אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "דצ"ך עד"ש באח"ב"

* לויטן אברבנאל האט יעדע גרופע געהאט אן אייגנארטיגע לעקציע פאר פּרעה. די ערשטע דריי מכות - '''ד'''ם, '''צ'''פרדע, '''כ'''ינים, איז געקומען ווייזן אויף "[[מציאות ה']]", ווי עס שטייט ביי די דריי מכות "בְּזֹאת תֵּדַע כִּי אֲנִי ד'{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|יז}}}}". די צווייטע גרופע - '''ע'''רוב, '''ד'''בר, '''ש'''חין, זענען געקומען ווייזן אז דער באשעפער פירט די וועלט - "[[השגחה]]", ווי עס שטייט דערביי "לְמַעַן תֵּדַע כִּי אֲנִי ד' {{אונטערשטריך|בְּקֶרֶב הָאָרֶץ}}"{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ח|יח}}}}. און די דריטע גרופע - '''ב'''רד, '''א'''רבה, '''ח'''ושך, '''ב'''כורות, איז געקומען צייגן אז דער באשעפער איז דער בעל היכולת וואס קען אלעס טוישן ווי זיין ווילן, ווי עס שטייט{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ט|יד}}}} "בַּעֲבוּר תֵּדַע כִּי אֵין כָּמֹנִי בְּכָל הָאָרֶץ"{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|יד|כה|מפרש=אברבנאל}}; הנ"ל, [https://www.sefaria.org/Zevach_Pesach_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17.3 זבח פסח על הגדה של פסח, תשובות לשערים פ' – פ"ג]; {{ספריא|רבי יצחק עראמה|עקידת יצחק, שער לו|Akeidat_Yitzchak.36.9}}, ד"ה אמנם הדרך המיוחד; {{תנ"ך|שמות|ז|יז|מפרש=כלי יקר}}. זעט די אלע באריכות.}}.

*די דריי טיילן קענען רעפרעזענטירן די דריי אספעקטן פון די נסים: ווייזן דעם אויבערשטנ'ס געטליכקייט, נעמען נקמה פון די שונאים, און אויסלייזן די אידן{{הערה|{{ספריא|רבי בנימין דוד ראבינאוויטש|אפוד בד על הגדה של פסח|Ephod_Bad_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17|ווארשא תרל"ב}}}}.

*רלב"ג גיבט אָן, אַז אין יעדן דרייער איז געווען סיי אַן אטאקע אויף די עסן־פארזארגונג, סיי אויף די אייגענע קערפּער פון די מצריים{{הערה|שם=רלבג}}.

* אין יעדע גרופע זענען געווען צוויי מכות וואס משה האט געווארנט פרעה דערוועגן פון פריער, און די דריטע איז געקומען אָן א התראה. ביי דצ"ך זענען דם און צפרדע געווען מיט א ווארענונג, און כינים נישט. ביי עד"ש זענען ערוב און דבר געווען מיט א ווארענונג, און שחין נישט. ביי באח"ב זענען ברד און ארבה געווען מיט א ווארענונג, און חושך נישט (מכת בכורות איז אויך געווען מיט א ווארענונג){{הערה|{{תנ"ך|שמות|י|א|מפרש=רבינו בחיי}}; כל בו בשם רבי יוסף בדוס; [https://mg.alhatorah.org/SP/Lekach%20Tov/Shemot/8.15 לקח טוב שמות ח, טו]; שבלי הלקט בשם זיין ברודער רבי בנימין {{העב|רבי בנימין בן אברהם}}; {{תנ"ך|שמות|ח|יב|מפרש=ספורנו}}; [https://library.alhatorah.org/?r1=Maharal%20Gevurot%20Hashem%2057 מהר"ל גבורות ה׳ נ"ז]}}.

* די ערשטע גרופע (דצ"ך) איז געברענגט געווארן דורך אהרן, די צווייטע גרופע (עד"ש, מיטן אויסנאם פון שחין וואס איז געווען דורך ביידע, משה און אהרן, און מיטן צוגאב פון בכורות) דורך גאט אליין, און די דריטע גרופע (בא"ח) דורך משה{{הערה|שבלי הלקט בשם זיין ברודער רבי בנימין. זעט {{תנחומא|וארא|יד}}.}}. אדער, די ערשטע גרופע (דצ"ך), איז געקומען דורך [[אהרן]] מיטן שטעקן; די צווייטע (עד"ש), דורך משה אנעם שטעקן, די דריטע (באח"ב) דורך משה מיט'ן שטעקן{{הערה|[[הגהות מיימוניות]], [https://rambam.alhatorah.org/Parshan/Hagahot_Maimoniyot/Chametz_uMatzah/8.15 נוסח ההגדה (סוף הל' חמץ ומצה) אות ב], בשם [[ראב"ן]]}}.

