בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,672
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 4: | שורה 4: | ||
| תאריך לידה עברי = {{לינק צו אידיש יאר|2846}} | | תאריך לידה עברי = {{לינק צו אידיש יאר|2846}} | ||
| תאריך פטירה עברי = {{לינק צו אידיש יאר|2892}} | | תאריך פטירה עברי = {{לינק צו אידיש יאר|2892}} | ||
| פטירה ארט = [[ | | פטירה ארט = [[מחניים]] | ||
| סיבת המוות = נהרג | | סיבת המוות = נהרג | ||
| מדינה = [[ארץ ישראל]] | | מדינה = [[ארץ ישראל]] | ||
| קבורה = [[חברון]] (בלויז זיין קאפ) | | קבורה = [[חברון]] (בלויז זיין קאפ) | ||
| שם השושלת = [[שאול|בית שאול]] | | שם השושלת = [[שאול|בית שאול]] | ||
| פאטער = [[שאול]] | | פאטער = [[שאול]] | ||
| שורה 20: | שורה 19: | ||
}} | }} | ||
}} | }} | ||
[[טעקע:Ishbosheth is slain.gif|קליין|איש בושת ווערט ערמארדעט. פון די מארגאן קרייצציגלער ביבל (1240ער).]] | <!-- [[טעקע:Ishbosheth is slain.gif|קליין|איש בושת ווערט ערמארדעט. פון די מארגאן קרייצציגלער ביבל (1240ער).]] | ||
'''איש בושת''' מלך ישראל (אריגינעל '''אֶשְׁבַּעַל''') איז געווען א זון פון [[שאול המלך]], און האט געהערשט איבער דעם פאלק נאך זיין פאטער בשעת [[דוד]] האט געקעניגט בלויז אויף שבט יהודה. ער איז געקומען צו דער פאזיציע דורך די באמיאונגען פון [[אבנר בן נר]]. ער איז געווען א שוואכער מלך, אבער דער איינציגער יורש פון שאול, נאך וואס זיינע ברידער זענען אומגעקומען אין [[גלבוע]]. נאך צוויי יאר קעניגן, ווען ער האט זיך צעקריגט מיט אבנר, איז זיין מלוכה אונטערגעגאנגען. ער איז פאררעטעריש ערמארדעט געווארן דורך צוויי פון זיינע אייגענע אפיצירן. | -->'''איש בושת''' מלך ישראל (אריגינעל '''אֶשְׁבַּעַל''') איז געווען א זון פון [[שאול המלך]], און האט געהערשט איבער דעם פאלק נאך זיין פאטער בשעת [[דוד]] האט געקעניגט בלויז אויף שבט יהודה. ער איז געקומען צו דער פאזיציע דורך די באמיאונגען פון [[אבנר בן נר]]. ער איז געווען א שוואכער מלך, אבער דער איינציגער יורש פון שאול, נאך וואס זיינע ברידער זענען אומגעקומען אין [[גלבוע]]. נאך צוויי יאר קעניגן, ווען ער האט זיך צעקריגט מיט אבנר, איז זיין מלוכה אונטערגעגאנגען. ער איז פאררעטעריש ערמארדעט געווארן דורך צוויי פון זיינע אייגענע אפיצירן. | ||
==אפשטאם און נאמען== | ==אפשטאם און נאמען== | ||
| שורה 27: | שורה 26: | ||
דער נאמען "איש בושת", וויאזוי ער ווערט אנגערופן דורכאויס ספר שמואל, מיינט בוכשטעבליך "מאן פון שאנד". אין ספר דברי הימים וואו עס ווערן אויסגערעכנט די קינדער פון שאול ווערט ער גערופן "אֶשְׁבָּעַל"{{הערה|{{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}} (דאס איז לויט רוב מפרשים; [[רבינו תם]] האלט אז אשבעל איז [[מפיבושת]]{{הערה|{{בבלי|יבמות|עט|א|מפרש=תוספות|ד"ה=ארמוני ומפיבושת}}.}}). | דער נאמען "איש בושת", וויאזוי ער ווערט אנגערופן דורכאויס ספר שמואל, מיינט בוכשטעבליך "מאן פון שאנד". אין ספר דברי הימים וואו עס ווערן אויסגערעכנט די קינדער פון שאול ווערט ער גערופן "אֶשְׁבָּעַל"{{הערה|{{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}} (דאס איז לויט רוב מפרשים; [[רבינו תם]] האלט אז אשבעל איז [[מפיבושת]]{{הערה|{{בבלי|יבמות|עט|א|מפרש=תוספות|ד"ה=ארמוני ומפיבושת}}.}}). | ||
