בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,525
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
ק (←באזונדערע גרופעס: הגהה) |
אין תקציר עריכה |
||
| (6 מיטלסטע ווערסיעס פון 3 באַניצער נישט געוויזן.) | |||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{דעסקריפציע|סימנים פון רבי יהודה פאר די צען מכות}} | {{דעסקריפציע|סימנים פון רבי יהודה פאר די צען מכות}} | ||
[[טעקע:Hispano-Moresque Haggadah 04.jpg|קליין|די סימנים אינעם היספּאנא-מארעסק הגדה, קאסטיליע אנהויב אלף החמישי]] | |||
[[טעקע:National Library of Israel, Rothschild Haggadah 2861727 486099.jpg|קליין|די [[צען מכות]] מיט א מאלעריי וואס באצייכנט א תנא, אין די ראטשילד הגדה, צפון איטאליע, ה'רל"ט.]] | |||
| | |||
די ווערטער '''דצ"ך עד"ש באח"ב''' זענען אנגעגעבן אלס [[סימנים (ש"ס)|סימנים]] פאר די [[צען מכות]] דורך [[רבי יהודה]] אין די [[הגדה של פסח]] ביי מגיד{{הערה|דער מקור איז אין {{ספרי|1=דברים|4=שא}}; מדרש תנאים דברים כ"ו.}}. | די ווערטער '''דצ"ך עד"ש באח"ב''' זענען אנגעגעבן אלס [[סימנים (ש"ס)|סימנים]] פאר די [[צען מכות]] דורך [[רבי יהודה]] אין די [[הגדה של פסח]] ביי מגיד{{הערה|דער מקור איז אין {{ספרי|1=דברים|4=שא}}; מדרש תנאים דברים כ"ו.}}. | ||
די סימנים אנטהאלטן די [[ראשי תיבות]] פון די מכות: '''ד'''ם, '''צ'''פרדע, '''כ'''ינים; '''ע'''רוב, '''ד'''בר, '''ש'''חין; '''ב'''רד, '''א'''רבה, '''ח'''ושך, מכת '''ב'''כורות. | די סימנים אנטהאלטן די [[ראשי תיבות]] פון די מכות: '''ד'''ם, '''צ'''פרדע, '''כ'''ינים; '''ע'''רוב, '''ד'''בר, '''ש'''חין; '''ב'''רד, '''א'''רבה, '''ח'''ושך, מכת '''ב'''כורות. | ||
אין מדרש שטייט אז די סימנים | אין מדרש שטייט אז די סימנים זענען געווען אויסגעקריצט אויף [[משה'ס שטעקן]]. ביים זאגן די סימנים אין די הגדה ביים [[סדר]], פירט מען זיך אראפצוגיסן דריי טראפן וויין פונעם בעכער, אזוי ווי ביי די מכות. | ||
== ערקלערונגען == | == ערקלערונגען == | ||
[[טעקע:Hagada016-2.jpg|קליין|ראַדירונג פון די צען מכות און די סימנים דורך יוסף בודקו, בערלין תרע"ז]] | |||
[[טעקע:Hamburg Haggadah 1731 14.jpg|קליין|די מכות און סימנים אין הגדה דורך יוסף סופר, האמבורג ה'תצ"א]] | |||
די מפרשים ערקלערן אז די ראשי תיבות איז נישט בלויז א גרינגע וועג צו געדענקען די רייע פון די צען מכות, און זיי טייטשן אריין פארשידענע ערקלערונגען איבער די ציל און מאטיוו פון די סימנים. | די מפרשים ערקלערן אז די ראשי תיבות איז נישט בלויז א גרינגע וועג צו געדענקען די רייע פון די צען מכות, און זיי טייטשן אריין פארשידענע ערקלערונגען איבער די ציל און מאטיוו פון די סימנים. | ||
