בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,675
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
(אויסשטעל, פארברייטערט) |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 22: | שורה 22: | ||
'''איש בושת''' מלך ישראל (אריגינעל '''אֶשְׁבַּעַל''') איז געווען א זון פון [[שאול המלך]], און האט געהערשט איבער דעם פאלק נאך זיין פאטער אין דער צייט ווען [[דוד]] איז געווען קעניג איבער בלויז שבט יהודה. ער איז געקומען צו דער פאזיציע דורך די באמיאונגען פון [[אבנר בן נר]]. ער איז געווען א שוואכער מלך, אבער דער איינציגער יורש פון שאול, נאך וואס זיינע ברידער זענען אומגעקומען אין [[גלבוע]]. נאך צוויי יאר קעניגן, ווען ער האט זיך צעקריגט מיט אבנר, איז זיין מלוכה אונטערגעגאנגען. | '''איש בושת''' מלך ישראל (אריגינעל '''אֶשְׁבַּעַל''') איז געווען א זון פון [[שאול המלך]], און האט געהערשט איבער דעם פאלק נאך זיין פאטער אין דער צייט ווען [[דוד]] איז געווען קעניג איבער בלויז שבט יהודה. ער איז געקומען צו דער פאזיציע דורך די באמיאונגען פון [[אבנר בן נר]]. ער איז געווען א שוואכער מלך, אבער דער איינציגער יורש פון שאול, נאך וואס זיינע ברידער זענען אומגעקומען אין [[גלבוע]]. נאך צוויי יאר קעניגן, ווען ער האט זיך צעקריגט מיט אבנר, איז זיין מלוכה אונטערגעגאנגען. | ||
==נאמען== | ==אפשטאם און נאמען== | ||
איש בושת איז געווען דער זון פון שאול און זיין ווייב אחינועם בת אחימעץ. זיינע ברידער זענען געווען [[יהונתן]], אבינדב, און מלכי-שוע, וועלכע זענען אלע אומגעקומען צוזאמען מיט שאול אין דער שלאכט קעגן די פלישתים. | |||
דער נאמען "איש בושת", וויאזוי ער ווערט אנגערופן דורכאויס ספר שמואל מיינט בוך-שטעבליך "מאן פון שאנד". אין ספר דברי הימים וואו עס ווערן אויסגערעכנט די קינדער פון שאול ווערט ער גערופן "אֶשְׁבָּעַל"{{הערה|{{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}} (דאס איז לויט רוב מפרשים; [[רבינו תם]] האלט אז אשבעל איז [[מפיבושת]]{{הערה|{{בבלי|יבמות|עט|א|מפרש=תוספות|ד"ה=ארמוני ומפיבושת}}.}}). | |||
די מפרשים{{מקור}} זענען מסביר אז דער אריגינעלער נאמען איז געווען אשבעל, נאר די נביא האט געטוישט פון "בעל" צו "בושת" נאך וואס די אידן האבן אנגעהויבן דינען דעם כנענישן אפגאט [[בעל]], כדי נישט צו דערמאנען [[עבודה זרה]]{{הערה|פארגלייך: {{מנוקד|וַיִּנָּזְרוּ לַבֹּשֶׁת}} ({{תנ"ך|הושע|ט|י}}); {{מנוקד|מִזְבְּחוֹת לַבֹּשֶׁת מִזְבְּחוֹת לְקַטֵּר לַבָּעַל}} ({{תנ"ך|ירמיה|יא|יג}})}}. (ענליך טרעפט מען ביי "ירובעל", דער צונאמען פון [[גדעון]]{{הערה|{{תנ"ך|שופטים|ו|לב}}.}}, וואס ווערט דערמאנט אין ספר שמואל אלס "ירובושת"{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|יא|כא}}.}}.) אין דער באדייט פונעם נאמען אשבעל זאגן טייל, אז בעל איז אין יענע צייטן געווען א כינוי פאר'ן אויבערשטן, און דער נאמען באדייט "יש-בעל", דהיינו "ס'איז דא א האַר"{{הערה|[[#קיל|קיל]] זייט שכו}}. | |||