די מפרשים זענען מסביר אז דער אריגינעלער נאמען איז געווען אשבעל, נאר די נביא האט געטוישט פון "בעל" צו "בושת" נאך וואס די אידן האבן אנגעהויבן דינען דעם כנענישן אפגאט [[בעל]], כדי נישט צו דערמאנען [[עבודה זרה]]{{ביאור|פארגלייך: {{מנוקד|וַיִּנָּזְרוּ לַבֹּשֶׁת}} ({{תנ"ך|הושע|ט|י}}); {{מנוקד|מִזְבְּחוֹת לַבֹּשֶׁת מִזְבְּחוֹת לְקַטֵּר לַבָּעַל}} ({{תנ"ך|ירמיה|יא|יג}}). ענליך טרעפט מען ביי "ירובעל", דער צונאמען פון [[גדעון]]{{הערה|{{תנ"ך|שופטים|ו|לב}}.}}, וואס ווערט דערמאנט אין ספר שמואל אלס "ירובושת"{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|יא|כא}}}}.}}{{הערה|{{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג|מפרש=רד"ק}}}}. אין דער באדייט פונעם נאמען אשבעל זאגן טייל, אז בעל איז אין יענע צייטן געווען א כינוי פאר'ן אויבערשטן, און דער נאמען באדייט "יש-בעל", דהיינו "ס'איז דא א האַר"{{הערה|[[#קיל|קיל]] זייט שכו}}. | די מפרשים זענען מסביר אז דער אריגינעלער נאמען איז געווען אשבעל, נאר די נביא האט געטוישט פון "בעל" צו "בושת" נאך וואס די אידן האבן אנגעהויבן דינען דעם כנענישן אפגאט [[בעל]], כדי נישט צו דערמאנען [[עבודה זרה]]{{ביאור|פארגלייך: {{מנוקד|וַיִּנָּזְרוּ לַבֹּשֶׁת}} ({{תנ"ך|הושע|ט|י}}); {{מנוקד|מִזְבְּחוֹת לַבֹּשֶׁת מִזְבְּחוֹת לְקַטֵּר לַבָּעַל}} ({{תנ"ך|ירמיה|יא|יג}}). ענליך טרעפט מען ביי "ירובעל", דער צונאמען פון [[גדעון]]{{הערה|{{תנ"ך|שופטים|ו|לב}}.}}, וואס ווערט דערמאנט אין ספר שמואל אלס "ירובושת"{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|יא|כא}}}}. דאס זעלבע געפינט מען ביי יונתן'ס זון מריב-בעל, וואס איז געטוישט געווארן צו [[מפיבושת]].}}{{הערה|{{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג|מפרש=רד"ק}}}}. אין דער באדייט פונעם נאמען אשבעל זאגן טייל, אז בעל איז אין יענע צייטן געווען א כינוי פאר'ן אויבערשטן, און דער נאמען באדייט "יש-בעל", דהיינו "ס'איז דא א האַר"{{הערה|[[#קיל|קיל]] זייט שכו}}. טייל זאגן אז דער נאמען "איש בושת" איז גענוצט געווארן אלס א נידעריגע באצייכענונג צו ווייזן זיין אומבאדייטנדע און שוואכע פערזענליכקייט{{הערה|{{אקדמיה|Michael Avioz|“A Man of Shame”: Ridiculing Saul’s Son, Ishbosheth|67415774|Characters and Characterization in the Book of Samuel|2020}}}}. | ||
טייל מפרשים אידענטיפיצירן אים אויך מיט ישְׁוִי וועלכע ווערט דערמאנט צווישן שאול'ס זין אין ספר שמואל{{הערה|[[מצודות]] אויף {{תנ"ך|שמואל א|יד|מט}} און אין {{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}}. עס ווערט ערקלערט אז 'ישוי' איז פארקירצט פון 'יֵשְׁיָהוּ', און עס איז אויב אזוי סינאנים מיט "אשבעל"{{הערה|[[#אנצמ|ליונשטאם]]}}. | טייל מפרשים אידענטיפיצירן אים אויך מיט ישְׁוִי וועלכע ווערט דערמאנט צווישן שאול'ס זין אין ספר שמואל{{הערה|[[מצודות]] אויף {{תנ"ך|שמואל א|יד|מט}} און אין {{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}}. עס ווערט ערקלערט אז 'ישוי' איז פארקירצט פון 'יֵשְׁיָהוּ', און עס איז אויב אזוי סינאנים מיט "אשבעל"{{הערה|[[#אנצמ|ליונשטאם]]}}. | ||