* מיט יעדע דריטע מכה איז מיטגעקומען די אנדערע צוויי דריטע. ביי כנים איז אויך געווען שחין מיט חושך, ביי שחין - כינים און חושך, און ביי חושך אויך כנים און שחין; ווען די יעצטיגע מכה איז דאמינירנד און די אנדערע קומען מיט{{הערה|[[הגהות מיימוניות]], [https://rambam.alhatorah.org/Parshan/Hagahot_Maimoniyot/Chametz_uMatzah/8.15 נוסח ההגדה (סוף הל' חמץ ומצה) אות ב], בשם [[ריב"א]]}}.

==רמזים==

א טייל מפרשים האבן פרובירט צו געבן א באדייט אדער גימטריא צו די אותיות:

*[[רבי ישעיה די טראני]] שרייבט אז די [[גימטריא]] צאל פון די סימנים באטרעפט 501, די זעלבע צאל ווי די סך הכל פון אלע שיטות אין דער הגדה איבער וויפיל מכות די מצריים זענען געשלאגן געווארן ביים [[קריעת ים סוף|ים סוף]] ([[רבי יוסי הגלילי]]: 50 + [[רבי אליעזר]]: 200 + [[רבי עקיבא]]: 250), מיט'ן כולל, אדער מיט נאך איינס פאר "אצבע אלוקים" ({{תנ"ך|שמות|ח|טו}}){{הערה|שם=ריד|געברענגט אין {{ספריא|2=שבלי הלקט - הגדה של פסח|3=Shibolei_HaLeket_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17}}}}.

*דער [[חתם סופר]] ערקלערט אז די [[ראשי תיבות]] פון די סימנים איז "עבד", און די סופי תיבות - "כבש", וויבאלד די מצריים האבן געדינט דעם [[מזל טלה]]{{הערה|{{היברובוקס|2=חתם סופר - דרשות - חלק ב|3=21254|page=103|עמ=רנח ע"ב}}}}.

*דער [[רבי ישעיה הלוי הורוויץ|של"ה הקדוש]] שרייבט אז דצ"ך עד"ש באח"ב איז בגימטריא רא"ש, ווייל דער שר פון מצרים ווערט אנגערופן "ראש", און "כל המיצר לישראל נעשה ראש"{{הערה|של"ה, פרשת בשלח, תורה אור}}. ענליך שרייבט דער [[רבי חיים יוסף דוד אזולאי|חיד"א]] אז ר' יהודה האט מרמז געווען אז די צען מכות זענען געקומען ווייל פרעה האט זיך גרויס געהאלטן אז ער איז דער "ראש"{{הערה|חיד"א אין זיין ספר {{היברובוקס||גאולת עולם|11202|page=43}}}}.

*נאך שרייבט דער חיד"א אז דצ"ך עד"ש באח"ב מיט'ן כולל איז בגימטריא תק"ב אזוי ווי דער סך הכל פון דער צאל פון די יארן פון די דריי אבות (אברהם: 175 + יצחק: 180 + יעקב: 147), וואס אין זייער זכות זענען מיר אויסגעלייזט געווארן{{הערה|חיד"א אין זיין ספר {{היברובוקס||פני דוד-זרוע ימין|10830|page=29}}; און ענליך צו דעם אין זיין ספר {{היברובוקס||חומת אנך|19114|פרשת וארא אות ג' אויפ'ן פסוק וגם אני שמעתי את נאקת וגו'|page=132}}.}}.

*נאך א רמז שרייבט דער חיד"א אז דצ"ך עד"ש באח"ב איז בגימטריא אש"ר וואס מ'קען ליינען "אלף ש"ר" (טויזענט און 500), דאס א רמז צו די אותיות פון דער תורה (א + ב + ג + ד + ה + ו + ז + ח + ט + י + כ + ל + מ + נ + ס + ע + פ + צ + ק + ר + ש + ת = 1,495 + 5 (קעגן די 5 אותיות כפולות מנצפ"ך) = 1,500), און דאס האט ר' יהודה געמיינט צו ווייזן אז די מכות זענען מרמז אויף די אותיות פון דער תורה וואס די אידן וועלן מקבל זיין, און אזוי ווי דער [[רבי משה בן מכיר|סדר היום]] שרייבט אז די צען מכות זענען קעגן די עשרת הדברות{{הערה|חיד"א אין זיין ספר {{היברובוקס||גאולת עולם|11202|page=42}}}}.