35,369
רעדאגירונגען
ק
טשעקטי און אנדערע רייניגונג, typos fixed: ײ ← יי (4), ױ ← וי (2), װ ← וו (9), , ← ,
ק (החלפת טקסט – "ײַ" ב־"יי") |
ק (טשעקטי און אנדערע רייניגונג, typos fixed: ײ ← יי (4), ױ ← וי (2), װ ← וו (9), , ← ,) |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
[[טעקע:Moon_Dedal_crater.jpg|קליין|180px|דאָס געזיכט פון דער [[לבֿנה]]. אַ בילד פונעם [[קאָסמאָסשיף]] "אַפּאָלאָ", 1969]] | [[טעקע:Moon_Dedal_crater.jpg|קליין|180px|דאָס געזיכט פון דער [[לבֿנה]]. אַ בילד פונעם [[קאָסמאָסשיף]] "אַפּאָלאָ", 1969]] | ||
'''אַסטראָנאָמיע''' (פון {{שפראך-el|ἀστρονομία}}) איז די [[נאטור-וויסנשאפטן|נאטור-וויסנשאפט]] וואס באהאנדלט [[אסטראנאמישער אביעקט|הימלישע אביעקטן]] און פענאמענען, און אַלעס | '''אַסטראָנאָמיע''' (פון {{שפראך-el|ἀστρονομία}}) איז די [[נאטור-וויסנשאפטן|נאטור-וויסנשאפט]] וואס באהאנדלט [[אסטראנאמישער אביעקט|הימלישע אביעקטן]] און פענאמענען, און אַלעס וועגן אַנטוויקלונגען אַרום אונדזער וועלט ווי צ.ב. די זון מיט דער לבֿנה, שטערן און אַלע הימל געשעענישן. | ||
אַסטראָנאָמיע | אַסטראָנאָמיע ווערט גערעכענט אַלס זייער אַן אַלטע וויסנשאַפט, וואָס עס איז דערקענט שוין צום וויינעגסטן ארום 6000 יאָר. סי טוט אנווענדן [[מאטעמאטיק]], [[פיזיק]] און [[כעמיע]] בכדי אויפצוקלערן די היסטאריע פון די הימלישע אביעקטן, כולל [[פלאנעט|פלאנעטן]], [[נאטירלעכער סאטעליט|לבנות]], [[שטערן]], [[נעפל (אסטראנאמיע)|נעפלען]], [[גאלאקסיע|גאלאקסיעס]] און [[קאמעט|קאמעטן]]; די פענאמענען שליסן איין סופערנאווע אויפרייסן, קוואסארן, בלאזארן, פולסארן און קאסמישע מיקראכוואליע הינטערגרונט שטראלונג. אין אלגעמיין געהערן אלע פענאמענען וואס שטאמען פון אינדרויסן דער [[ערד'ס אטמאספער]] צו אסטראנאמיע. א צווייג פון אסטראנאמיע גערופן [[קאסמאלאגיע]] איז די שטודיע פונעם [[אוניווערס]] אינגאנצן.<ref>{{cite book|last1=Unsöld|first1=Albrecht|last2=Baschek|first2=Bodo|title=Classical Astronomy and the Solar System – Introduction|date=2001|pages=1}}</ref> | ||
אַסטראָנאָמיע העלפט אונדז מיט אונדזער צייט און נוצן זיך מיט דעם | אַסטראָנאָמיע העלפט אונדז מיט אונדזער צייט און נוצן זיך מיט דעם נייטיקן [[קאַלענדאַר]] וואָס פירט אונדזערע טעג, וואָכן, חדשים, און יאָרן אין זייער שטייגער, לויט די [[זון]] אָדער ([[לבֿנה]]). | ||
אין די אמאליגע צייטן איז אסטראנאמיע געווען די אבזערוואציעס און פארויסזאגען פון די באוועגונגען פון די הימלישע קערפער וואס מען קען זען מיט די אויגן. היינט ווערט אסטראנאמיע אפט גערעכנט כמעט די זעלבע ווי [[אסטראפיזיק]].<ref>{{cite book|last1=Unsöld|first1=Albrecht|last2=Baschek|first2=Bodo|title=Classical Astronomy and the Solar System|date=2001|pages=6–9}}</ref> | אין די אמאליגע צייטן איז אסטראנאמיע געווען די אבזערוואציעס און פארויסזאגען פון די באוועגונגען פון די הימלישע קערפער וואס מען קען זען מיט די אויגן. היינט ווערט אסטראנאמיע אפט גערעכנט כמעט די זעלבע ווי [[אסטראפיזיק]].<ref>{{cite book|last1=Unsöld|first1=Albrecht|last2=Baschek|first2=Bodo|title=Classical Astronomy and the Solar System|date=2001|pages=6–9}}</ref> | ||
| שורה 20: | שורה 20: | ||
=== וויסנשאפטלעכע רעוואלוציע === | === וויסנשאפטלעכע רעוואלוציע === | ||
[[טעקע:Galileo_moon_phases.jpg|קליין|[[גאלילעא גאלילעי|גאלילעא'ס סקיצעס]] און אבסערוואציעס פון דער [[לבנה]] האבן אנטפלעקט אז דער אייבערפלאך איז בערגיק.]] | [[טעקע:Galileo_moon_phases.jpg|קליין|[[גאלילעא גאלילעי|גאלילעא'ס סקיצעס]] און אבסערוואציעס פון דער [[לבנה]] האבן אנטפלעקט אז דער אייבערפלאך איז בערגיק.]] | ||
[[טעקע:Medieval_Astronomy_(f.4v).jpg|קליין|אן אסטראנאמישע קארטע פון א פריערדיגן וויסנשאפטלעכן כתב־יד , בערך 1000|טעקסט=]] | [[טעקע:Medieval_Astronomy_(f.4v).jpg|קליין|אן אסטראנאמישע קארטע פון א פריערדיגן וויסנשאפטלעכן כתב־יד, בערך 1000|טעקסט=]] | ||