אין יאר תשע"ב (2012) האבן ארכעאלאגן אנטדעקט אין חורבת קייאפה אן אויפשריפט אויף א 3,000-יאר-אלטן קריגל וואס טראגט דעם נאמען "אשבעל בן בדע". הגם די פארשער גלויבן אז דאס מיינט נישט דעם קעניג איש בושת אליין, איז דאס די ערשטע מאל וואס דער נאמען "אשבעל" איז געפונען געווארן אין אן ארכעאלאגישן אויפשריפט פון יענער תקופה{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://www.biblicalarchaeology.org/daily/news/biblical-name-eshbaal-found-outside-of-the-bible/|שרייבער=Robin Ngo|קעפל=Biblical Name Eshbaal Found Outside of the Bible|זייטל=Biblical Archaeology Society|דאטום=June 5, 2015}}}}{{הערה|{{הידען|אבי בליזובסקי|מי אתה אשבעל בן בדע? האם התגלתה מזכרת מתקופת המלוכה הקדומה?|who-are-you-eshmbaal-ben-bada-1706156|יוני 16, 2015}}}}. | אין יאר תשע"ב (2012) האבן ארכעאלאגן אנטדעקט אין חורבת קייאפה אן אויפשריפט אויף א 3,000-יאר-אלטן קריגל וואס טראגט דעם נאמען "אשבעל בן בדע". הגם די פארשער גלויבן אז דאס מיינט נישט דעם קעניג איש בושת אליין, איז דאס די ערשטע מאל וואס דער נאמען "אשבעל" איז געפונען געווארן אין אן ארכעאלאגישן אויפשריפט פון יענער תקופה{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://www.biblicalarchaeology.org/daily/news/biblical-name-eshbaal-found-outside-of-the-bible/|שרייבער=Robin Ngo|קעפל=Biblical Name Eshbaal Found Outside of the Bible|זייטל=Biblical Archaeology Society|דאטום=June 5, 2015}}}}{{הערה|{{הידען|אבי בליזובסקי|מי אתה אשבעל בן בדע? האם התגלתה מזכרת מתקופת המלוכה הקדומה?|who-are-you-eshmbaal-ben-bada-1706156|יוני 16, 2015}}}}{{הערה|{{אקדמיה|Yosef Garfinkel, Mitka R. Golub, Haggai Misgav and Saar Ganor|The ʾIšbaʿal Inscription from Khirbet Qeiyafa|12775087|BASOR|373 (2015): 217–33}}}}. | ||
==קעניגרייך== | ==קעניגרייך== | ||
שאול המלך און זיין ארמיי האבן געליטן א ביטערער מפלה דורכאויס א שלאכט קעגן די [[פלשתים]] אויפן בארג [[גלבוע]], | נאך וואס שאול המלך און זיין ארמיי האבן געליטן א ביטערער מפלה דורכאויס א שלאכט קעגן די [[פלשתים]] אויפן בארג [[גלבוע]], אין וועלכע ער איז אומגעקומען מיט זיינע דריי עלטערע זין, איז איש בושת געבליבן דער איינציגער יורש. [[אבנר בן נר]], שאול'ס פעטער און הויפט-גענעראל, האט אריבערגעפירט איש בושת קיין [[מחניים]] אין [[עבר הירדן]], וואו אבנר האט אים פראקלאמירט אלס קעניג. זיין הערשאפט האט זיך צוביסלעך פארשפרייט איבער גלעד, אשור, יזרעאל, אפרים, בנימין, און גאנץ ישראל{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|ט|מפרש=מצודות}}.}}. אין דער זעלבער צייט האט שבט יהודה געקרוינט [[דוד]] אלס קעניג איבער זיי אין חברון. | ||
איש בושת איז געווען פערציג יאר אלט ווען ער האט אנגעהויבן קעניגן, און זיין אפיציעלע רעגירונג האט געדויערט צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}}}. איש בושת ווערט געשילדערט אלס א שוואכער הערשער וואס איז געווען שטארק אפהענגיג אין אבנר בן נר פאר זיין מאכט און לעגיטימיטעט. זיין רעזידענץ אין מחניים איז אויסגעקליבן געוואָרן ווייל עס איז געווען ווייט פון די פלשתים וואָס האָבן דאַן קאָנטראָלירט טיילן פון לאנד{{הערה|{{תנ"ך|שמואל א|לא|ז}}}}. | איש בושת איז געווען פערציג יאר אלט ווען ער האט אנגעהויבן קעניגן, און זיין אפיציעלע רעגירונג האט געדויערט צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}}}. איש בושת ווערט געשילדערט אלס א שוואכער הערשער וואס איז געווען שטארק אפהענגיג אין אבנר בן נר פאר זיין מאכט און לעגיטימיטעט. זיין רעזידענץ אין מחניים איז אויסגעקליבן געוואָרן ווייל עס איז געווען ווייט פון די פלשתים וואָס האָבן דאַן קאָנטראָלירט טיילן פון לאנד{{הערה|{{תנ"ך|שמואל א|לא|ז}}}}. | ||
