בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,708
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
ק (הגהה) |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 3: | שורה 3: | ||
| תמונה = Holy_smoke%3F.jpg | | תמונה = Holy_smoke%3F.jpg | ||
| מקרא = {{תנ"ך|במדבר|כט|א}} | | מקרא = {{תנ"ך|במדבר|כט|א}} | ||
| משנה = [[מסכת ראש השנה]], [[ | | משנה = [[מסכת ראש השנה]], [[ש:Mishnah_Rosh_Hashanah/3|פרקים ג'-ד']] | ||
| משנה תורה לרמב"ם = הלכות שופר וסוכה ולולב, {{ויקיטקסט|רמב"ם הלכות שופר וסוכה ולולב א|פרקים א'-ג'}} | | משנה תורה לרמב"ם = הלכות שופר וסוכה ולולב, {{ויקיטקסט|רמב"ם הלכות שופר וסוכה ולולב א|פרקים א'-ג'}} | ||
| שולחן ערוך = [[אורח חיים]], {{ויקיטקסט|שולחן ערוך הלכות ראש השנה|סימנים תקפ"ה-תקצ"ו}} | | שולחן ערוך = [[אורח חיים]], {{ויקיטקסט|שולחן ערוך הלכות ראש השנה|סימנים תקפ"ה-תקצ"ו}} | ||
| ספרי מניין המצוות = {{ספר המצוות|עשה|קע}}{{ש}}{{ספר החינוך|תה}} | | ספרי מניין המצוות = {{ספר המצוות|עשה|קע}}{{ש}}{{ספר החינוך|תה}} | ||
}} | }} | ||
'''תקיעת שופר''' איז א [[מצות עשה]] פון די [[תרי"ג מצוות]], צו הערן [[שופר]] בלאזן אין [[ראש השנה]]. די [[תורה]] רופט אן די טאג פון ראש השנה {{הדגשה|יום תרועה| | '''תקיעת שופר''' איז א [[מצות עשה]] פון די [[תרי"ג מצוות]], צו הערן [[שופר]] בלאזן אין [[ראש השנה]]. די [[תורה]] רופט אן די טאג פון ראש השנה {{הדגשה|יום תרועה|טאָג פון שאַלן}}{{הערה|{{תנ"ך|במדבר|כט|א}}}} און {{הדגשה|זכרון תרועה}}{{הערה|{{תנ"ך|ויקרא|כג|כד}}}}, און [[חז"ל]] האבן ארויס געלערנט פון דעם אז מען דארף בלאזן מיט א [[שופר]] אין דעם טאג. | ||
אין [[בית המקדש]] האט מען געבלאזן אויך מיט [[חצוצרות]]. | אין [[בית המקדש]] האט מען געבלאזן אויך מיט [[חצוצרות]]. | ||
== מקור== | == מקור== | ||
אין [[פרשת פנחס]], איז דערמאנט ראש השנה ווי א טאג וואס מען בלאזט: | אין [[פרשת פנחס]], איז דערמאנט ראש השנה ווי א טאג וואס מען בלאזט: | ||
{{ציטוט|תוכן=וּבַחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי בְּאֶחָד לַחֹדֶשׁ מִקְרָא קֹדֶשׁ יִהְיֶה לָכֶם כָּל מְלֶאכֶת עֲבֹדָה לֹא תַעֲשׂוּ '''יוֹם תְּרוּעָה''' יִהְיֶה לָכֶם|מקור={{תנ"ך|במדבר|כט|א}}}} | {{ציטוט|תוכן=וּבַחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי בְּאֶחָד לַחֹדֶשׁ מִקְרָא קֹדֶשׁ יִהְיֶה לָכֶם כָּל מְלֶאכֶת עֲבֹדָה לֹא תַעֲשׂוּ '''יוֹם תְּרוּעָה''' יִהְיֶה לָכֶם|מקור={{תנ"ך|במדבר|כט|א}}}} | ||