בשם [[רש"י]] און אנדערע ווערט ערקלערט אז דאס קומט צו ווייזן אז די סדר פון די מכות איז געווען ווי געשילדערט אין [[ספר שמות]], און מען זאגט נישט דא "[[אין מוקדם ומאוחר בתורה]]", ספעציעל אז אין [[תהלים]]{{הערה|{{תנ"ך|תהלים|עח|לאנג=יא|אן=ספר}}; {{תנ"ך|תהלים|קה|לאנג=יא|אן=ספר}}}} ווערן די מכות געשילדערט מיט אן אנדערע סדר{{הערה|[https://haggadah.alhatorah.org/Parshan/Ritva/Maggid/13.11 ריטב"א אויף הגדה] בשם רש"י; [https://haggadah.alhatorah.org/Parshan/From_Rashi's_Beit_Midrash/Maggid/13.3 מבית מדרשו של רש"י] אויף הגדה, ר"י בן יקר, {{ספריא|2=שבלי הלקט - הגדה של פסח|3=Shibolei_HaLeket_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17}} בשם [[רבי יהודה החסיד]], וכ״כ הראבי״ה (פסחים סי׳ תכד) בשמו, הרשב״ץ והחזקוני (שמות ח, טו) בשם ויש מפרשים. וכן מובא פירוש זה בפירושי בעלי התוספות עה״ת (שמות ז, כה). אורחות חיים און כל בו אויף הגדה בשם "יש אומרים".}}. אין די סדר פון דעם סימן האבן אויך געליינט די וואס האבן געברענגט ביכורים{{הערה|[[הגהות מיימוניות]], [https://rambam.alhatorah.org/Parshan/Hagahot_Maimoniyot/Chametz_uMatzah/8.15 נוסח ההגדה (סוף הל' חמץ ומצה) אות ב] בשם רבינו חננאל; [[שית:Piskei_Tosafot_on_Menachot.234|פסקי תוספות מנחות סי' רלד]]. זעט {{ספריא|רבי חיים יוסף דוד אזולאי|שפה אחת על הגדה של פסח|Safa_Echat_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17}}; {{אוצר החכמה|משה בונים יוסטמן (יאושזאהן)|פון אונזער אלטען אוצר|157620|page=115|באנד=ימים טובים, חמש מגילות|שנת הוצאה=תשט"ו|עמ=116–117}}.}}. | בשם [[רש"י]] און אנדערע ווערט ערקלערט אז דאס קומט צו ווייזן אז די סדר פון די מכות איז געווען ווי געשילדערט אין [[ספר שמות]], און מען זאגט נישט דא "[[אין מוקדם ומאוחר בתורה]]", ספעציעל אז אין [[תהלים]]{{הערה|{{תנ"ך|תהלים|עח|לאנג=יא|אן=ספר}}; {{תנ"ך|תהלים|קה|לאנג=יא|אן=ספר}}}} ווערן די מכות געשילדערט מיט אן אנדערע סדר{{הערה|[https://haggadah.alhatorah.org/Parshan/Ritva/Maggid/13.11 ריטב"א אויף הגדה] בשם רש"י; [https://haggadah.alhatorah.org/Parshan/From_Rashi's_Beit_Midrash/Maggid/13.3 מבית מדרשו של רש"י] אויף הגדה, ר"י בן יקר, {{ספריא|2=שבלי הלקט - הגדה של פסח|3=Shibolei_HaLeket_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17}} בשם [[רבי יהודה החסיד]], וכ״כ הראבי״ה (פסחים סי׳ תכד) בשמו, הרשב״ץ והחזקוני (שמות ח, טו) בשם ויש מפרשים. וכן מובא פירוש זה בפירושי בעלי התוספות עה״ת (שמות ז, כה). אורחות חיים און כל בו אויף הגדה בשם "יש אומרים".}}. אין די סדר פון דעם סימן האבן אויך געליינט די וואס האבן געברענגט ביכורים{{הערה|[[הגהות מיימוניות]], [https://rambam.alhatorah.org/Parshan/Hagahot_Maimoniyot/Chametz_uMatzah/8.15 נוסח ההגדה (סוף הל' חמץ ומצה) אות ב] בשם רבינו חננאל; [[שית:Piskei_Tosafot_on_Menachot.234|פסקי תוספות מנחות סי' רלד]]. זעט {{ספריא|רבי חיים יוסף דוד אזולאי|שפה אחת על הגדה של פסח|Safa_Echat_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17}}; {{אוצר החכמה|משה בונים יוסטמן (יאושזאהן)|פון אונזער אלטען אוצר|157620|page=115|באנד=ימים טובים, חמש מגילות|שנת הוצאה=תשט"ו|עמ=116–117}}.}}. | ||
