בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,675
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
(בילדער) |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 21: | שורה 21: | ||
}} | }} | ||
[[טעקע:Ishbosheth is slain.gif|קליין|איש בושת ווערט ערמארדעט. פון די מארגאן קרייצציגלער ביבל (1240ער).]] | [[טעקע:Ishbosheth is slain.gif|קליין|איש בושת ווערט ערמארדעט. פון די מארגאן קרייצציגלער ביבל (1240ער).]] | ||
'''איש בושת''' מלך ישראל (אריגינעל '''אֶשְׁבַּעַל''') איז געווען א זון פון [[שאול המלך]], און האט געהערשט איבער דעם פאלק נאך זיין פאטער | '''איש בושת''' מלך ישראל (אריגינעל '''אֶשְׁבַּעַל''') איז געווען א זון פון [[שאול המלך]], און האט געהערשט איבער דעם פאלק נאך זיין פאטער בשעת [[דוד]] האט געקעניגט בלויז אויף שבט יהודה. ער איז געקומען צו דער פאזיציע דורך די באמיאונגען פון [[אבנר בן נר]]. ער איז געווען א שוואכער מלך, אבער דער איינציגער יורש פון שאול, נאך וואס זיינע ברידער זענען אומגעקומען אין [[גלבוע]]. נאך צוויי יאר קעניגן, ווען ער האט זיך צעקריגט מיט אבנר, איז זיין מלוכה אונטערגעגאנגען. ער איז פאררעטעריש ערמארדעט געווארן דורך צוויי פון זיינע אייגענע אפיצירן. | ||
==אפשטאם און נאמען== | ==אפשטאם און נאמען== | ||
איש בושת איז געווען דער פערטער און יונגסטער זון פון שאול דורך זיין ווייב אחינועם בת אחימעץ. זיינע ברידער זענען געווען [[יהונתן]], אבינדב, און מלכי-שוע, וועלכע זענען אלע אומגעקומען צוזאמען מיט שאול אין דער שלאכט קעגן די פלשתים. | איש בושת איז געווען דער פערטער און יונגסטער זון פון שאול דורך זיין ווייב אחינועם בת אחימעץ. זיינע ברידער זענען געווען [[יהונתן]], אבינדב, און מלכי-שוע, וועלכע זענען אלע אומגעקומען צוזאמען מיט שאול אין דער שלאכט קעגן די פלשתים. | ||
דער נאמען "איש בושת", וויאזוי ער ווערט אנגערופן דורכאויס ספר שמואל, מיינט | דער נאמען "איש בושת", וויאזוי ער ווערט אנגערופן דורכאויס ספר שמואל, מיינט בוכשטעבליך "מאן פון שאנד". אין ספר דברי הימים וואו עס ווערן אויסגערעכנט די קינדער פון שאול ווערט ער גערופן "אֶשְׁבָּעַל"{{הערה|{{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}} (דאס איז לויט רוב מפרשים; [[רבינו תם]] האלט אז אשבעל איז [[מפיבושת]]{{הערה|{{בבלי|יבמות|עט|א|מפרש=תוספות|ד"ה=ארמוני ומפיבושת}}.}}). | ||
די מפרשים זענען מסביר אז דער אריגינעלער נאמען איז געווען אשבעל, נאר די נביא האט געטוישט פון "בעל" צו "בושת" נאך וואס די אידן האבן אנגעהויבן דינען דעם כנענישן אפגאט [[בעל]], כדי נישט צו דערמאנען [[עבודה זרה]]{{ביאור|פארגלייך: {{מנוקד|וַיִּנָּזְרוּ לַבֹּשֶׁת}} ({{תנ"ך|הושע|ט|י}}); {{מנוקד|מִזְבְּחוֹת לַבֹּשֶׁת מִזְבְּחוֹת לְקַטֵּר לַבָּעַל}} ({{תנ"ך|ירמיה|יא|יג}}). ענליך טרעפט מען ביי "ירובעל", דער צונאמען פון [[גדעון]]{{הערה|{{תנ"ך|שופטים|ו|לב}}.}}, וואס ווערט דערמאנט אין ספר שמואל אלס "ירובושת"{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|יא|כא}}}}.}}{{הערה|{{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג|מפרש=רד"ק}}}}. אין דער באדייט פונעם נאמען אשבעל זאגן טייל, אז בעל איז אין יענע צייטן געווען א כינוי פאר'ן אויבערשטן, און דער נאמען באדייט "יש-בעל", דהיינו "ס'איז דא א האַר"{{הערה|[[#קיל|קיל]] זייט שכו}}. | |||
די מפרשים | |||
