בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,579
רעדאגירונגען
טור מוסטער
ק (רמב"ם מוסטער) |
(טור מוסטער) |
||
| שורה 15: | שורה 15: | ||
לויט [[שמואל (אמורא)|שמואל]] און [[רבי יוחנן]] איז דער באדייט אז מען זאל גארנישט עסן - אפילו אויפ'ן זעלבן ארט - נאכ'ן עסן דעם קרבן פסח, אנדערש ווי דער שטייגער צו עסן "[[נאכשפייז|קינוח]]" נאך א סעודה. דאס ווארט אפיקומן טייטשט, לויט דעם, "אפיקו מין" - ארויסברענגען מינים, אז מען זאל נישט ארויסברענגען פארשידענע סארטן נאכשפייז נאכ'ן קרבן פסח{{הערה|רש"י און {{בבלי|פסחים|קיט|ב|מפרש=רשב"ם}}}}; דער תשבי ווינדערט זיך אבער אויף די נוטריקון און זאגט אז עס איז פון [[גריכיש]]ן ווארט פאר נאכשפייז, επικωμον{{הערה|1=[[רבי אליהו בחור]], [[s:ספר_התשבי/אות_האלף#אפיקומן|ספר התשבי, ערך אפיקומן]]; "זיס [[פרוכט|אובסט]] וואס מען עסט נאך טיש עס הייסט דעסרט". [[משה לנדא]] פון פראג, {{אוצר הספרים היהודי|ספר הערוך/אפיקומן|ערוך ערך אפיקומן}}. זעט אויך אין [[רבי נתן פון רוים]] {{היברובוקס||ערוך השלם|48229|עמוד=472}}}}. אין די ראשונים זענען פארהאן עטליכע ערקלערונגען צו דעם דין: כדי דער טעם פונעם פסח זאל בלייבן אין מויל{{הערה|שם=רשב"ם}}{{הערה|שם=רמבםחט|{{רמב"ם|חמץ ומצה|ח|ט}}}}{{הערה|{{היברובוקס|[[רבי יעקב אנַטולי]] ({{לינק צו אידיש יאר|4954}}–{{לינק צו אידיש יאר|5016}})|מלמד התלמידים|43014|פר' צו דף צה.|עמוד=211}}}}; כדי צו זיכער מאכן אז מען איז מקיים די הלכה אז קרבן פסח ווערט געגעסן "על השובע", ווייל אז מען וועט נישט קענען עסן נאכדעם וועט מען עסן צו די זעט בעפאר{{הערה|שם=כו|דער [[רמב"ן]] אין מלחמות ה', און בעל המאור, פסחים כו: בדפי הרי"ף}}; אדער כדי דער מענטש זאל געדענקען צו זאגן הלל אויך ווען ער גייט אריבער צו א צווייט פלאץ נאכ'ן עסן, ווי עס איז געווען דער סדר אין די צייטן פון בית המקדש{{הערה|בעל המאור, פסחים כו: בדפי הרי"ף}}; אדער אלס גזירה מען זאל נישט קומען צו עסן דעם קרבן פסח אויף צוויי פלעצער{{הערה|ר"ן פסחים כז. בדפי הרי"ף, ד"ה מאי אפיקומן}}{{ביאור|[[#חידוש פון אבני נזר|זעט ווייטער]] נאך א טעם פונעם אבני נזר.}}. | לויט [[שמואל (אמורא)|שמואל]] און [[רבי יוחנן]] איז דער באדייט אז מען זאל גארנישט עסן - אפילו אויפ'ן זעלבן ארט - נאכ'ן עסן דעם קרבן פסח, אנדערש ווי דער שטייגער צו עסן "[[נאכשפייז|קינוח]]" נאך א סעודה. דאס ווארט אפיקומן טייטשט, לויט דעם, "אפיקו מין" - ארויסברענגען מינים, אז מען זאל נישט ארויסברענגען פארשידענע סארטן נאכשפייז נאכ'ן קרבן פסח{{הערה|רש"י און {{בבלי|פסחים|קיט|ב|מפרש=רשב"ם}}}}; דער תשבי ווינדערט זיך אבער אויף די נוטריקון און זאגט אז עס איז פון [[גריכיש]]ן ווארט פאר נאכשפייז, επικωμον{{הערה|1=[[רבי אליהו בחור]], [[s:ספר_התשבי/אות_האלף#אפיקומן|ספר התשבי, ערך אפיקומן]]; "זיס [[פרוכט|אובסט]] וואס