אין מדרש שטייט{{הערה|{{מדרש רבה|שמות|ח|ג}}; {{ילקוט שמעוני|תורה|קעג}}; {{תנחומא|וארא|ח|ב=יא}}}}, און אזוי ווערט געברענגט בשם דעם ירושלמי{{הערה|רש"י אין ספר האורה {{ספריא|2=חלק א צ*|3=Sefer_HaOrah%2C_Part_I.90.2}}; אורחות חיים און אבודרהם אויף הגדה. עס ערשיינט נישט אין אונזער ירושלמי.}}, אז די ווערטער דצ"ך עד"ש באח"ב זענען געווען געשריבן אויף [[משה'ס שטעקן]], און [[משה]] האט געקוקט אויף זיי כדי צו זען וועלכע מכה צו ברענגען{{הערה|{{תנחומא|תזריע|י|ב=יא}}; [https://haggadah.alhatorah.org/Parshan/From_Rashi's_Beit_Midrash/Maggid/13.3 מבית מדרשו של רש"י] אויף הגדה, בשם ר' לוי ז"ל. זעט {{עלהתורה תנ"ך|תורה שלמה|שמות|י|ב}} הערה 14}}. | |||
===באזונדערע גרופעס=== | ===באזונדערע גרופעס=== | ||
עטליכע ראשונים ערקלערן אז די סימנים צייגן אן אויף דריי באזונדערע גרופעס און הגדרות פון די מכות (לויט געוויסע פשטים שטימט מכת בכורות אריין מיט די דריטע גרופע, און לויט אנדערע איז עס אייגנארטיג און איז בלויז צוזאמגעשטעלט מיט'ן לעצטן סימן פאר פּראקטישקייט{{הערה|זעט אויך [https://library.alhatorah.org/?r1=Maharal%20Gevurot%20Hashem%2034 מהר״ל גבורות ה׳ ל״ד]; [https://mg.alhatorah.org/SP/R.%20S.R.%20Hirsch/Shemot/7.15 רש״ר הירש שמות ז׳:ט״ו]; [https://mg.alhatorah.org/SP/Malbim/Shemot/7.14#e2 מלבי״ם שמות ז׳:י״ד]}}: | עטליכע ראשונים ערקלערן אז די סימנים צייגן אן אויף דריי באזונדערע גרופעס און הגדרות פון די מכות (לויט געוויסע פשטים שטימט מכת בכורות אריין מיט די דריטע גרופע, און לויט אנדערע איז עס אייגנארטיג און איז בלויז צוזאמגעשטעלט מיט'ן לעצטן סימן פאר פּראקטישקייט{{הערה|זעט אויך [https://library.alhatorah.org/?r1=Maharal%20Gevurot%20Hashem%2034 מהר״ל גבורות ה׳ ל״ד]; [https://mg.alhatorah.org/SP/R.%20S.R.%20Hirsch/Shemot/7.15 רש״ר הירש שמות ז׳:ט״ו]; [https://mg.alhatorah.org/SP/Malbim/Shemot/7.14#e2 מלבי״ם שמות ז׳:י״ד]}}: | ||