טייל מפרשים אידענטיפיצירן אים אויך מיט ישְׁוִי וועלכע ווערט דערמאנט צווישן שאול'ס זין אין ספר שמואל{{הערה|[[מצודות]] אויף {{תנ"ך|שמואל א|יד|מט}} און אין {{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}}. עס ווערט ערקלערט אז 'ישוי' איז פארקירצט פון 'יֵשְׁיָהוּ', און עס איז אויב אזוי סינאנים מיט "אשבעל"{{הערה|[[#אנצמ|ליונשטאם]]}}. | טייל מפרשים אידענטיפיצירן אים אויך מיט ישְׁוִי וועלכע ווערט דערמאנט צווישן שאול'ס זין אין ספר שמואל{{הערה|[[מצודות]] אויף {{תנ"ך|שמואל א|יד|מט}} און אין {{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}}. עס ווערט ערקלערט אז 'ישוי' איז פארקירצט פון 'יֵשְׁיָהוּ', און עס איז אויב אזוי סינאנים מיט "אשבעל"{{הערה|[[#אנצמ|ליונשטאם]]}}. | ||
אין יאר תשע"ב (2012) האבן ארכעאלאגן אנטדעקט אין חורבת קייאפה אן אויפשריפט אויף א 3,000-יאר-אלטן קריגל וואס טראגט דעם נאמען "אשבעל בן בדע". הגם די פארשער גלויבן אז דאס מיינט נישט דעם קעניג איש בושת אליין, איז דאס די ערשטע מאל וואס דער נאמען "אשבעל" איז געפונען געווארן אין אן ארכעאלאגישן אויפשריפט פון יענער תקופה{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://www.biblicalarchaeology.org/daily/news/biblical-name-eshbaal-found-outside-of-the-bible/|שרייבער=Robin Ngo|קעפל=Biblical Name Eshbaal Found Outside of the | אין יאר תשע"ב (2012) האבן ארכעאלאגן אנטדעקט אין חורבת קייאפה אן אויפשריפט אויף א 3,000-יאר-אלטן קריגל וואס טראגט דעם נאמען "אשבעל בן בדע". הגם די פארשער גלויבן אז דאס מיינט נישט דעם קעניג איש בושת אליין, איז דאס די ערשטע מאל וואס דער נאמען "אשבעל" איז געפונען געווארן אין אן ארכעאלאגישן אויפשריפט פון יענער תקופה{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://www.biblicalarchaeology.org/daily/news/biblical-name-eshbaal-found-outside-of-the-bible/|שרייבער=Robin Ngo|קעפל=Biblical Name Eshbaal Found Outside of the Bible|זייטל=Biblical Archaeology Society|דאטום=June 5, 2015}}}}{{הערה|{{הידען|אבי בליזובסקי|מי אתה אשבעל בן בדע? האם התגלתה מזכרת מתקופת המלוכה הקדומה?|who-are-you-eshmbaal-ben-bada-1706156|יוני 16, 2015}}}}. | ||
==קעניגרייך== | ==קעניגרייך== | ||
שאול המלך און זיין ארמיי האבן געליטן א ביטערער מפלה דורכאויס א שלאכט קעגן די [[פלשתים]] אויפן בארג [[גלבוע]], און ער איז אומגעקומען מיט צוויי פון זיינע דריי זין. [[אבנר בן נר]], דער הויפט-גענעראל פון שאול, האט גענומען איש בושת, דער איינציגער יורש, און אים אריבערגעפירט קיין [[מחניים]], [[עבר הירדן|מזרח פונעם ירדן טייך]], וואו אבנר האט אים פראקלאמירט אלס קעניג איבער גלעד, אשור, יזרעאל, אפרים, בנימין, און גאנץ ישראל{{ | שאול המלך און זיין ארמיי האבן געליטן א ביטערער מפלה דורכאויס א שלאכט קעגן די [[פלשתים]] אויפן בארג [[גלבוע]], און ער איז אומגעקומען מיט צוויי פון זיינע דריי זין. [[אבנר בן נר]], דער הויפט-גענעראל פון שאול, האט גענומען איש בושת, דער איינציגער יורש, און אים אריבערגעפירט קיין [[מחניים]], [[עבר הירדן|מזרח פונעם ירדן טייך]], וואו אבנר האט אים פראקלאמירט אלס קעניג איבער גלעד, אשור, יזרעאל, אפרים, בנימין, און גאנץ ישראל{{ביאור|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|ט}}: "אֶל הַגִּלְעָד וְאֶל הָאֲשׁוּרִי וְאֶל יזְרְעֶאל וְעַל אֶפְרַיִם וְעַל בִּנְיָמִן וְעַל ישְׂרָאֵל כֻּלֹּה". די מפרשים לערנען דערפון אז זיין קרוינונג איז טאקע צוגעגאנגען אזוי, ווען צוערשט האט ער געקעניגט בלויז איבער געוויסע געגנטן, און צוביסלעך האט ער אויסגעברייטערט זיין הערשאפט איבער גאנץ [[ארץ ישראל]] (מצודות דארט).}}. אין דער זעלבער צייט האט שבט יהודה האט געקרוינט [[דוד]] אלס קעניג איבער זיי אין חברון. | ||