טייל מפרשים אידענטיפיצירן אים אויך מיט יִשְׁוִי וועלכע ווערט דערמאנט צווישן שאול'ס זין אין ספר שמואל{{הערה|[[מצודות]] אויף {{תנ"ך|שמואל א|יד|מט}} און אין {{תנ"ך|דברי הימים א|ח|לג}}}}. עס ווערט ערקלערט אז 'ישוי' איז פארקירצט פון 'יֵשְׁיָהוּ', און עס איז אויב אזוי סינאנים מיט "אשבעל"{{הערה|[[#אנצמ|ליונשטאם]]}}. | |||
אין יאר תשע"ב (2012) האבן ארכעאלאגן אנטדעקט אין חורבת קייאפה אן אויפשריפט אויף א 3,000-יאר-אלטן קריגל וואס טראגט דעם נאמען "אשבעל בן בדע". הגם די פארשער גלויבן אז דאס מיינט נישט דעם קעניג איש בושת אליין, איז דאס די ערשטע מאל וואס דער נאמען "אשבעל" איז געפונען געווארן אין אן ארכעאלאגישן אויפשריפט פון יענער תקופה{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://www.biblicalarchaeology.org/daily/news/biblical-name-eshbaal-found-outside-of-the-bible/|שרייבער=Robin Ngo|קעפל=Biblical Name Eshbaal Found Outside of the Bibl|זייטל=Biblical Archaeology Society|דאטום=June 5, 2015}}}}{{הערה|{{הידען|אבי בליזובסקי|מי אתה אשבעל בן בדע? האם התגלתה מזכרת מתקופת המלוכה הקדומה?|who-are-you-eshmbaal-ben-bada-1706156|יוני 16, 2015}}}}. | |||
==קעניגרייך== | ==קעניגרייך== | ||
איש בושת איז נישט געווען [[שאול המלך|שאול המלכ]]'ס עלטסטע זון, אבער | איש בושת איז נישט געווען [[שאול המלך|שאול המלכ]]'ס עלטסטע זון, אבער שאול המלך איז אומגעקומען מיט צוויי פון זיינע דריי זין דורכאויס א שלאכט קעגן די [[פלשתים]] אויפן בארג [[גלבוע]], איז איש בושת געבליבן דער איינציגער יורש. | ||
שבט יהודה האט דאן געקרוינט [[דוד]] אלס קעניג איבער זיי אין חברון, אין דער צייט וואס [[אבנר בן נר]], דער הויפט-גענעראל פון שאול המלך, האט גענומען איש בושת און אים אריבערגעפירט קיין מחנים, מזרח פונעם ירדן טייך, וואו אבנר האט אים פראקלאמירט אלס קעניג איבער גלעד, אשור, יזרעאל, אפרים, בנימין, און גאנץ ישראל{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|ט}}: "אֶל הַגִּלְעָד וְאֶל הָאֲשׁוּרִי וְאֶל יזְרְעֶאל וְעַל אֶפְרַיִם וְעַל בִּנְיָמִן וְעַל ישְׂרָאֵל כֻּלֹּה". די מפרשים לערנען דערפון אז זיין קרוינונג איז טאקע צוגעגאנגען אזוי, ווען צוערשט האט ער געקעניגט בלויז איבער געוויסע געגנטן, און צוביסלעך האט ער אויסגעברייטערט זיין הערשאפט איבער גאנץ [[ארץ ישראל]] (מצודות דארט).}}. | |||
איש בושת איז געווען פערציג יאר אלט ווען ער האט אנגעהויבן קעניגן, און זיין אפיציעלע רעגירונג האט געדויערט צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}}}. איש בושת ווערט געשילדערט אלס א שוואכער הערשער וואס איז געווען שטארק אפהענגיג אין אבנר בן נר פאר זיין מאכט און לעגיטימיטעט. | |||
