בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,720
רעדאגירונגען
אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "אידישער פויפסט"
קפיצה לניווט
קפיצה לחיפוש
קיין רעדאגירונג באמערקונג
ק (תנא קמא האט אריבערגעפירט בלאט רוי:אידישער פויפסט צו אידישער פויפסט אן לאזן א ווייטערפירונג) |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 13: | שורה 13: | ||
ווען די דעלעגאַציע בראש פון רבי שמעון זענען אָנגעקומען, האָט דער פּויפּסט אים פאַרבעטן צו אַ שפּיל שאַך. בעת דעם שפּיל, האָט דער פּויפּסט געמאַכט אַ ספּעציעלן מהלך (אַ "צוג") וואָס רבי שמעון האָט אליין אויסגעלערנט זיין זון אלחנן אין דער קינדהייט. דורך דעם מהלך, אָדער דורך געוויסע סימנים אויפן לייב, האָט דער פאָטער דערקענט זיין פאַרלוירענעם זון. דער פּויפּסט האָט זיך דאַן פאַרריסן פאַר זיין פאָטער, בטל געמאַכט די גזירה, און אָנגעהויבן זיין וועג צוריק צו אידישקייט. | ווען די דעלעגאַציע בראש פון רבי שמעון זענען אָנגעקומען, האָט דער פּויפּסט אים פאַרבעטן צו אַ שפּיל שאַך. בעת דעם שפּיל, האָט דער פּויפּסט געמאַכט אַ ספּעציעלן מהלך (אַ "צוג") וואָס רבי שמעון האָט אליין אויסגעלערנט זיין זון אלחנן אין דער קינדהייט. דורך דעם מהלך, אָדער דורך געוויסע סימנים אויפן לייב, האָט דער פאָטער דערקענט זיין פאַרלוירענעם זון. דער פּויפּסט האָט זיך דאַן פאַרריסן פאַר זיין פאָטער, בטל געמאַכט די גזירה, און אָנגעהויבן זיין וועג צוריק צו אידישקייט. | ||
עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות וועגן דעם גורל פונעם אידישן פּויפּסט נאָך דער באַגעגעניש | עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות וועגן דעם גורל פונעם אידישן פּויפּסט נאָך דער באַגעגעניש. | ||
אין די אַלטע לשון-קודש'דיגע כתבי-יד ענדיגט זיך עס מיט קידוש ה', וואו דער פּויפּסט שפּרינגט אַראָפּ פון אַ טורעם נאָך דעם ווי ער פּראָקלאַמירט זיין אידישע אמונה פאַר אַלע קאַרדינאַלן. | |||
אַ צווייטער נוסח דערציילט אַז ער איז אַנטלאָפן פון רוים אין דער שטיל, צוריק קיין מאַינץ, וואו ער האָט געלעבט זיינע יאָרן ווי אַ פרומער איד און אַ בעל־תשובה. | |||
==אַנדערע נוסחאות== | ==אַנדערע נוסחאות== | ||
| שורה 25: | שורה 25: | ||
==היסטאָרישער הינטערגרונט== | ==היסטאָרישער הינטערגרונט== | ||
די לעגענדע פון דעם אידישן פּאפּסט האט זיך מסתמא אנגעהויבן אין דעם פערצנטן יארהונדערט. חוקרים מיינען אַז די לעגענדע האָט אַ היסטאָרישן יסוד וואָס איז פאַרבונדן מיט פּויפּסט (אָדער אַנטי־פּויפּסט) אַנאַקלעטוס דער צווייטער (געהערשט 1130–1138), וועלכער האט אריגינעל געהייסן פּיעטראָ פּיערלעאָני. פון דער משפּחה [[פיערלעאני|פּיערלעאָני]] אריגינעל פּיעטראָ פּיערלעאָני אין רוים, אַן אפּשטאמיגער פון די רייכע פּיערלעאָני משפּחה. ער איז געווען דער אור־אייניקל פון אַ רייכן רוימישן איד מיט דעם נאָמען ברוך, וואָס האָט זיך געטויפט. | די לעגענדע פון דעם אידישן פּאפּסט האט זיך מסתמא אנגעהויבן אין דעם פערצנטן יארהונדערט. חוקרים מיינען