במשך דעם [[רענעסאנס]] האט [[ניקאליי קאפערניק]] פארגעשטעלט א העליאצענטרישן מאדעל פון דער זונסיסטעם. זיין ווערק איז געווארן פארטיידיקט דורך [[גאלילעא גאלילעי]] און פארברייטערט דורך [[יאהאנעס קעפלער]]. קעפלער איז געווען דער ערשטער וואס האט אויסגעקלערט א סיסטעם וואס האט געהעריג באשריבן די פרטים פון דער באוועגונג פון די פלאנעטן ארום דער זון. However, קעפלער האט אבער נישט מצליח געווען צו פארמולירן א טעאריע וואס לינג אונטער די געזעצן וואס ער האט אנגעשריבן.<ref>Forbes, 1909, pp. 49–58</ref> ענדלעך האט [[אייזיק ניוטאן]], מיט זיין ערפינדונג פון הימלישער דינאמיק און זיין [[גראוויטאציע|געזעץ פון גראוויטאציע]], אויפגעקלערט די באוועגונגען פון די פלאנעטן. אויך האט ניוטאן אנטוויקלט דעם [[שפיגל-טעלעסקאפ]].<ref name="f58-64">Forbes, 1909, pp. 58–64</ref> | במשך דעם [[רענעסאנס]] האט [[ניקאליי קאפערניק]] פארגעשטעלט א העליאצענטרישן מאדעל פון דער זונסיסטעם. זיין ווערק איז געווארן פארטיידיקט דורך [[גאלילעא גאלילעי]] און פארברייטערט דורך [[יאהאנעס קעפלער]]. קעפלער איז געווען דער ערשטער וואס האט אויסגעקלערט א סיסטעם וואס האט געהעריג באשריבן די פרטים פון דער באוועגונג פון די פלאנעטן ארום דער זון. However, קעפלער האט אבער נישט מצליח געווען צו פארמולירן א טעאריע וואס לינג אונטער די געזעצן וואס ער האט אנגעשריבן.<ref>Forbes, 1909, pp. 49–58</ref> ענדלעך האט [[אייזיק ניוטאן]], מיט זיין ערפינדונג פון הימלישער דינאמיק און זיין [[גראוויטאציע|געזעץ פון גראוויטאציע]], אויפגעקלערט די באוועגונגען פון די פלאנעטן. אויך האט ניוטאן אנטוויקלט דעם [[שפיגל-טעלעסקאפ]].<ref name="f58-64">Forbes, 1909, pp. 58–64</ref> | ||
| שורה 32: | שורה 32: | ||
=== ראדיא-אסטראנאמיע === | === ראדיא-אסטראנאמיע === | ||
[[טעקע:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|קליין|א [[ראדיא-טעלעסקאפ]] אין [[ניו מעקסיקא]]]] | [[טעקע:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|קליין|א [[ראדיא-טעלעסקאפ]] אין [[ניו מעקסיקא]]]] | ||
ראדיא-אסטראנאמיע באניצט שטראלונג מיט כוואליעלענג גרעסער פון בערך איין מילימעטער, אינדרויסן פון זעבאר.<ref name="cox2000">{{cite book|editor=Cox, A.N.|title=Allen's Astrophysical Quantities|date=2000|url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA124|publisher=Springer-Verlag|page=124|location=New York|isbn=978-0-387-98746-0}}</ref> ראדיא-אסטראנאמיע איז אנדערש פון כמעט אלע אנדערע סארטן אבסערוואציע-אסטראנאמיע ווייל די אבזערווירטע [[ראדיא-כוואליע|ראדיא-כוואליעס]] טוט מען באהאנדלען טאקע ווי [[כוואליע|כוואליעס]] ענדערשט ווי דיסקרעטע [[פאטאן|פאטאנען]]. דערפאר איז איז עס פארהעלטעניש גרינגער צו מעסטן סיי די [[אמפליטוד]] און סיי די [[ | ראדיא-אסטראנאמיע באניצט שטראלונג מיט כוואליעלענג גרעסער פון בערך איין מילימעטער, אינדרויסן פון זעבאר.<ref name="cox2000">{{cite book|editor=Cox, A.N.|title=Allen's Astrophysical Quantities|date=2000|url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA124|publisher=Springer-Verlag|page=124|location=New York|isbn=978-0-387-98746-0}}</ref> ראדיא-אסטראנאמיע איז אנדערש פון כמעט אלע אנדערע סארטן אבסערוואציע-אסטראנאמיע ווייל די אבזערווירטע [[ראדיא-כוואליע|ראדיא-כוואליעס]] טוט מען באהאנדלען טאקע ווי [[כוואליע|כוואליעס]] ענדערשט ווי דיסקרעטע [[פאטאן|פאטאנען]]. דערפאר איז איז עס פארהעלטעניש גרינגער צו מעסטן סיי די [[אמפליטוד]] און סיי די [[פאזע]], וואס מען קען נישט אויספירן אזוי גרינג ביי קערצערע כוואליע-לענג.<ref name="cox2000" /> | ||
== זעט אױך == | == זעט אױך == | ||
| שורה 43: | שורה 43: | ||
[[קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע|*]] | [[קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע|*]] | ||
[[ | [[קאַטעגאָריע:אומבאקוקט]] | ||
[[ | [[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]] | ||
{{קרד/ויקי/יידיש}} | {{קרד/ויקי/יידיש}} | ||