵה שָׁנָה ... וְהוּא נַעַר}}{{הערה|שם=בראשית לז ב}} האבן חז"ל זיך געמוטשטעט מיט די דאפלטקייט, ווייל עס שטייט דאך "בן שבע עשרה שנה" איז צו וואס דארף מען צולייגן "והוא נער", נאר פשט איז אז ער פלעגט מאכן "מעשה נערוּת", ער האט געטאפט זיינע אויגן, נאכגעקוקט זיינע פוסטריט און געלאקט זיינע האר,{{הערה|שם=רבהפדז}} און [[רש"י]] עקלערט אז דאס האט ער געטון "כדי צו אויסזען שיין". | ||
| שורה 125: | שורה 124: | ||
== יוסף אין קבלה== | == יוסף אין קבלה== | ||
אין [[ספר הזוהר]] און אין אנדערע ספרי [[קבלה]], [[ספירה (קבלה)|מידת]] ה"[[ספירת היסוד|יסוד]]" וואס סיבמאליזירט קדושה ווארט אנגערופן די מידה פון יוסף, ווי עס שטייט "וצדיק יסוד עולם"{{הערה|{{תנ"ך|משלי|י|כה}}}} – און דער צדיק איז יוסף. אין [[חסידות]] ניצט די געשטאלט פון יוסף צו סימבאליזירן קדושה און זיך שטארקן אויף נסיונות. אזוי אויך, איז יוסף דער [[אושפיזין]] פון די זעקסטע טאג [[סוכות]] (אדער די פערטע לויט מנהג [[הגר"א]]), און דאס איז קעגן מדת היסוד. ביי פארשידענע חסידישע הויפן (ווי [[בעלזא]]) פירט מען אן עקסטערן [[טיש]] מיט'ן נאמען "ויוסף הוא המשביר" אלס א סגולה פאר פרנסה. [[שמחת תורה]] ביי די [[הקפות]] זענען פארהאן פארשידענע הויפן (ווי [[סאטמאר (חסידות)|סאטמאר]]) וואס מען טאנצט לענגער, וויבאלד דאס איז אנטקעגן די זעקסטע מידה "יסוד" - די מידה פון יוסף. | אין [[ספר הזוהר]] און אין אנדערע ספרי [[קבלה]], [[ספירה (קבלה)|מידת]] ה"[[ספירת היסוד|יסוד]]" וואס סיבמאליזירט קדושה ווארט אנגערופן די מידה פון יוסף, ווי עס שטייט "וצדיק יסוד עולם"{{הערה|{{תנ"ך|משלי|י|כה}}}} – און דער צדיק איז יוסף. אין [[חסידות]] ניצט די געשטאלט פון יוסף צו סימבאליזירן קדושה און זיך שטארקן אויף נסיונות. אזוי אויך, איז יוסף דער [[אושפיזין]] פון די זעקסטע טאג [[סוכות]] (אדער די פערטע לויט מנהג [[הגר"א]]), און דאס איז קעגן מדת היסוד. ביי פארשידענע חסידישע הויפן (ווי [[בעלזא]]) פירט מען אן עקסטערן [[טיש]] מיט'ן נאמען "ויוסף הוא המשביר" אלס א סגולה פאר פרנסה. [[שמחת תורה]] ביי די [[הקפות]] זענען פארהאן פארשידענע הויפן (ווי [[סאטמאר (חסידות)|סאטמאר]]) וואס מען טאנצט לענגער, וויבאלד דאס איז אנטקעגן די זעקסטע מידה "יסוד" - די מידה פון יוסף. | ||
==משיח בן יוסף== | |||
יוסף איז דער זיידע פונעם צווייטן משיח, "[[משיח בן יוסף]]", וועלכער וועט קעמפן קעגן די כוחות פון שלעכטס צוזאַמען מיט משיח בן דוד און שטאַרבן אין קאַמף. משיח בן יוסף איז דער משיח פון דער "ערד", וואָס פירט דעם אתערותא דלתתא פונעם גאולה-פּראָצעס, בשעת משיח בן דוד איז דער פירער פון דער "הימל" (אתערותא דלעילא){{הערה|קול התור א, ב, בשם דער גר"א}}. | |||
==אַרכעאָלאָגישע און היסטאָרישע פאַרגלייכונגען== | ==אַרכעאָלאָגישע און היסטאָרישע פאַרגלייכונגען== | ||
| שורה 137: | שורה 139: | ||
==זעט אויך== | ==זעט אויך== | ||
* [[קבר יוסף]] | * [[קבר יוסף]] | ||
==צו ליינען מער== | ==צו ליינען מער== | ||
| שורה 163: | שורה 162: | ||
{{יעקב'ס קינדער}} | {{יעקב'ס קינדער}} | ||
{{ספר בראשית}} | {{ספר בראשית}} | ||
{{אילן יוחסין של דמויות ספר בראשית}} | {{אילן יוחסין של דמויות ספר בראשית}} | ||
| שורה 180: | שורה 178: | ||
[[קאַטעגאָריע:עבדים בתנ"ך]] | [[קאַטעגאָריע:עבדים בתנ"ך]] | ||
[[קאַטעגאָריע:אישים בתנ"ך שהגיעו לגיל 110]] | [[קאַטעגאָריע:אישים בתנ"ך שהגיעו לגיל 110]] | ||
[[קאַטעגאָריע:אישים שנפטרו בתאריך לידתם]] | |||
[[he:יוסף]] | [[he:יוסף]] | ||