אַז די לעגענדע האָט אַ היסטאָרישן יסוד וואָס איז פאַרבונדן מיט פּויפּסט (אָדער אַנטי־פּויפּסט) אַנאַקלעטוס דער צווייטער (געהערשט 1130–1138), וועלכער האט אריגינעל געהייסן פּיעטראָ פּיערלעאָני. פון דער משפּחה [[פיערלעאני|פּיערלעאָני]] אריגינעל פּיעטראָ פּיערלעאָני אין רוים, אַן אפּשטאמיגער פון די רייכע פּיערלעאָני משפּחה. ער איז געווען דער אור־אייניקל פון אַ רייכן רוימישן איד מיט דעם נאָמען ברוך, וואָס האָט זיך געטויפט. בשעת אנאקלעטוס'ס פּויפּסט־תקופה, האָבן זיינע קעגנער, בראש פון בערנאַרד פון קלערוואָ, אים אָפט אָפּגעלאַכט צוליב זיין אידישן אָפּשטאַם און גערופן "דער יידישער פּויפּסט" כדי אים פּאָליטיש צו שאַדן{{הערה|די השערה איז אויפגעברענגט געווארן דורך געלערנטע ווי אהרן יעלינעק אין זײן "בית המדרש" (פראַנקפורט, 1873) און משה גידעמאַן אין זײן ספר התורה והחיים (Geschichte des Erziehungswesens und der Cultur der abendlandischen Juden, wahrend des Mittelalters und der neueren Zeit, וויען, 1880–1888).}}. | ||
אויך אַנדערע פּויפּסטן, ווי [[אלעקסאנדער דער דריטער]] (1159–1181), וועלכער איז געווען גינסטיג צו אידן, אָדער גרעגאריוס דער זעקסטער, ווערן דערמאנט אלס מעגליכע מקורות פאַר דער לעגענדע. | אויך אַנדערע פּויפּסטן, ווי [[אלעקסאנדער דער דריטער]] (1159–1181), וועלכער איז געווען גינסטיג צו אידן, אָדער גרעגאריוס דער זעקסטער אדער זיבעטער, ווערן דערמאנט אלס מעגליכע מקורות פאַר דער לעגענדע{{לינק|אדרעס=https://www.clevelandjewishnews.com/archives/documenting-arguably-four-jewish-popes/article_ed15a0f7-9b4d-5323-ae3d-ccf428e78f7a.html|שרייבער=HERB GEDULD|קעפל=Documenting, arguably, four Jewish popes|זייטל=clevelandjewishnews.com|דאטום=May 26, 2005}}. | ||
נאָך אַ היסטאָרישע פּערזענליכקייט וואָס ווערט פאַרבונדן מיט דער מעשה איז רבי יעקב בן יקותיאל, וואָס איז געפאָרן קיין רוים אין יאָר ד'תשס"ז (1007) כדי מבטל צו זיין גזירות קעגן די אידן{{הערה|{{צ-ספר|מחבר=שלום בארון|נאמען=A social and religious history of the Jews|מקום הוצאה=ניו יארק|מו"ל=אוניברסיטת קולומביה|שנת הוצאה=1952|שפראך=EN}}. זעט דער געשיכטע אין "מעשה נורא מצרפת (תשס"ז = 1007)", אין {{היברובוקס|א. מ. האבערמאן|גזירות אשכנז וצרפת|36648|page=28|מקום הוצאה=ירושלים|שנת הוצאה=תש"ו|עמ=יט–כא}}; {{צ-מאמר|יצחק בער|המגמה הדתית-חברתית של ספר חסידים|ציון|ג, א|עמ=4 ובהערה 7|שנת הוצאה=תרצ"ח|JSTOR=23543804}}}}. | נאָך אַ היסטאָרישע פּערזענליכקייט וואָס ווערט פאַרבונדן מיט דער מעשה איז רבי יעקב בן יקותיאל, וואָס איז געפאָרן קיין רוים אין יאָר ד'תשס"ז (1007) כדי מבטל צו זיין גזירות קעגן די אידן{{הערה|{{צ-ספר|מחבר=שלום בארון|נאמען=A social and religious history of the Jews|מקום הוצאה=ניו יארק|מו"ל=אוניברסיטת קולומביה|שנת הוצאה=1952|שפראך=EN}}. זעט דער געשיכטע אין "מעשה נורא מצרפת (תשס"ז = 1007)", אין {{היברובוקס|א. מ. האבערמאן|גזירות אשכנז וצרפת|36648|page=28|מקום הוצאה=ירושלים|שנת הוצאה=תש"ו|עמ=יט–כא}}; {{צ-מאמר|יצחק בער|המגמה הדתית-חברתית של ספר חסידים|ציון|ג, א|עמ=4 ובהערה 7|שנת הוצאה=תרצ"ח|JSTOR=23543804}}}}. | ||