די תורה איז נישט מסביר וויאזוי מען איז מקיים די מצוה. אבער [[חז"ל]] האבן ארויס געלערנט אין א [[גזירה שווה]] פון יובל אז מען דארף בלאזן מיט א [[שופר]]. | די תורה איז נישט מסביר וויאזוי מען איז מקיים די מצוה. אבער [[חז"ל]] האבן ארויס געלערנט אין א [[גזירה שווה]] פון יובל אז מען דארף בלאזן מיט א [[שופר]]. | ||
== טעמי המצוה == | == טעמי המצוה == | ||
אין גמרא שטייט אז בלאזן שופר איז א גזירת הכתוב: "רחמנא אמר תקעו". אויך שטייט אז מיט דעם טוט דער אויבערשטער געדענקען די אידן לטובה{{הערה|{{בבלי|ראש השנה|טז|א}}: "שיעלה זכרוניכם לפני לטובה ובמה בשופר"}}{{הערה|{{בבלי|ראש השנה|כו|א}}: "שופר… לזכרון הוא/קא אתי}} אין דעם טאג וואס איז א יום דין און א משפט, און בלאזן איז פעהיג אויף דעם ווי עס שטייט: "וַהֲרֵעֹתֶם בַּחֲצֹצְרֹת וְנִזְכַּרְתֶּם לִפְנֵי ה' אֱלֹקֵיכֶם{{הערה|רשב"ם און {{תנ"ך|ויקרא|כג|כד|מפרש=רמב"ן}}}}. | |||
דער רמב"ם שרייבט אז די בלאזן קומט צו ערוועקן דעם מענטש צו תשובה טון{{הערה|{{רמב"ם|תשובה|ג|ד|ספר=מדע}}}}. | |||
עס זענען דא וואס זענען מסביר אז דאס איז ווי מען בלאזט ווען מען קרוינט א קעניג{{הערה|[[אברבנאל]] [https://shitufta.org.il/Abarbanel_on_Torah,_Leviticus/23?selectedunittext=25 ויקרא כג] לויט {{תנ"ך|מלכים א|א|לט}}}}, וואס דאן פרייט מען זיך אז ער גייט אונז העלפן{{הערה|{{תנ"ך|ויקרא|כג|כד|מפרש=ספורנו}}}}, און דערפאר דארף מען דאס טון מיט שטארקע פרייד{{הערה|מנהג פון [[גר"א]], געברענגט אין [[s:ארחות חיים (כתר ראש)|ארחות חיים (כתר ראש), אות קד]]}}. | |||
[[רב סעדיה גאון]]{{הערה|געברענגט אין זיין נאמען, אין [[אבודרהם]] הלכות ראש השנה דף רס"ט, און אין {{היברובוקס|רבי יצחק אבוהב|מנורת המאור|37509|נר ה, כלל ב, חלק א, פרק ה (סי' רצ"ד)|עמוד=217}}}} זאגט צען טעמים אויף מצוות תקיעת שופר: | |||
# '''הכתרת ה' כמלך על כל הארץ:''' {{ציטוטון|דער טאג… איז גאט געווארן פאר א קעניג איבער די באשעפעניש וואס איז ארויס מן הכח אל הפועל. און דאס איז א באקאנטער מנהג אז אין דעם טאג וואס א מלך בשר ודם ווערט געזעצט פאר א קעניג זאמלען זיך איין זיינע קנעכט און בלאזן פאר אים מיט שופרות… און אזוי האט דוד המלך אויך געזאגט: "בַּחֲצֹצְרוֹת וְקוֹל שׁוֹפָר הָרִיעוּ לִפְנֵי הַמֶּלֶךְ ה'" <small>({{תנ"ך|תהלים|צח|ו}})</small>.}} | |||
[[רב סעדיה גאון]]{{הערה| | |||
# '''הכתרת ה' כמלך על כל הארץ:''' {{ציטוטון| | |||
# '''התראה לעבריינים:''' {{ציטוטון|לְהַכְרִיז: הָרוֹצֶה לָשׁוּב יָשׁוּב, וְאִם לֹא יָשׁוּב – דָּמוֹ בְּרֹאשׁוֹ. וְלֹא יִתָּכֵן לִהְיוֹת הַתְרָאָה גְּדוֹלָה מִזֹּאת.}} | # '''התראה לעבריינים:''' {{ציטוטון|לְהַכְרִיז: הָרוֹצֶה לָשׁוּב יָשׁוּב, וְאִם לֹא יָשׁוּב – דָּמוֹ בְּרֹאשׁוֹ. וְלֹא יִתָּכֵן לִהְיוֹת הַתְרָאָה גְּדוֹלָה מִזֹּאת.