דוד האט לכתחילה נישט געזוכט זיך צו טשעפען מיט איש בושת, און יעדער האט זיך געקעניגט אויף זיין חלק, ביז אבנר בן נר האט אנגערייצט דוד'ס לייט צו א קריג{{הערה|שם=רלבים|[[רלב"ג]] און [[מלבי"ם]] אויף {{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}.}}. אבנר'ס קעמפער האָבן זיך אנגעטראָפן מיט דוד'ס מענטשן אונטער יואב בן צרויה ביי א באסיין נעבן [[גבעון]], און אבנר האט אנגעבאטן אז יונגען זאלן שטיפן א שלאכט, אבער דער שפיל האט זיך געענדיגט מיט א טויטליכער קריג און אַ בלוטיגער מפלה פאַר איש בושת'ס לאַגער{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|יא|לב}}.}}. פון דאן איז געווען א לאנגע קריג צווישן בית שאול און בית דוד{{הערה|שם=שמבגא|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|א}}}}; | דוד האט לכתחילה נישט געזוכט זיך צו טשעפען מיט איש בושת, און יעדער האט זיך געקעניגט אויף זיין חלק, ביז אבנר בן נר האט אנגערייצט דוד'ס לייט צו א קריג{{הערה|שם=רלבים|[[רלב"ג]] און [[מלבי"ם]] אויף {{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}.}}. אבנר'ס קעמפער האָבן זיך אנגעטראָפן מיט דוד'ס מענטשן אונטער [[יואב בן צרויה]] ביי א באסיין נעבן [[גבעון]], און אבנר האט אנגעבאטן אז 12 יונגען פון יעדער זייט זאלן שטיפן א שלאכט, אבער דער שפיל האט זיך געענדיגט מיט א טויטליכער קריג און אַ בלוטיגער מפלה פאַר איש בושת'ס לאַגער{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|יא|לב}}.}}. פון דאן איז געווען א לאנגע קריג צווישן בית שאול און בית דוד{{הערה|שם=שמבגא|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|א}}}}; יואב מיט זיינע ברידער זענען געשטאנען איז שפיץ פון דוד'ס לייט, און אבנר בן נר איז געשטאנען אין שפיץ פון איש בושת'ס לאגער. דוד'ס לייט זענען אלץ געווארן שטערקער און גרעסער, ווען איש בשת'ס לאגער ווערט אלץ שוואכער{{הערה|שם=שמבגא}}. | ||
==סכסוך מיט אבנר== | ==סכסוך מיט אבנר== | ||
דער ווענדפּונקט פון זיין מלוכה איז געווען א פערזענליכער סכסוך מיט אבנר בן נר. איש בושת האט באשולדיגט | דער ווענדפּונקט פון זיין מלוכה איז געווען א פערזענליכער סכסוך מיט אבנר בן נר. איש בושת האט באשולדיגט אבנר פארן זיין מיט [[רצפה בת איה]], שאול'ס א קעפּסווייב (פילגש). איש בושת האט דאס אנגעקוקט אלס פארשעמונג אין שאול, אלס עבירה אויפ'ן איסור צו חתונה האבן מיט אן אלמנה פון א מלך, און אלס מרידה במלכות. אבנר איז געווארן שטארק באליידיגט פון דער טענה און האט באשלאסן אריבערצוגיין צו דוד'ס זייט און העלפן פאראייניגן דאס קעניגרייך אונטער דוד. איש בושת האט נישט געקענט ענטפערן קיין ווארט ווייל ער האט מורא געהאט פון אבנר{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|ז|יא}}}}. | ||