מען עסט נאך טיש עס הייסט דעסרט". [[משה לנדא]] פון פראג, {{אוצר הספרים היהודי|ספר הערוך/אפיקומן|ערוך ערך אפיקומן}}. זעט אויך אין [[רבי נתן פון רוים]] {{היברובוקס||ערוך השלם|48229|עמוד=472}}}}. אין די ראשונים זענען פארהאן עטליכע ערקלערונגען צו דעם דין: כדי דער טעם פונעם פסח זאל בלייבן אין מויל{{הערה|שם=רשב"ם}}{{הערה|שם=רמבםחט|{{רמב"ם|חמץ ומצה|ח|ט}}}}{{הערה|{{היברובוקס|[[רבי יעקב אנַטולי]] ({{לינק צו אידיש יאר|4954}}–{{לינק צו אידיש יאר|5016}})|מלמד התלמידים|43014|פר' צו דף צה.|עמוד=211}}}}; כדי צו זיכער מאכן אז מען איז מקיים די הלכה אז קרבן פסח ווערט געגעסן "על השובע", ווייל אז מען וועט נישט קענען עסן נאכדעם וועט מען עסן צו די זעט בעפאר{{הערה|שם=כו|דער [[רמב"ן]] אין מלחמות ה', און בעל המאור, פסחים כו: בדפי הרי"ף}}; אדער כדי דער מענטש זאל געדענקען צו זאגן הלל אויך ווען ער גייט אריבער צו א צווייט פלאץ נאכ'ן עסן, ווי עס איז געווען דער סדר אין די צייטן פון בית המקדש{{הערה|בעל המאור, פסחים כו: בדפי הרי"ף}}; אדער אלס גזירה מען זאל נישט קומען צו עסן דעם קרבן פסח אויף צוויי פלעצער{{הערה|ר"ן פסחים כז. בדפי הרי"ף, ד"ה מאי אפיקומן}}{{ביאור|[[#חידוש פון אבני נזר|זעט ווייטער]] נאך א טעם פונעם אבני נזר.}}. | ||
אין גמרא איז פארהאן א מחלוקת אמוראים צו אויך היינטיגע צייטן, וואס ס'איז נישט דא קיין קרבן פסח, איז ביי מצה דא דער דין אז מען זאל נישט עסן נאכדעם: "אין מפטירין אחר המצה אפיקומן"{{הערה|שם=פסחיםקיט}}, און די הלכה איז ווי [[רב יהודה]] אין נאמען פון שמואל, אז אויך היינט טאר מען נישט{{הערה|שם=רמבםחט}}{{הערה|טוש"ע או"ח תעז א, ותעח א}}. וויבאלד מען דארף ענדיגן מיט מצה און דערנאך נישט פארזעצן מיט אפיקומן, ד.ה. עסן סיי וואס, רופט מען דעם לעצטן שטיקל מצה "אפיקומן"{{הערה|פסקי ריא"ז, פסחים פרק י' הלכה ג' אות י"ד, געברענגט אין שלטי הגבורים אויפ'ן רי"ף, פסחים פרק י'; {{ | אין גמרא איז פארהאן א מחלוקת אמוראים צו אויך היינטיגע צייטן, וואס ס'איז נישט דא קיין קרבן פסח, איז ביי מצה דא דער דין אז מען זאל נישט עסן נאכדעם: "אין מפטירין אחר המצה אפיקומן"{{הערה|שם=פסחיםקיט}}, און די הלכה איז ווי [[רב יהודה]] אין נאמען פון שמואל, אז אויך היינט טאר מען נישט{{הערה|שם=רמבםחט}}{{הערה|טוש"ע או"ח תעז א, ותעח א}}. וויבאלד מען דארף ענדיגן מיט מצה און דערנאך נישט פארזעצן מיט אפיקומן, ד.ה. עסן סיי וואס, רופט מען דעם לעצטן שטיקל מצה "אפיקומן"{{הערה|פסקי ריא"ז, פסחים פרק י' הלכה ג' אות י"ד, געברענגט אין שלטי הגבורים אויפ'ן רי"ף, פסחים פרק י'; {{טור|אורח חיים|תעח|מפרש=בית יוסף}}}}; אדער צוליב חביבות צו דעם שטיקל מצה ווי צו א זיסע נאכשפייז{{הערה|לבוש, אורח חיים סימן תע"ח סעיף א'}}. | ||
== גדר פונעם מצה == | == גדר פונעם מצה == | ||
| שורה 34: | שורה 34: | ||