דוד האט לכתחילה נישט געזוכט זיך צו טשעפען מיט איש בושת, און יעדער האט זיך געקעניגט אויף זיין חלק, ביז אבנר בן נר האט אנגערייצט דוד'ס לייט צו א קריג{{הערה|שם=רלבים|[[רלב"ג]] און [[מלבי"ם]] אויף {{תנ"ך|שמואל ב|ב|י}}.}}. ביי א באגעגעניש ביי א באסיין נעבן [[גבעון]] האט ער אנגעבאטן אז יונגען זאלן שטיפן א שלאכט, אבער דער שפיל האט זיך געענדיגט מיט א טויטליכער קריג{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ב|יא|לב}}.}}. פון דאן איז געווען א לאנגע קריג צווישן בית שאול און בית דוד{{הערה|שם=שמבגא|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|א}}}}; [[יואב בן צרויה]] מיט זיינע ברידער זענען געשטאנען איז שפיץ פון דוד'ס לייט, און אבנר בן נר איז געשטאנען אין שפיץ פון איש בושת'ס לאגער. דוד'ס לייט זענען אלץ געווארן שטערקער און גרעסער, ווען איש בשת'ס לאגער ווערט אלץ שוואכער{{הערה|{{תנ"ך|שם=שמבגא}}.}}. | |||
==דער סכסוך מיט אבנר און דער מפלה== | |||
דער ווענדפּונקט פון זיין מלוכה איז געווען א פערזענליכער סכסוך מיט אבנר בן נר. איש בושת האט באשולדיגט אז אבנר האט גענומען שאול'ס קעפּסווייב (פילגש), [[רצפה בת איה]], פאר א ווייב. אבנר איז געווארן שטארק באליידיגט פון דער טענה און האט באשלאסן אריבערצוגיין צו דוד'ס זייט און העלפן פאראייניגן דאס קעניגרייך אונטער דוד. אלס באדינג פאר א שלום אפמאך, האט דוד געפאדערט מען זאל אים צוריקגעבן זיין ווייב [[מיכל]], שאול'ס טאכטער, און איש בושת האט נאכגעגעבן די פאדערונג{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|יד}}}}. | |||
אבנר האט אויך אנגעהויבן ארומגיין ביי די שבטים זיי אריבערצוברענגען צו דוד'ס זייט, אבער יואב און [[אבישי]] האבן אים אומגעברענגט אלס נקמה אויף וואס ער האט פריער גע'הרג'עט זייער ברודער [[עשאהל]]. מיט אבנר טויט איז איש בושת'ס שטאנד שטארק אפגעשוואכט געווארן, ער איז געבליבן אן קיין שטיצע און "זיינע הענט זענען געווארן שוואך"{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ד|א}}}}. | |||
==זיין טויט== | |||
און בַעֲנָה מיט רֵכָב די זין פון רימון, צוויי ברידער וועלכע זענען געווען הויפטן אין די מיליטער, האבן ערמארדעט איש בושת און געברענגט זיין קאפ פאר דוד. | |||
דוד איז געווען שטארק נישט צופרידן פון די צוויי מארדן. ער האט געלאזט טרויערן איבער אבנר בן נר און אויסגעדריקט אומצופרידנקייט פון יואב און אבישי. איש בושת'ס מערדער האט ער גע'הרג'עט און געהאנגען ביים באסיין נעבן חברון, און ער האט באגראבן זיין קאפ מיט אבנר אין חברון{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|ז|לט}}.}}. | דוד איז געווען שטארק נישט צופרידן פון די צוויי מארדן. ער האט געלאזט טרויערן איבער אבנר בן נר און אויסגעדריקט אומצופרידנקייט פון יואב און אבישי. איש בושת'ס מערדער האט ער גע'הרג'עט און געהאנגען ביים באסיין נעבן חברון, און ער האט באגראבן זיין קאפ מיט אבנר אין חברון{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ג|ז|לט}}.}}. | ||
