בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,524
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 6: | שורה 6: | ||
==באנוץ אין אידישע קהילות== | ==באנוץ אין אידישע קהילות== | ||
די קונע פלעגן אידן נוצן קעגן די וואס האבן געזינדיגט קעגן אידישקייט אדער קעגן די אינטערעסן פון דער קהילה, ווי פאר מסירה, ניאוף, חוצפה פאר'ן רב אד"ג{{הערה|זעט למשל דער קראקער פנקס, געברענגט אין {{ | די קונע פלעגן אידן נוצן קעגן די וואס האבן געזינדיגט קעגן אידישקייט אדער קעגן די אינטערעסן פון דער קהילה, ווי פאר מסירה, ניאוף, חוצפה פאר'ן רב אד"ג{{הערה|זעט למשל דער קראקער פנקס, געברענגט אין {{היברובוקס|שמחה אסף|העונשין אחרי חתימת התלמוד|39156|page=130|מקום הוצאה=ירושלים|שנת הוצאה=תרפ"ב|עמ=133}}}}, און איז געווען פּלאצירט אין א ווינקל פונעם [[קהל]]-שטיבל, וואס איז געווענליך געווען אין דער שול־הויף. דער פארברעכער איז אריינגעשטעלט געווארן אין דער קונע באלד פאר שחרית אדער מנחה פאר א צאל שטונדן; און יעדער מתפלל האט געהאט די רעכט, און אפילו געהאלטן פאר א פליכט, צו שפייען דעם שולדיגן אין פנים, און אים שלאגן און אנדערש באליידיגן. ס'האט אפילו געטראפן אז א ספר וואס מען האט פאר'משפּט אויף פארברענען, איז פריער אויפגעהאנגען געווארן אויף אזא קונע, ווי למשל, [[ווייזל]]'ס בוך: "דברי שלום ואמת"{{הערה|שם=דאוויד|דוד דאווידאוויטש, '''שולן אין פוילן''', בוענאס אייראס, תשכ"א, ז' 333–334; 359}}. | ||
די סארט שטראף איז געווען פארשפרייט אין קאטוילישע קירכעס און אויף פריצ'ישע גיטער. פונקט ווען די קונע איז איינגעפירט געווארן אין די אידישע געמיינדעס, איז נישט באקאנט. די אידן האבן דאס, ווי עס זעט אויס, גענומען פון זייערע קריסטליכע שכנים{{הערה|שם=אנצ|{{אנצ יהודית|9550-kuna|KUNA|Herman Rosenthal}}}}. | די סארט שטראף איז געווען פארשפרייט אין קאטוילישע קירכעס און אויף פריצ'ישע גיטער. פונקט ווען די קונע איז איינגעפירט געווארן אין די אידישע געמיינדעס, איז נישט באקאנט. די אידן האבן דאס, ווי עס זעט אויס, גענומען פון זייערע קריסטליכע שכנים{{הערה|שם=אנצ|{{אנצ יהודית|9550-kuna|KUNA|Herman Rosenthal}}}}. | ||
| שורה 28: | שורה 28: | ||
אין ווינטער תקל"ב, ווען ס'האט זיך אנגעהויבן די [[התנגדות צו חסידות]], האבן די פרנסים און צוויי כיתות בית-דין מיטן ווילנער שטאט-רב ארויסגעגעבן א פסק צו פארברענען "ספרי דתיהם" פון די "חשודים" פאר קבלת שבת ביים אריינגאנג פון שול נעבן דעם קונע, און אז דער "מסית ומדיח" רבי איסר, "וואס איז פריער געווען גערימט און געלויבט ביי אידן", דער הויפט פירער פונעם "קארלינער (–חסידישער) מנין" אין ווילנע און תלמיד פון [[רבי מענדעלע וויטעבסקער]], מוז שבת אינדערפרי זיך מתוודה זיין אויף די בימה אין גרויסן שול, און דערנאך זאל ער ווערן געלייגט אין חרם. ביזן אויספירן דעם פסק האט מען ר' איסרן אריינגעזעצט אין תפיסה אין ווילנער שלאס. ווען דער גאון האט זיך דערוויסט פונעם פסק (ער איז דעמאלט געווען אין ווילנער פארשטאט אַנטאָקאָליע), האט ער אויסגעדרוקט שטארקע אומצופרידנהייט אויף דעם גרינגען שטראף, "וואלט איך נאר געהאט כח וואלט איך געטון ווי אליהו הנביא האט געטון מיט די נביאים פון [[בעל (אפגאט)|בעל]]". דער גאון האט געפאדערט מען זאל שטעלן איסר אין קונע אבער די פרנסים האבן דערצו נישט מסכים געווען און אנשטאט האבן זיי פאר קבלת שבת דעם פאר'משפט'ן געשלאגן אין קהל-שטיבל מיט א קאנטשיק, און דערנאך האבן זיי פארברענט די חסידישע כתבים ביי דער קונע. פרייטאג-צו-נאכט איז ר' איסר