רוי:רבי משה טייטלבוים (ברך משה)

רבי משה טייטלבוים

דער ברך משה זצ"ל
געבורט	י"ב חשוון ה'תרע"ה סיגוט, רומעניע
פטירה	כ"ו ניסן ה'תשס"ו
כינוי	ברך משה
תארים	סאטמארער רבי
דינאסטיע	סאטמאר
קינדער	חנוך העניך, חיים צבי, אסתר, {{{קינדער}}}
2'טער סאטמאר'ער רבי תש"מ – תשס"ו → רבי יואל טייטלבוים זיינע צוויי זין: רבי אהרן טייטלבוים רבי זלמן לייב טייטלבוים ←

רבי משה טייטלבוים (י"ב חשוון ה'תרע"ה – כ"ו ניסן ה'תשס"ו) איז געווען דער צווייטער סאטמארער רבי און דער וועלט-פירער פון די סאטמארער חסידים. ער איז געווען א פלומעניק פון דעם גרינדער פון דער דינאסטיע, רבי יואל טייטלבוים, און האט איבערגענומען די הנהגה נאך זיין פעטער'ס פטירה אין יאר תשל"ט. אונטער זיין פירערשאפט איז סאטמאר געוואקסן צו ווערן איינע פון די גרעסטע חסידישע קהילות אין דער וועלט, מיט איבער 100,000 חסידים.

יוגנט און משפחה

רבי משה איז געבוירן געווארן אין ראצפערט, אונגארן, אין יאר 1914. ער איז געווען דער צווייטער זון פון רבי חיים צבי טייטלבוים, דער "עצי חיים", וואס איז געווען סיגעטער רב, און פון זיין מוטער ברכה סימא, א טאכטער פון רבי שלום אליעזר האלבערשטאם פון ראצפערט. אין יאר 1926, ווען ער איז אלט געווען בלויז עלף יאר, איז ער געווארן א יתום פון ביידע עלטערן אין א קורצער צייט. ער איז אויסגעצויגן געווארן ביי זיינע קרובים, הויפטזעכליך ביי זיין פעטער רבי יואל טייטלבוים און זיין זיידע אין ראצפערט.

אין יאר 1936 האט ער חתונה געהאט מיט זיין ערשטע פרוי, חנה, די טאכטער פון רבי חנוך העניך מייער פון קערעצקי. אין יאר 1939 איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אין דער שטאט זענטא, וואס איז דעמאלט געווען אין יוגאסלאוויע.

דער חורבן און דאס ראטעווען זיך

בעת דער צווייטער וועלט קריג, אין יאר 1944, איז רבי משה דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ. ער האט דארט פארלוירן זיין פרוי און זיינע דריי קינדער—חנוך העניך, חיים צבי, און אסתר—וואס זענען אומגעקומען על קידוש השם. ער אליין איז אריבער פילע קאנצענטראציע און לאגערן, אריינגערעכנט בוכענוואלד, און איז געווען אויפן באקאנטן "טויט מארש" ביז ער איז באפרייט געווארן אין טערעזיענשטאט אין מאי 1945. ער פלעגט דערציילן וועגן די פילע נסים וואס ער האט בייגעוואוינט אין יענע שווערע יארן.

נאכן קריג און די הנהגה אין אמעריקע

נאך דער באפרייאונג איז ער צוריקגעקומען קיין סיגעט פאר א קורצער צייט, וואו ער האט חתונה געהאט בזיווג שני מיט הרבנית פעסיל לאה, א טאכטער פון רבי אהרן טייטלבוים פון וואלאווע. אין יאר 1946 איז ער אנגעקומען קיין ניו יארק, וואו ער האט זיך באזעצט אין וויליאמסבורג און שפעטער אין בארא פארק. ער האט דארט אויפגעשטעלט זיין בית מדרש "עצי חיים סיגעט" און א ישיבה. נאך דער פטירה פון זיין פעטער אין יאר 1979, איז ער אויפגענומען געווארן אלס דער ממלא מקום. זיין אויפנאמע איז נישט דורכגעגאנגען אן קעגנערשאפט, ספעציעל מצד דער אלטער רביצין אלטע פייגא, וואס האט נישט מסכים געווען צו זיין הנהגה. טראץ דעם, האט ער געפירט די קהילה מיט עניוות און פשטות, זאגנדיג אז ער היט בלויז אפ דעם פקדון וואס זיין פעטער האט איבערגעלאזט. ער האט געדינט אלס נשיא פון התאחדות הרבנים און פון דער עדה החרדית.

זיינע ספרים און הנהגה

רבי משה איז געווען באקאנט אלס א גרויסער תלמיד חכם און א מורה הוראה. ער האט מחבר געווען דעם פינף-בענדערדיגן ספר "ברך משה" אויף דער תורה און מועדים. ער האט אויך ארויסגעגעבן אנדערע ספרים ווי "מילי דמיטב" און "דרש משה". לעצטענס, אין פעברואר 2025, איז ארויסגעקומען א נייער באנד "ברך משה אויף סוגיות הש"ס".

פטירה און ירושה

רבי משה איז נסתלק געווארן כ"ו ניסן ה'תשס"ו (24סטן אפריל, 2006) אין עלטער פון 91 יאר. ער איז באערדיגט געווארן אין דעם סאטמארער אוהל אין קרית יואל נעבן זיין פעטער. נאך זיין פטירה האט זיך די חסידות געשפאלטן צווישן זיין עלטסטן זון רבי אהרן טייטלבוים און זיין דריטן זון רבי זלמן לייב טייטלבוים.

אין מארץ 2026, צוואנציג יאר נאך זיין פטירה, איז פובליקירט געווארן א היסטארישער בריוו אונטערגעשריבן דורך אלע זיינע קינדער און איידעמער וועגן דער צעטיילונג פון דער ירושה. די ירושה נעמט אריין גאר טייערע חפצי קודש און כתבי ידות וואס זענען אריבער בירושה פונעם "ישמח משה" ביז צום "ברך משה". אין דעם בריוו האבן די יורשים געפאדערט צוריקצוגעבן אלע פארשוואונדענע חפצים כדי מען זאל קענען מאכן א יושר'דיגע חלוקה.