===הלכות=== | ===הלכות=== | ||
לויט די [[ראשונים]]{{הערה|שבלי הלקט ריח}}, דארף מען עסן פונעם אפיקומן א [[כזית]] (אין וועלכע עס זענען פארהאן פארשידענע מיינונגען וויפיל עס איז, מיט מאָסן צווישן 7 קיוביק ס"מ ביז 50 קיוביק ס"מ), אזויווי אלע מצוות פון עסן, און אזוי ווערט גע'פסק'נט אין שולחן ערוך{{הערה|שם=תעז|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תעז|א}}}}. טראצדעם שרייבן דער [[מהרי"ל]] און די אחרונים אז לכתחילה זאל מען עסן צוויי כזיתים,{{הערה|{{מהרי"ל|סדר ההגדה|לח}}; דרכי משה ס"ק א. {{ | לויט די [[ראשונים]]{{הערה|שבלי הלקט ריח}}, דארף מען עסן פונעם אפיקומן א [[כזית]] (אין וועלכע עס זענען פארהאן פארשידענע מיינונגען וויפיל עס איז, מיט מאָסן צווישן 7 קיוביק ס"מ ביז 50 קיוביק ס"מ), אזויווי אלע מצוות פון עסן, און אזוי ווערט גע'פסק'נט אין שולחן ערוך{{הערה|שם=תעז|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תעז|א}}}}. טראצדעם שרייבן דער [[מהרי"ל]] און די אחרונים אז לכתחילה זאל מען עסן צוויי כזיתים,{{הערה|{{מהרי"ל|סדר ההגדה|לח}}; דרכי משה ס"ק א. {{טור|אורח חיים|תעג|מפרש=בית חדש}} ס"ק כ"ו ד"ה ומ"ש ויש אומרים. ט"ז ומ"א סק"א}}{{ביאור|דער טעם פון מהרי"ל איז צו עסן א [[כביצה]] - וואס ער נעמט אן איז צוויי כזיתים - אלס "באליבטע מצוה", אז עס זאל זיין דערין דער שיעור צו ווערן זאט. ווידער דער [[ב"ח]] שרייבט מען זאל עסן צוויי כזיתים צו יוצא זיין ביידע שיטות פון די ראשונים, איינס אלס זכר צום קרבן פסח און איינס צו די מצה וואס מען האט מיטגעגעסן דערמיט. נאך א הסבר איז אז די צווייטע כזית איז אלס זכר צום [[חגיגת ארבעה עשר|קרבן חגיגה]]{{הערה|חיי אדם כלל ק"ל סעיף י"ד}}.}}{{ביאור|פארהאן א דריטע דעה פונעם [[ספר החינוך|חינוך]], וואס זאגט אז מען זאל עסן "אביסל מצה" זכר לפסח. דאס שטימט מיט די מיינונג אז אפיקומן קומט נאר אויף צו בלייבן מיט'ן טעם פון מצה אין מויל.}}. | ||
מען דארף עסן דעם מאָס אין די צייט-אפשניט וואס ווערט גערופן '[[כדי אכילת פרס]]' (וואס אין איר לענג זענען פארהאן מיינונגען צווישן 3 און 9 מינוט). | מען דארף עסן דעם מאָס אין די צייט-אפשניט וואס ווערט גערופן '[[כדי אכילת פרס]]' (וואס אין איר לענג זענען פארהאן מיינונגען צווישן 3 און 9 מינוט). | ||
| שורה 40: | שורה 40: | ||
עס זענען דא וואס פלעגן אריינלייגן א כזית פון אפיקומן אין מויל, און דערנאך לייגן דעם צווייטן און זיי אינאיינעם קייען און שלינגען{{הערה|{{היברובוקס|2=מנהגי בעל החתם סופר|3=33771|4=י, יז|עמוד=51}}}}. אנדערע שרייבן אז מען זאל זיי נישט עסן צוזאמען נאר איינס נאכ'ן אנדערן{{הערה|הליכות שלמה מועדים פסח ט נד. וראה בדבר הלכה שם בטעם הדבר}}. | עס זענען דא וואס פלעגן אריינלייגן א כזית פון אפיקומן אין מויל, און דערנאך לייגן דעם צווייטן און זיי אינאיינעם קייען און שלינגען{{הערה|{{היברובוקס|2=מנהגי בעל החתם סופר|3=33771|4=י, יז|עמוד=51}}}}. אנדערע שרייבן אז מען זאל זיי נישט עסן צוזאמען נאר איינס נאכ'ן אנדערן{{הערה|הליכות שלמה מועדים פסח ט נד. וראה בדבר הלכה שם בטעם הדבר}}. | ||