}} | ||
# '''זכר למעמד הר סיני:''' {{ציטוטון|שֶׁנִּזְכֹּר תְּקִיעַת הַשּׁוֹפָר בְּיוֹם מַעֲמַד הַר סִינַי, שֶׁנֶּאֱמַר: ''"וַיְהִי קוֹל הַשֹּׁפָר הוֹלֵךְ וְחָזֵק מְאֹד"'' <small>({{תנ"ך|שמות|יט|יט}})</small>.}} | # '''זכר למעמד הר סיני:''' {{ציטוטון|שֶׁנִּזְכֹּר תְּקִיעַת הַשּׁוֹפָר בְּיוֹם מַעֲמַד הַר סִינַי, שֶׁנֶּאֱמַר: ''"וַיְהִי קוֹל הַשֹּׁפָר הוֹלֵךְ וְחָזֵק מְאֹד"'' <small>({{תנ"ך|שמות|יט|יט}})</small>.}} | ||
| שורה 38: | שורה 37: | ||
{{הויפט ארטיקל|שופר}} | {{הויפט ארטיקל|שופר}} | ||
[[טעקע:Shofar-16-Zachi-Evenor.jpg|ממוזער|250px|א [[שופר]] פון א קרן [[איל]]]] | [[טעקע:Shofar-16-Zachi-Evenor.jpg|ממוזער|250px|א [[שופר]] פון א קרן [[איל]]]] | ||
עס איז דא א מחלוקת וועלכער שופר איז כשר צו בלאזן | עס איז דא א מחלוקת וועלכער שופר עס איז כשר צו בלאזן דערמיט. דער רמב"ם האלט אז נאר פון א [[שאף|שעפס]] איז כשר{{הערה|{{רמב"ם|שופר סוכה ולולב|א|א|ספר=זמנים}} און אזוי שרייבט דער רס"ג אין זיין סידור דף ריז און {{בבלי|ראש השנה|לב|ב|מפרש=תוספות|ד"ה=של יעל}}}} אבער לויט אנדערע דעות איז יעדער שופר כשר חוץ פון דאס וואס קומט פון רינדער ([[אקס]] אדער [[קוה]]), אבער בכל אופן איז בעסער צו נעמען פון א שופר פון שעפסל{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תקפו|א}}.}} וויל עס דערמאנט די [[עקידת יצחק]]{{הערה|על פי וואס [[רבי אבהו]] זאגט אין {{תלמוד בבלי|ראש השנה|טז|א}}.}}. | ||
אין תימן האט מען זיך געפירט צו נעמען א שופר פון א חיה וואס הייסט 'קודו'. | אין תימן האט מען זיך געפירט צו נעמען א שופר פון א חיה וואס הייסט 'קודו'. | ||
| שורה 129: | שורה 128: | ||
== סדר התקיעות == | == סדר התקיעות == | ||
דער סדר וואס איז איינגעפירט אין רוב פלעצער איז אז נאך קריאת התורה גייען ארויף צום בימה דער '''בעל תוקע''' וואס ער בלאזט און דער '''מקריא''' וואס ער ליינט פאר פארן בעל תוקע וועלכע סארט תקיעה אדער תרועה צו בלאזן. דער בעל תוקע איז איינער וואס קען גוט בלאזן, און דער מקריא איז בדרך כלל א חשובער מענטש, ווי דער רב פון שול אדער דער רבי אדער ראש ישיבה | דער סדר וואס איז איינגעפירט אין רוב פלעצער איז אז נאך קריאת התורה גייען ארויף צום בימה דער '''בעל תוקע''' וואס ער בלאזט און דער '''מקריא''' וואס ער ליינט פאר פארן בעל תוקע וועלכע סארט תקיעה אדער תרועה צו בלאזן. דער בעל תוקע איז איינער וואס קען גוט בלאזן, און דער מקריא איז בדרך כלל א חשובער מענטש, ווי דער רב פון שול אדער דער רבי אדער ראש ישיבה וכדומה. | ||
{{חלונית|כותרת= | {{חלונית | ||
'''<big>ק</big>'''ולי שמעת אל תעלם אזנך לרוחתי לשועתי <small>({{תנ"ך|איכה|ג|נו}})</small> | | רוחב = 35% | ||