איש בושת איז געווען פערציג יאר אלט ווען ער האט אנגעהויבן קעניגן, און זיין אפיציעלע רעגירונג האט געדויערט צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}}}. איש בושת ווערט געשילדערט אלס א שוואכער הערשער וואס איז געווען שטארק אפהענגיג אין אבנר בן נר פאר זיין מאכט און לעגיטימיטעט. זיין רעזידענץ אין מחניים איז אויסגעקליבן געוואָרן ווייל עס איז געווען ווייט פון די פלשתים וואָס האָבן דאַן קאָנטראָלירט טיילן פון לאנד{{הערה|{{תנ"ך|שמואל א|לא|ז}}}}. | איש בושת איז געווען פערציג יאר אלט ווען ער האט אנגעהויבן קעניגן, און זיין אפיציעלע רעגירונג האט געדויערט צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}}}. איש בושת ווערט געשילדערט אלס א שוואכער הערשער וואס איז געווען שטארק אפהענגיג אין אבנר בן נר פאר זיין מאכט און לעגיטימיטעט. זיין רעזידענץ אין מחניים איז אויסגעקליבן געוואָרן ווייל עס איז געווען ווייט פון די פלשתים וואָס האָבן דאַן קאָנטראָלירט טיילן פון לאנד{{הערה|{{תנ"ך|שמואל א|לא|ז}}}}. | ||
| שורה 50: | שורה 49: | ||
דער סוף פון איש בושת'ס לעבן איז געקומען דורך צוויי פון זיין אייגענע מיליטערישע הויפטן, בַעֲנָה און רֵכָב, די זין פון רימון דער בארותי. זיי האבן זיך אריינגעכאפט אין זיין הויז אין מחנים בעת ער איז געלעגן אויף זיין בעט פאר א מיטאג-רו{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|א}} און ה.}}. לויט טייל מפרשים, האבן זיי זיך פארשטעלט ווי מענטשן וואס קומען קויפן ווייץ{{הערה|ר"י קרא און מצודת דוד אויף {{תנ"ך|שמואל ב|ד|ו}}}}. זיי האבן אים ערמארדעט, אפגעשניטן זיין קאפ, און עס געברענגט צו דוד אין חברון, האפנדיג צו באקומען א באלוינונג. | דער סוף פון איש בושת'ס לעבן איז געקומען דורך צוויי פון זיין אייגענע מיליטערישע הויפטן, בַעֲנָה און רֵכָב, די זין פון רימון דער בארותי. זיי האבן זיך אריינגעכאפט אין זיין הויז אין מחנים בעת ער איז געלעגן אויף זיין בעט פאר א מיטאג-רו{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|א}} און ה.}}. לויט טייל מפרשים, האבן זיי זיך פארשטעלט ווי מענטשן וואס קומען קויפן ווייץ{{הערה|ר"י קרא און מצודת דוד אויף {{תנ"ך|שמואל ב|ד|ו}}}}. זיי האבן אים ערמארדעט, אפגעשניטן זיין קאפ, און עס געברענגט צו דוד אין חברון, האפנדיג צו באקומען א באלוינונג. | ||
דוד המלך האט אבער שארף פארדאמט זייער טאט, רופנדיג איש בושת אן "איש צדיק" (אן אומשולדיגער מענטש). דוד האט געהייסן הינריכטן רכב און בענה פאר זייער פארראט און רציחה. דעם קאפ פון איש בושת איז באגראבן געווארן אין דעם קבר פון אבנר אין חברון{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|ט|יב}}}}. מיט זיין טויט איז געקומען א סוף צו דער הערשאפט פון שאול'ס דינאסטיע איבער ישראל, און דאס גאנצע פאלק האט אנגענומען דוד אלס קעניג. | דוד המלך האט אבער שארף פארדאמט זייער טאט, רופנדיג איש בושת אן "איש צדיק" (אן אומשולדיגער מענטש). דוד האט געהייסן הינריכטן רכב און בענה פאר זייער פארראט און רציחה. מען האט אפגעשניטן זייערע הענט און פיס, און זיי געהאנגען לעבן דעם באסיין אין חברון. דעם קאפ פון איש בושת איז באגראבן געווארן אין דעם קבר פון אבנר אין חברון{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|ט|יב}}}}. מיט זיין טויט איז געקומען א סוף צו דער הערשאפט פון שאול'ס דינאסטיע איבער ישראל, און דאס גאנצע פאלק האט אנגענומען דוד אלס קעניג. | ||