מען עסט די מצה [[הסיבה|אנגעלאנט]]{{הערה|רא"ש פסחים י כ; הגהות מיימוניות חמץ ומצה ז ח; טוש"ע או"ח תעז א}}, אנדערע זאגן אז מען דארף זיך נישט אנלאנען{{הערה|זעט {{ | מען עסט די מצה [[הסיבה|אנגעלאנט]]{{הערה|רא"ש פסחים י כ; הגהות מיימוניות חמץ ומצה ז ח; טוש"ע או"ח תעז א}}, אנדערע זאגן אז מען דארף זיך נישט אנלאנען{{הערה|זעט {{טור|אורח חיים|תעב|מפרש=בית יוסף}}, און פרי חדש תעז סק"א, וואס זענען מדייק פונעם {{רמב"ם|חמץ ומצה|ז|ח}}}}. אויב האט מען פארגעסן זיך אנצולאנען דארף מען נישט עסן נאכאמאל{{הערה|פרי חדש שם; {{שולחן ערוך הרב|אורח חיים|תעז|ד}}; דער {{משנה ברורה|תעז|ד}} זאגט אז לכתחילה זאל מען יא עסן נאכאמאל מיט הסיבה}}. | ||
אויב מען האט פארגעסן צו עסן דעם אפיקומן, און מען האט זיך דערמאנט נאך וואס מען האט זיך געוואשן [[מים אחרונים]] אדער מען האט געזאגט "הב לן ונברך", זאל מען פארט עסן דעם אפיקומן אן קיין פרישע ברכת המוציא{{הערה|שם=תעז-ב|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תעז|ב}}}}. אויב מען האלט שוין נאכ'ן בענטשן, איידער מען האט געמאכט א הגפן אויפ'ן דריטן כוס, זאל מען זיך [[נטילת ידים|וואשן]] אן א ברכה, מאכן ברכת המוציא און עסן דעם אפיקומן, און דאן בענטשן נאכאמאל אויף דעם כוס{{הערה|שם=תעז-ב}}. ווידער אויב האט מען זיך דערמאנט שוין נאכ'ן טרינקן דעם דריטן כוס, זאל מען זיך וואשן און עסן דעם אפיקומן און בענטשן אן א כוס{{הערה|בזמן הזה וואס מיר בענטשן נישט אלעמאל אויף א כוס, {{משנה ברורה|תעז|יא|יז}}}}. | אויב מען האט פארגעסן צו עסן דעם אפיקומן, און מען האט זיך דערמאנט נאך וואס מען האט זיך געוואשן [[מים אחרונים]] אדער מען האט געזאגט "הב לן ונברך", זאל מען פארט עסן דעם אפיקומן אן קיין פרישע ברכת המוציא{{הערה|שם=תעז-ב|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תעז|ב}}}}. אויב מען האלט שוין נאכ'ן בענטשן, איידער מען האט געמאכט א הגפן אויפ'ן דריטן כוס, זאל מען זיך [[נטילת ידים|וואשן]] אן א ברכה, מאכן ברכת המוציא און עסן דעם אפיקומן, און דאן בענטשן נאכאמאל אויף דעם כוס{{הערה|שם=תעז-ב}}. ווידער אויב האט מען זיך דערמאנט שוין נאכ'ן טרינקן דעם דריטן כוס, זאל מען זיך וואשן און עסן דעם אפיקומן און בענטשן אן א כוס{{הערה|בזמן הזה וואס מיר בענטשן נישט אלעמאל אויף א כוס, {{משנה ברורה|תעז|יא|יז}}}}. | ||
| שורה 46: | שורה 46: | ||