{{הערה|למנהג חב"ד: '''<big>ק</big>'''ולי שמעה כחסדך ה' כמשפטך חיני <small>({{תנ"ך|תהלים|קיט|קמט}}) | | כותרת = די זעקס פסוקים פון "קר"ע שט"ן" | ||
| תוכן = '''<big>ק</big>'''ולי שמעת אל תעלם אזנך לרוחתי לשועתי <small>({{תנ"ך|איכה|ג|נו}})</small>{{הערה|למנהג חב"ד: '''<big>ק</big>'''ולי שמעה כחסדך ה' כמשפטך חיני <small>({{תנ"ך|תהלים|קיט|קמט}})</small>}}{{ש}}'''<big>ר</big>'''אש דברך אמת ולעולם כל משפט צדקך <small>({{תנ"ך|תהלים|קיט|קס}})</small>. {{ש}}'''<big>ע</big>'''רב עבדך לטוב אל יעשקוני זדים <small>({{תנ"ך|תהלים|קיט|קכב}})</small>. {{ש}}'''<big>ש</big>'''ש אנכי על אמרתך כמוצא שלל רב <small>({{תנ"ך|תהלים|קיט|קסב}})</small>. {{ש}}'''<big>ט</big>'''וב טעם ודעת למדני כי במצותיך האמנתי <small>({{תנ"ך|תהלים|קיט|סו}})</small> {{ש}}'''<big>נ</big>'''דבות פי רצה נא ה' ומשפטיך למדני <small>({{תנ"ך|תהלים|קיט|קח}})</small> | |||
פארן בלאזן זאגט מען זיבן מאל [[למנצח לבני קרח מזמור (כל העמים)|"למנצח לבני קרח מזמור"]] {{תנ"ך|תהלים|מז}}, און נאכדעם זאגט מען זעקס פסוקים | }} | ||
פארן בלאזן זאגט מען זיבן מאל [[למנצח לבני קרח מזמור (כל העמים)|"למנצח לבני קרח מזמור"]] {{תנ"ך|תהלים|מז}}, און נאכדעם זאגט מען זעקס פסוקים וואס הייבן זיך אן מיט די אותיות פון קר"ע שט"ן, נאכדעם זאגט מען די פסוק עלה אלוקים בתרועה ה' בקול שופר{{הערה|{{תנ"ך|תהלים|מז|ו}}}}, און דער ציבור זאגט מיט פסוק בפסוק, דערנאך מאכט דער בעל תוקע די ברכות "אקב"ו לשמוע קול שופר" און "שהחיינו" און בלאזט דריי מאל '''תשר"ת'''{{הערה|ביי די תקיעות איז דער מנהג צו בלאזן שברים תרועה אין איין אטעם}} און דריי מאל '''תש"ת''' און דריי מאל '''תר"ת''', צוזאמען 30 קולות. דערנאך זאגט מען דריי פסוקים "אשרי העם יודעי תרועה" וכו' און די צוויי פסוקים שפעטער.({{תנ"ך|תהלים|פט|טז|}}). | |||
ביי חזרת הש"ץ פון מוסף בלאזט מען נאך יעדע ברכה פון מלכויות זכרונות ושופרות '''תשר"ת'''{{הערה|ביי די תקיעות איז דער מנהג אשכנז צו בלאזן שברים תרועה אין צוויי אטעם}} '''תש"ת''' און '''תר"ת'''. דערנאך זאגט מען "היום הרת עולם" און "ארשת שפתינו". לויט נוסח ספרד בלאזט מען אויך ביי די שטילע שמונה עשרה. ביים קדיש נאך מוסף איז מען משלים די תקיעות צו הונדערט קולות. עס איז דא וואס פירן זיך נאך דעם דאווענען צו הערן נאך סארטן תקיעות לויט אנדערע מנהגים | ביי חזרת הש"ץ פון מוסף בלאזט מען נאך יעדע ברכה פון מלכויות זכרונות ושופרות '''תשר"ת'''{{הערה|ביי די תקיעות איז דער מנהג אשכנז צו בלאזן שברים תרועה אין צוויי אטעם}} '''תש"ת''' און '''תר"ת'''. דערנאך זאגט מען "היום הרת עולם" און "ארשת שפתינו". לויט נוסח ספרד בלאזט מען אויך ביי די שטילע שמונה עשרה. ביים קדיש נאך מוסף איז מען משלים די תקיעות צו הונדערט קולות. עס איז דא וואס פירן זיך נאך דעם דאווענען צו הערן נאך סארטן תקיעות לויט אנדערע מנהגים{{הערה|ווי גלאטע שברים אדער א תימנישע תרועה וכדומה}}. | ||