* לויטן אברבנאל האט יעדע גרופע | * לויטן אברבנאל האט יעדע גרופע געהאט אן אייגנארטיגע לעקציע פאר פּרעה. די ערשטע דריי מכות - '''ד'''ם, '''צ'''פרדע, '''כ'''ינים, איז געקומען ווייזן אויף "[[מציאות ה']]", ווי עס שטייט ביי די דריי מכות "בְּזֹאת תֵּדַע כִּי אֲנִי ד'{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|יז}}}}". די צווייטע גרופע - '''ע'''רוב, '''ד'''בר, '''ש'''חין, זענען געקומען ווייזן אז דער באשעפער פירט די וועלט - "[[השגחה]]", ווי עס שטייט דערביי "לְמַעַן תֵּדַע כִּי אֲנִי ד' {{אונטערשטריך|בְּקֶרֶב הָאָרֶץ}}"{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ח|יח}}}}. און די דריטע גרופע - '''ב'''רד, '''א'''רבה, '''ח'''ושך, '''ב'''כורות, איז געקומען צייגן אז דער באשעפער איז דער בעל היכולת וואס קען אלעס טוישן ווי זיין ווילן, ווי עס שטייט{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ט|יד}}}} "בַּעֲבוּר תֵּדַע כִּי אֵין כָּמֹנִי בְּכָל הָאָרֶץ"{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|יד|כה|מפרש=אברבנאל}}; הנ"ל, [https://www.sefaria.org/Zevach_Pesach_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17.3 זבח פסח על הגדה של פסח, תשובות לשערים פ' – פ"ג]; {{ספריא|רבי יצחק עראמה|עקידת יצחק, שער לו|Akeidat_Yitzchak.36.9}}, ד"ה אמנם הדרך המיוחד; {{תנ"ך|שמות|ז|יז|מפרש=כלי יקר}}. זעט די אלע באריכות.}}. | ||
*די דריי טיילן קענען רעפרעזענטירן די דריי אספעקטן פון די נסים: ווייזן דעם אויבערשטנ'ס געטליכקייט, נעמען נקמה פון די שונאים, און אויסלייזן די אידן{{הערה|{{ספריא|רבי בנימין דוד ראבינאוויטש|אפוד בד על הגדה של פסח|Ephod_Bad_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17|ווארשא תרל"ב}}}}. | *די דריי טיילן קענען רעפרעזענטירן די דריי אספעקטן פון די נסים: ווייזן דעם אויבערשטנ'ס געטליכקייט, נעמען נקמה פון די שונאים, און אויסלייזן די אידן{{הערה|{{ספריא|רבי בנימין דוד ראבינאוויטש|אפוד בד על הגדה של פסח|Ephod_Bad_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17|ווארשא תרל"ב}}}}. | ||
*[[רלב"ג]] ווייזט אן אז יעדער גרופּע איז געווען מער שווער ווי די פריערדיגע. די ערשטע טריאדע איז באשטאנען בעיקר פון אומבאקוועמליכקייטן, נישט ווי דראענדע קאטאסטראפעס. דער צווייטער גרופּע האט מער ערנסט אטאקירט די מצרי'שע לעבנס-קוואלן פון פרנסה און האט געברענגט קערפערליכע ווייטאג דורך די שְׁחין. די דריטע גרופּע, האט אטאקירט די גערעטענישן, און האט אפעקטירט אויך צוקונפטיגע פרנסות, און די פינסטערניש האט פאראורזאכט ווייטערע ליידענישן. ענדליך האט די לעצטע מכה געברענגט דעם טויט אליין{{הערה|שם=רלבג|רלב"ג [[שית:Ralbag_on_Torah,_Exodus/7|תועלות, שמות ז, ד"ה התועלת השני]]}}. | *[[רלב"ג]] ווייזט אן אז יעדער גרופּע איז געווען מער שווער ווי די פריערדיגע. די ערשטע טריאדע איז באשטאנען בעיקר פון אומבאקוועמליכקייטן, נישט ווי דראענדע קאטאסטראפעס. דער צווייטער גרופּע האט מער ערנסט אטאקירט די מצרי'שע לעבנס-קוואלן פון פרנסה און האט געברענגט קערפערליכע ווייטאג דורך די שְׁחין. די דריטע גרופּע, האט אטאקירט די גערעטענישן, און האט אפעקטירט אויך צוקונפטיגע פרנסות, און די פינסטערניש האט פאראורזאכט ווייטערע ליידענישן. ענדליך האט די לעצטע מכה געברענגט דעם טויט אליין{{הערה|שם=רלבג|רלב"ג [[שית:Ralbag_on_Torah,_Exodus/7|תועלות, שמות ז, ד"ה התועלת השני]]}}. | ||