| שורה 38: | שורה 38: | ||
==אין דער מאָדערנער ליטעראַטור== | ==אין דער מאָדערנער ליטעראַטור== | ||
די לעגענדע האָט אינספּירירט פילע שרייבער אין דער מאָדערנער צייט: | די לעגענדע האָט אינספּירירט פילע שרייבער אין דער מאָדערנער צייט: | ||
* ר' [[מאיר לעהמאן]] (1867) האָט געשריבן אַ באַקאַנטע נאָוועלע "רבי אלחנן" אויף דייטש, וואָס איז שפּעטער איבערגעזעצט געוואָרן אויף פיל שפּראַכן{{הערה|1=Rabbi Elh³anan, | * ר' [[מאיר לעהמאן]] (1867) האָט געשריבן אַ באַקאַנטע נאָוועלע "רבי אלחנן" אויף דייטש, וואָס איז שפּעטער איבערגעזעצט געוואָרן אויף פיל שפּראַכן{{הערה|1="Rabbi Elh³anan", ''[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/titleinfo/2446951 Der Israelit]'', 1867–69 }}. | ||
*[[אייזיק מאיר דיק]] (1874): אין זיין בוך "ר' שמעון בארבון, דער רבינער פון מיינץ, אדער, דער דרייפאכער טרוים (חלום)", ברענגט ער א רעפארמיסטישע און משכילישע ווערסיע וואס לייגט דעם דגש אויף חכמה און לאגיק. | *[[אייזיק מאיר דיק]] (1874): אין זיין בוך "ר' שמעון בארבון, דער רבינער פון מיינץ, אדער, דער דרייפאכער טרוים (חלום)", ברענגט ער א רעפארמיסטישע און משכילישע ווערסיע וואס לייגט דעם דגש אויף חכמה און לאגיק{{הערה|דיסקוטירט אין שערמאן 2003: 83–105. איבערגעזעצט אין ענגליש דארט 167–194}}. | ||
* [[יצחק באשעוויס זינגער|יצחק באַשעוויס זינגער]] (1943) האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן{{הערה| | * [[יצחק באשעוויס זינגער|יצחק באַשעוויס זינגער]] (1943) האָט געשריבן די דערציילונג "זיידלוס דער ערשטער", אַ ביטערע און צינישע ווערסיע וואָס פאַרוואַנדלט די טעמע אין אַ דעמאָנישער פאַרפירונג פון אַ אידישן למדן. ער ווערט נישט קיין פּויפּסט, נאָר ענדיגט זיין לעבן ווי אַ בלינדער בעטלער אויף די טרעפּ פון אַ קאַטעדראַל{{הערה|יצחק באַשעװיס זינגער, "[https://archive.yiddish.nu/items/show/529 זײדלוס דער ערשטער]"}}. | ||
* יחיאל ישעיה טרונק (1958) האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, באַטאָנענדיג די "וואונדערליכע עקשנות" פון אידישן עקזיסטענץ{{הערה|1= | * [[יודל מארק]] (1947): א ווערסיע געשריבן פאר קינדער אין ניו יארק. | ||
* יחיאל ישעיה טרונק (1958) האָט אָנגעשריבן "דער יידישער פּויפּסט" נאָך דעם חורבן, באַטאָנענדיג די "וואונדערליכע עקשנות" פון אידישן עקזיסטענץ{{הערה|1= יחיאל ישעיה טרונק, [https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200789/trunk-yehiel-yeshaia-kvaln-un-beymer-historishe-noveln-un-eseys?book-page=131&book-mode=1up קוואלן און ביימער: היסטארישע נאוועלן און עסייס], 1958}}. | |||
* אפרים קאַגאַנאָווסקי, וואַרשע, 1958. | |||
==ענליכע פיגורן אין דער געשיכטע== | |||