== יהי רצון אדער וידוי צווישן די תקיעות == | == יהי רצון אדער וידוי צווישן די תקיעות == | ||
עס איז וואס פירן זיך צו זאגן [[וידוי]] צווישן איין סדר פון תקיעות צו די אנדערע (למשל צווישן תשר"ת תשר"ת תשר"ת צו תש"ת תש"ת תש"ת}. דער מנהג קומט פון שער הכוונות | עס איז וואס פירן זיך צו זאגן [[וידוי]] צווישן איין סדר פון תקיעות צו די אנדערע (למשל צווישן תשר"ת תשר"ת תשר"ת צו תש"ת תש"ת תש"ת}. דער מנהג קומט פון שער הכוונות{{הערה|זעט אין שער הכוונות, ביי די הקדמה צו דרושי ראש השנה: "ואמנם אפילו בלחש לא היה נוהג להתודות אלא בעת תקיעת שופר דמיושב".}}. דער מנהג האבן געברענגט אסאך פוסקים{{הערה|[[של"ה]], [[מגן אברהם]], [[יעב"ץ]], און [[שער הציון]] אויף {{שולחן ערוך|אורח חיים|תקצב|ג}} סעיף קטן יט.}}. עס איז געווען אזעלכע וואס האבן חושש געווען אז דער וידוי איז א הפסק צווישן די ברכה צו די תקיעות, און דערפאר האבן זיי געהייסן צו נאר טראכטן די וידוי און דאס נישט זאגן מיטן מויל{{הערה|אזוי זאגט דער [[דרך החיים (ספר)|דרך החיים]], און עס איז געברענגט אין [[משנה ברורה]] אויף {{שולחן ערוך|אורח חיים|תקצב|ג}} סעיף קטן יב.}}. ביים היינטיגן דור האט [[רבי עובדיה יוסף]] געהאלטן אזוי{{הערה|זעט [[יביע אומר]] חלק א סימן לו וחלק ג סימן לב.}}, און [[רבי יוסף שלום אלישיב]]{{הערה|זיין שיטה איז געברענגט אין יביע אומר חלק ג סימן לב.}} און [[רבי בן ציון אבא שאול]]{{הערה|שו"ת אור לציון חלק א סימן לט.}} האבן זיך געקריגט מיט אים. | ||
ביי די אשכנזים איז דא א נוסח פון א יהי רצון צו זאגן אימיטן די תקיעות. ביי אסאך מחזורים שטייט ביי די יהי רצון א נוסח "ישוע שר הפנים", וואס אנדערע זאגן אז דער צענזור האט דאס אריינגעשריבן און דאס איז נאך א סיבה לויט זיי צו נישט זאגן די יהי רצון | ביי די אשכנזים איז דא א נוסח פון א יהי רצון צו זאגן אימיטן די תקיעות. ביי אסאך מחזורים שטייט ביי די יהי רצון א נוסח "ישוע שר הפנים", וואס אנדערע זאגן אז דער צענזור האט דאס אריינגעשריבן און דאס איז נאך א סיבה לויט זיי צו נישט זאגן די יהי רצון{{הערה|זעט אין [[יביע אומר]] חלק א אורח חיים סימן לו סעיף קטן יח, און ביי די מאמר פון פרופ' [[דוד תמר]], "הערות לנוסח תפילות ופיוטים", '''[[שמעתין]]''' 107–108, עמוד 188–189.}}. | ||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||