אבנר האט אנגעהויבן ארומגיין ביי די שבטים זיי אריבערצוברענגען צו דוד'ס זייט, אבער יואב און [[אבישי]] האבן אים אומגעברענגט אלס נקמה אויף וואס ער האט פריער גע'הרג'עט זייער ברודער [[עשאהל]]. מיט אבנר טויט איז איש בושת'ס שטאנד שטארק אפגעשוואכט געווארן | אלס באדינג פאר א שלום אפמאך, האט דוד געפאדערט מען זאל אים צוריקגעבן זיין ווייב [[מיכל בת שאול]], איש בושת'ס שוועסטער, און איש בושת האט בלית ברירה נאכגעגעבן די פאדערונג און האט איר צוגענומען פון איר דעמאלטדיגן מאן, פלטיאל בן ליש{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|יד}}}}. | ||
אבנר האט אנגעהויבן ארומגיין ביי די שבטים זיי אריבערצוברענגען צו דוד'ס זייט, אבער יואב און [[אבישי]] האבן אים אומגעברענגט אלס נקמה אויף וואס ער האט פריער גע'הרג'עט זייער ברודער [[עשאהל]]. מיט אבנר טויט איז איש בושת'ס שטאנד שטארק אפגעשוואכט געווארן און ער איז געבליבן אן קיין שטיצע{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|א}}}}. | |||
==מארד== | ==מארד== | ||
| שורה 49: | שורה 50: | ||
דער סוף פון איש בושת'ס לעבן איז געקומען דורך צוויי פון זיין אייגענע מיליטערישע הויפטן, די ברידער בַעֲנָה און רֵכָב, די זין פון רימון פון דער שטאט בארות. זיי האבן זיך אריינגעכאפט אין זיין הויז אין מחנים בעת ער איז געלעגן אויף זיין בעט פאר א מיטאג-רו{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|א}} און ה.}}. לויט טייל מפרשים, האבן זיי זיך פארשטעלט ווי מענטשן וואס קומען קויפן ווייץ{{הערה|ר"י קרא און מצודת דוד אויף {{תנ"ך|שמואל ב|ד|ו}}}}. זיי האבן אים ערמארדעט, אפגעשניטן זיין קאפ, און עס געברענגט צו דוד אין חברון, האפנדיג צו באקומען א באלוינונג. | דער סוף פון איש בושת'ס לעבן איז געקומען דורך צוויי פון זיין אייגענע מיליטערישע הויפטן, די ברידער בַעֲנָה און רֵכָב, די זין פון רימון פון דער שטאט בארות. זיי האבן זיך אריינגעכאפט אין זיין הויז אין מחנים בעת ער איז געלעגן אויף זיין בעט פאר א מיטאג-רו{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|א}} און ה.}}. לויט טייל מפרשים, האבן זיי זיך פארשטעלט ווי מענטשן וואס קומען קויפן ווייץ{{הערה|ר"י קרא און מצודת דוד אויף {{תנ"ך|שמואל ב|ד|ו}}}}. זיי האבן אים ערמארדעט, אפגעשניטן זיין קאפ, און עס געברענגט צו דוד אין חברון, האפנדיג צו באקומען א באלוינונג. | ||
אבער דוד המלך, אנשטאט זיי צו דאנקען, איז געווארן זייער בייז און האט שארף פארדאמט זייער טאט באצייכענדיג זיי אלס רשעים פארן הרג'ענען אן אומשולדיגן מענטש ("איש צדיק") אויף זיין געלעגער. דוד האט געהייסן הינריכטן רכב און בענה פאר זייער | ווען רכב און בענה האבן געברענגט דעם קאפ פון איש בושת פאר דוד, האבן זיי דאס באצייכנט אלס א נקמה פון גאט קעגן שאול'ס זון. | ||
אבער דוד המלך, אנשטאט זיי צו דאנקען, איז געווארן זייער בייז און האט שארף פארדאמט זייער טאט באצייכענדיג זיי אלס רשעים פארן הרג'ענען אן אומשולדיגן מענטש ("איש צדיק") אויף זיין געלעגער. דוד האט באלד געהייסן הינריכטן רכב און בענה פאר זייער רציחה. מען האט אפגעשניטן זייערע הענט און פיס, און זיי געהאנגען לעבן דעם באסיין אין חברון אלס א ווארענונג. דעם קאפ פון איש בושת איז באגראבן געווארן מיט כבוד אינעם קבר פון אבנר אין חברון{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|ט|יב}}}}. מיט זיין טויט איז געקומען א סוף צו דער הערשאפט פון שאול'ס דינאסטיע איבער ישראל, און דאס גאנצע פאלק האט אנגענומען דוד אלס קעניג. | |||
==כראנאלאגיע== | ==כראנאלאגיע== | ||