נאך דעם אפיקומן טאר מען נישט עסן, כדי ס'זאל נישט אוועקגיין דער טעם פונעם אפיקומן{{הערה|לבוש תעח, א}}. אויב האט מען יא געגעסן, זאל מען ווידער עסן א כזית מצה פאר אפיקומן{{הערה|אליה רבה שם תעז סק"ג, בשם אבודרהם; לויט {{חק יעקב|תעח|א}} דארף מען נישט.}}. עס איז א מחלוקת הפוסקים צי מען מעג טרינקען{{הערה|{{בבלי|פסחים|קיז|ב|מפרש=תוספות|ד"ה=רביעי}}; הרב רבנו יונה. הובא ברא"ש פ"י סי' לג, ובטור סי' תפא.}} אדער נישט{{הערה|רי"ף (כז, א). רא"ש שם, ממשמעות רב יוסף טוב עלם; טור בשם הגאונים; רמ"א סי' תפא ס"א; מ"א תעח סק"א}}, און לכתחילה זאל מען נישט טרינקען קיין שום משקה (אויסער די צוויי לעצטע [[פיר כוסות|כוסות]]), נאר וואסער און [[טיי]] וכדומה{{הערה|{{שולחן ערוך הרב|אורח חיים|תעח|א}}; {{משנה ברורה|תעז|ב}}. זעט אויך {{משנה ברורה|תפא|א}}}}. | נאך דעם אפיקומן טאר מען נישט עסן, כדי ס'זאל נישט אוועקגיין דער טעם פונעם אפיקומן{{הערה|לבוש תעח, א}}. אויב האט מען יא געגעסן, זאל מען ווידער עסן א כזית מצה פאר אפיקומן{{הערה|אליה רבה שם תעז סק"ג, בשם אבודרהם; לויט {{חק יעקב|תעח|א}} דארף מען נישט.}}. עס איז א מחלוקת הפוסקים צי מען מעג טרינקען{{הערה|{{בבלי|פסחים|קיז|ב|מפרש=תוספות|ד"ה=רביעי}}; הרב רבנו יונה. הובא ברא"ש פ"י סי' לג, ובטור סי' תפא.}} אדער נישט{{הערה|רי"ף (כז, א). רא"ש שם, ממשמעות רב יוסף טוב עלם; טור בשם הגאונים; רמ"א סי' תפא ס"א; מ"א תעח סק"א}}, און לכתחילה זאל מען נישט טרינקען קיין שום משקה (אויסער די צוויי לעצטע [[פיר כוסות|כוסות]]), נאר וואסער און [[טיי]] וכדומה{{הערה|{{שולחן ערוך הרב|אורח חיים|תעח|א}}; {{משנה ברורה|תעז|ב}}. זעט אויך {{משנה ברורה|תפא|א}}}}. | ||
אין די נאכט פון יום טוב שני גליות איז נישטא קיין איסור צו עסן און טרינקען נאך אפיקומן, אבער די מהדרים פירן זיך די צווייטע נאכט ווי די ערשטע לכל דבר, און עס איז נישט פאסיג אז א מענטש זאל זיך אויסשליסן פון דעם כלל{{הערה|שבלי הלקט ריח, בשם הגאונים. וראה {{ | אין די נאכט פון יום טוב שני גליות איז נישטא קיין איסור צו עסן און טרינקען נאך אפיקומן, אבער די מהדרים פירן זיך די צווייטע נאכט ווי די ערשטע לכל דבר, און עס איז נישט פאסיג אז א מענטש זאל זיך אויסשליסן פון דעם כלל{{הערה|שבלי הלקט ריח, בשם הגאונים. וראה {{טור|אורח חיים|תפא|מפרש=בית יוסף}}}}. | ||
עס איז געווען א מנהג צו עסן א כזית מצה אויך ביי די ענדע פון די סעודה בייטאג, און דערנאך גארנישט עסן דעם גאנצן טאג{{הערה|ארחות חיים הלכות ליל הפסח, סימן כ"ח}}; מען דארף זיך אבער נישט פירן ווי דעם מנהג{{הערה|דרכי משה סימן תע"ז סק"א. זעט אויך תשובות והנהגות חלק שני, אורח חיים סימן רל"ד, אן ערקלערונג צו דעם מנהג}}. | עס איז געווען א מנהג צו עסן א כזית מצה אויך ביי די ענדע פון די סעודה בייטאג, און דערנאך גארנישט עסן דעם גאנצן טאג{{הערה|ארחות חיים הלכות ליל הפסח, סימן כ"ח}}; מען דארף זיך אבער נישט פירן ווי דעם מנהג{{הערה|דרכי משה סימן תע"ז סק"א. זעט אויך תשובות והנהגות חלק שני, אורח חיים סימן רל"ד, אן ערקלערונג צו דעם מנהג}}. | ||