==כראנאלאגיע== | ==כראנאלאגיע== | ||
אין די פסוקים שטייט אז פון ווען שאול המלך איז אומגעברענגט געווארן ביז דוד המלך איז געקרוינט געווארן אין ירושלים האט דוד געוויילט אין חברון פאר א משך פון זיבן יאר און זעקס חדשים{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ה|ה}}.}}. ערגעץ ווען אין יענע צייט איז איש בושת געווען קעניג צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי}}. [[מלכות ישראל]] איז אויב אזוי געווען בטל פאר פינף יאר אינצווישן{{הערה|{{בבלי|סנהדרין|קז|א}}; {{סדר עולם|רבה|יג}}}}. | אין די פסוקים שטייט אז פון ווען שאול המלך איז אומגעברענגט געווארן ביז דוד המלך איז געקרוינט געווארן אין ירושלים האט דוד געוויילט אין חברון פאר א משך פון זיבן יאר און זעקס חדשים{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ה|ה}}.}}. ערגעץ ווען אין יענע צייט איז איש בושת געווען קעניג צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי}}. [[מלכות ישראל]] איז אויב אזוי געווען בטל פאר פינף יאר אינצווישן{{הערה|{{בבלי|סנהדרין|קז|א}}; {{סדר עולם|רבה|יג}}}}. | ||
די מפרשים דינגען זיך גענוי וואס דער סדר הדברים איז געווען. [[רש"י]] לערנט אז צוערשט זענען געווען פינף יאר אן קיין קעניג, דערנאך מלכות איש בשת פאר צוויי יאר (ב'תתצ"א-ב'תתצ"ב), און דערנאך איז געווען זעקס חדשים ביז דוד איז געווארן קעניג איבער גאנץ כלל ישראל{{הערה|שם=סוגיא|{{בבלי|סנהדרין|כ|א|מפרש=רש"י|ד"ה=ששהה מלכות בית דוד}}.}}. [[תוספות]] לערנט אז אבנר האט גע'שתדל'ט א האלב יאר צו קרוינען איש בושת, צוויי יאר איז ער געווען קעניג (ב'תתפ"ו-ב'תתפ"ז), און דערנאך זענען געווען פינף ליידיגע יארן{{הערה|{{דאטומען לויט עקביא|118}}}}. טייל מפרשים לערנען אז איש בושת האט געקעניגט די גאנצע זיבן יאר; די צוויי יאר וואס דער פסוק דערמאנט זענען ווען ס'איז נאך געווען שלום, און די לעצטע פינף יאר איז געווען א מלחמה{{הערה|שם=רלבים}}. | די מפרשים דינגען זיך גענוי וואס דער סדר הדברים איז געווען. [[רש"י]] לערנט אז צוערשט זענען געווען פינף יאר אן קיין קעניג, דערנאך מלכות איש בשת פאר צוויי יאר (ב'תתצ"א-ב'תתצ"ב), און דערנאך איז געווען זעקס חדשים ביז דוד איז געווארן קעניג איבער גאנץ כלל ישראל{{הערה|שם=סוגיא|{{בבלי|סנהדרין|כ|א|מפרש=רש"י|ד"ה=ששהה מלכות בית דוד}}. זעט {{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג|מפרש=אדרת אליהו לגר"א}}}}. [[תוספות]] לערנט אז אבנר האט גע'שתדל'ט א האלב יאר צו קרוינען איש בושת, צוויי יאר איז ער געווען קעניג (ב'תתפ"ו-ב'תתפ"ז), און דערנאך זענען געווען פינף ליידיגע יארן{{הערה|{{דאטומען לויט עקביא|118}}}}. טייל מפרשים לערנען אז איש בושת האט געקעניגט די גאנצע זיבן יאר; די צוויי יאר וואס דער פסוק דערמאנט זענען ווען ס'איז נאך געווען שלום, און די לעצטע פינף יאר איז געווען א מלחמה{{הערה|שם=רלבים}}. | ||
==ביבליאגראפיע== | ==ביבליאגראפיע== | ||
| שורה 67: | שורה 66: | ||
== רעפערענצן == | == רעפערענצן == | ||
{{רעפערענצן}} | {{ביאורים}}{{רעפערענצן}} | ||
{{מלכי יהודה וישראל}} | {{מלכי יהודה וישראל}} | ||