| שורה 28: | שורה 28: | ||
==רמזים== | ==רמזים== | ||
[[טעקע:Washingon Haggadah-74.jpg|קליין|די מכות און סימנים אין די 'וואשינגטאן הגדה', אייראפע ה'רל"ח]] | |||
א טייל מפרשים האבן פרובירט צו געבן א באדייט אדער גימטריא צו די אותיות: | א טייל מפרשים האבן פרובירט צו געבן א באדייט אדער גימטריא צו די אותיות: | ||
*[[רבי ישעיה די טראני]] שרייבט אז די [[גימטריא]] צאל פון די סימנים באטרעפט 501, די זעלבע צאל ווי די סך הכל פון אלע שיטות אין דער הגדה איבער וויפיל מכות די מצריים זענען געשלאגן געווארן ביים [[קריעת ים סוף|ים סוף]] ([[רבי יוסי הגלילי]]: 50 + [[רבי אליעזר]]: 200 + [[רבי עקיבא]]: 250), מיט'ן כולל, אדער מיט נאך איינס פאר "אצבע אלוקים" ({{תנ"ך|שמות|ח|טו}}){{הערה|שם=ריד|געברענגט אין {{ספריא|2=שבלי הלקט - הגדה של פסח|3=Shibolei_HaLeket_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17}}}}. | *[[רבי ישעיה די טראני]] שרייבט אז די [[גימטריא]] צאל פון די סימנים באטרעפט 501, די זעלבע צאל ווי די סך הכל פון אלע שיטות אין דער הגדה איבער וויפיל מכות די מצריים זענען געשלאגן געווארן ביים [[קריעת ים סוף|ים סוף]] ([[רבי יוסי הגלילי]]: 50 + [[רבי אליעזר]]: 200 + [[רבי עקיבא]]: 250), מיט'ן כולל, אדער מיט נאך איינס פאר "אצבע אלוקים" ({{תנ"ך|שמות|ח|טו}}){{הערה|שם=ריד|געברענגט אין {{ספריא|2=שבלי הלקט - הגדה של פסח|3=Shibolei_HaLeket_on_Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17}}}}. | ||
| שורה 54: | שורה 55: | ||
==דרויסנדיגע לינקס== | ==דרויסנדיגע לינקס== | ||
*{{שיתופתא|1=Pesach_Haggadah/,_Magid,_The_Ten_Plagues?selectedunittext=16|2=הגדה של פסח, מגיד, עשר מכות|סופיקס=יא}} | |||
*[https://haggadah.alhatorah.org/Full/Maggid/13.11 דצ"ך עד"ש באח"ב, אין הגדה גדולה], על התורה | *[https://haggadah.alhatorah.org/Full/Maggid/13.11 דצ"ך עד"ש באח"ב, אין הגדה גדולה], על התורה | ||
*[https://www.sefaria.org/Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17?lang=he&with=Commentary%20ConnectionsList&lang2=he הגדה ספריא] | *[https://www.sefaria.org/Pesach_Haggadah%2C_Magid%2C_The_Ten_Plagues.17?lang=he&with=Commentary%20ConnectionsList&lang2=he הגדה ספריא] | ||
| שורה 63: | שורה 65: | ||
{{חג הפסח}} | {{חג הפסח}} | ||
{{אבן הפינה ארטיקל|}} | |||
[[קאטעגאריע:הגדה של פסח]] | [[קאטעגאריע:הגדה של פסח]] | ||
[[קאטעגאריע:מאמרי חז"ל]] | [[קאטעגאריע:מאמרי חז"ל]] | ||