אין דעם 19טן יאָרהונדערט האָט די טראַגישע פּאַסירונג פון [[עדגארדא מארטארא|עדגאַרדאָ מאָרטאַראַ]], אַ יידיש יינגל וואָס איז געכאַפּט געוואָרן פון דעם וואַטיקאַן אין 1858 נאָך אַ געהיימער טויפונג, אויפגעוועקט דאָס אינטערעס אין דער לעגענדע. אויך דער קאַרדינאַל פון פּאַריז, זשאן-מאַרי לוסטיגער, וואָס איז געבוירן ווי אַ איד און האָט זיך געשמדט בשעתן חורבן, איז אפט דערמאנט געווארן אין דעם קאנטעקסט פון א "אידישן פּויפּסט". | |||
==ביבליאגראפיע== | ==ביבליאגראפיע== | ||
*יוסף במברגר, '''האפיפיור היהודי: לתולדותיה של אגדה מימי הביניים באשכנז''', רמת-גן: אוניברסיטת בר-אילן, תשס"ט. | *יוסף במברגר, '''האפיפיור היהודי: לתולדותיה של אגדה מימי הביניים באשכנז''', רמת-גן: אוניברסיטת בר-אילן, תשס"ט. | ||
*אריה גראבויס, "משנאת-ישראל 'תיאולוגית' לשנאת-ישראל 'גזעית' פולמוס האפיפיור ה'יהודי' במאה הי"ב", '''ציון''' מז:א (תשמ"ב): 1–17 | *אריה גראבויס, "משנאת-ישראל 'תיאולוגית' לשנאת-ישראל 'גזעית' פולמוס האפיפיור ה'יהודי' במאה הי"ב", '''ציון''' מז:א (תשמ"ב): 1–17 | ||
* אבידֹב ליפסקר, "[https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/99995-files/99995091/99995091-03/99995091-03-04.pdf האספקלריא שלא האירה לר׳ שמעון הגדול ממגנצא – לפשרה של מוטיפמה אקספוזיציונית בסיפור אלחנן האפיפיור שבמעשה בוך (באזל, 1602)]" <כולל פקסימיליה מתוך מעשה בוך | * אבידֹב ליפסקר, "[https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/99995-files/99995091/99995091-03/99995091-03-04.pdf האספקלריא שלא האירה לר׳ שמעון הגדול ממגנצא – לפשרה של מוטיפמה אקספוזיציונית בסיפור אלחנן האפיפיור שבמעשה בוך (באזל, 1602)]" <כולל פקסימיליה מתוך מעשה בוך ו[https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/99995-files/99995091/99995091-03/99995091-03-05.pdf תרגום לעברית מאת אריאלה קרסני]>, '''חוליות''' 3 (1995): עמ׳ 33–57. | ||
*Prinz, Joachim. ''Popes from the Ghetto: A View of Medieval Christendom''. New York: Horizon, 1968. | *Prinz, Joachim. ''Popes from the Ghetto: A View of Medieval Christendom''. New York: Horizon, 1968. | ||
*David Levine Lerner. "[https://archive.yiddish.nu/items/show/645 The Enduring Legend of the Jewish Pope]". ''Judaism'', 1991, Vol.40 (158), p.148-170 | |||
*Sherman, Joseph. ''[https://dokumen.pub/the-jewish-pope-myth-diaspora-and-yiddish-literature-myth-diaspora-and-yiddish-literature-1900755777-9781900755771.html The Jewish Pope: Myth, Diaspora, and Yiddish Literature]''. Oxford, UK: Legenda,* 2003. | *Sherman, Joseph. ''[https://dokumen.pub/the-jewish-pope-myth-diaspora-and-yiddish-literature-myth-diaspora-and-yiddish-literature-1900755777-9781900755771.html The Jewish Pope: Myth, Diaspora, and Yiddish Literature]''. Oxford, UK: Legenda,* 2003. | ||
| שורה 54: | שורה 60: | ||
[[קאַטעגאָריע:פאלקלאר|פויפסט]] | [[קאַטעגאָריע:פאלקלאר|פויפסט]] | ||
[[קאַטעגאָריע:קריסטנטום]] | |||
[[he:האפיפיור היהודי]] | [[he:האפיפיור היהודי]] | ||