==כראנאלאגיע== | ==כראנאלאגיע== | ||
אין די פסוקים שטייט אז פון ווען שאול המלך איז אומגעברענגט געווארן ביז דוד המלך איז געקרוינט געווארן אין ירושלים האט דוד געוויילט אין חברון פאר א משך פון זיבן יאר און זעקס חדשים{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ה|ה}}.}}. ערגעץ ווען אין יענע צייט איז איש בושת געווען קעניג צוויי יאר{{הערה|שם= | אין די פסוקים שטייט אז פון ווען שאול המלך איז אומגעברענגט געווארן ביז דוד המלך איז געקרוינט געווארן אין ירושלים האט דוד געוויילט אין חברון פאר א משך פון זיבן יאר און זעקס חדשים{{הערה|{{תנ"ך|שמואל ב|ה|ה}}.}}. ערגעץ ווען אין יענע צייט איז איש בושת געווען קעניג צוויי יאר{{הערה|שם=שמובבי}}. [[מלכות ישראל]] איז אויב אזוי געווען בטל פאר פינף יאר אינצווישן{{הערה|{{בבלי|סנהדרין|קז|א}}; {{סדר עולם|רבה|יג}}}}. | ||
די מפרשים דינגען זיך גענוי וואס דער סדר הדברים איז געווען. [[רש"י]] לערנט אז צוערשט זענען געווען פינף יאר אן קיין קעניג, דערנאך מלכות איש בשת פאר צוויי יאר (ב'תתצ"א-ב'תתצ"ב), און דערנאך איז געווען זעקס חדשים ביז דוד איז געווארן קעניג איבער גאנץ כלל ישראל{{הערה|שם=סוגיא|{{בבלי|סנהדרין|כ|א|מפרש=רש"י|ד"ה=ששהה מלכות בית דוד}}.}}. [[תוספות]] לערנט אז אבנר האט גע'שתדל'ט א האלב יאר צו קרוינען איש בושת, צוויי יאר איז ער געווען קעניג (ב'תתפ"ו-ב'תתפ"ז), און דערנאך זענען געווען פינף ליידיגע יארן{{הערה|{{דאטומען לויט עקביא|118}}}}. טייל מפרשים לערנען אז איש בושת האט געקעניגט די גאנצע זיבן יאר; די צוויי יאר וואס דער פסוק דערמאנט זענען ווען ס'איז נאך געווען שלום, און די לעצטע פינף יאר איז געווען א מלחמה{{הערה|שם=רלבים}}. | די מפרשים דינגען זיך גענוי וואס דער סדר הדברים איז געווען. [[רש"י]] לערנט אז צוערשט זענען געווען פינף יאר אן קיין קעניג, דערנאך מלכות איש בשת פאר צוויי יאר (ב'תתצ"א-ב'תתצ"ב), און דערנאך איז געווען זעקס חדשים ביז דוד איז געווארן קעניג איבער גאנץ כלל ישראל{{הערה|שם=סוגיא|{{בבלי|סנהדרין|כ|א|מפרש=רש"י|ד"ה=ששהה מלכות בית דוד}}.}}. [[תוספות]] לערנט אז אבנר האט גע'שתדל'ט א האלב יאר צו קרוינען איש בושת, צוויי יאר איז ער געווען קעניג (ב'תתפ"ו-ב'תתפ"ז), און דערנאך זענען געווען פינף ליידיגע יארן{{הערה|{{דאטומען לויט עקביא|118}}}}. טייל מפרשים לערנען אז איש בושת האט געקעניגט די גאנצע זיבן יאר; די צוויי יאר וואס דער פסוק דערמאנט זענען ווען ס'איז נאך געווען שלום, און די לעצטע פינף יאר איז געווען א מלחמה{{הערה|שם=רלבים}}. | ||
==ביבליאגראפיע== | ==ביבליאגראפיע== | ||