געווען פארשפארט אין קהל-שטיבל, און אויף מארגן, שבת, בעת תפילת שחרית, איז ער מיט זיינע חברים ארויף אויף דער בימה און אויסגעהערט דעם נוסח פון [[חרם]], וואס איז אויסגערופן געווארן אויף די חסידים{{הערה|[[שמעון דובנאוו]], '''[https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206951/dubnow-simon-geshikhte-fun-hasidizm-oyfn-yesod-fun-originele-mekoyrim-gedrukte-vol-1?book-page=209&book-mode=1up געשיכטע פון חסידיזם]''' ווילנע תר"צ, זייט 188-9, לויט ספר "זמיר עריצים וחרבות צורים"}}. | אין ווינטער תקל"ב, ווען ס'האט זיך אנגעהויבן די [[התנגדות צו חסידות]], האבן די פרנסים און צוויי כיתות בית-דין מיטן ווילנער שטאט-רב ארויסגעגעבן א פסק צו פארברענען "ספרי דתיהם" פון די "חשודים" פאר קבלת שבת ביים אריינגאנג פון שול נעבן דעם קונע, און אז דער "מסית ומדיח" רבי איסר, "וואס איז פריער געווען גערימט און געלויבט ביי אידן", דער הויפט פירער פונעם "קארלינער (–חסידישער) מנין" אין ווילנע און תלמיד פון [[רבי מענדעלע וויטעבסקער]], מוז שבת אינדערפרי זיך מתוודה זיין אויף די בימה אין גרויסן שול, און דערנאך זאל ער ווערן געלייגט אין חרם. ביזן אויספירן דעם פסק האט מען ר' איסרן אריינגעזעצט אין תפיסה אין ווילנער שלאס. ווען דער גאון האט זיך דערוויסט פונעם פסק (ער איז דעמאלט געווען אין ווילנער פארשטאט אַנטאָקאָליע), האט ער אויסגעדרוקט שטארקע אומצופרידנהייט אויף דעם גרינגען שטראף, "וואלט איך נאר געהאט כח וואלט איך געטון ווי אליהו הנביא האט געטון מיט די נביאים פון [[בעל (אפגאט)|בעל]]". דער גאון האט געפאדערט מען זאל שטעלן איסר אין קונע אבער די פרנסים האבן דערצו נישט מסכים געווען און אנשטאט האבן זיי פאר קבלת שבת דעם פאר'משפט'ן געשלאגן אין קהל-שטיבל מיט א קאנטשיק, און דערנאך האבן זיי פארברענט די חסידישע כתבים ביי דער קונע. פרייטאג-צו-נאכט איז ר' איסר געווען פארשפארט אין קהל-שטיבל, און אויף מארגן, שבת, בעת תפילת שחרית, איז ער מיט זיינע חברים ארויף אויף דער בימה און אויסגעהערט דעם נוסח פון [[חרם]], וואס איז אויסגערופן געווארן אויף די חסידים{{הערה|[[שמעון דובנאוו]], '''[https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206951/dubnow-simon-geshikhte-fun-hasidizm-oyfn-yesod-fun-originele-mekoyrim-gedrukte-vol-1?book-page=209&book-mode=1up געשיכטע פון חסידיזם]''' ווילנע תר"צ, זייט 188-9, לויט ספר "זמיר עריצים וחרבות צורים"}}. | ||
אין יאר תקמ"ב (1782) האבן די זקנים פון [[מינסק]]ער קהל, ווערנדיג באשולדיגט פון עטליכע אידישע האנטארבעטער אין אונטערדריקן דעם המון און מיט פארנוצן די פאלקס-געלט, באשטראפט די פירער פון די אומצופרידענע איבערדרייער מיטן זיי אריינלייגן אין די קונע{{הערה|שם=אנצ}}. | די קהילה'ס רעקאָרדס פון קראקע פון זעלבן יאר, תקל"ב, באשרייבן ווי אַ מענטש מיטן נאָמען ישראל בן אהרן וועליטשקער איז געווארן אַרעסטירט אין דער קונע, און אַן אייזערנע האַלז-קייט איז געלייגט געוואָרן אויף זיין האַלז, אלס טייל פון א פולן חרם{{הערה|{{היברובוקס|שמחה אסף|העונשין אחרי חתימת התלמוד|39156|page=130|מקום הוצאה=ירושלים|שנת הוצאה=תרפ"ב|עמ=133}}}}. | ||
אין יאר תקמ"ב (1782) האבן די זקנים פון [[מינסק]]ער קהל, ווערנדיג באשולדיגט פון עטליכע אידישע האנטארבעטער אין אונטערדריקן דעם המון עם און מיט פארנוצן די פאלקס-געלט, באשטראפט די פירער פון די אומצופרידענע איבערדרייער מיטן זיי אריינלייגן אין די קונע{{הערה|שם=אנצ}}. | |||
יהושע יעלין, אַ הויפּט-פיגור אין דער אשכנזישער-פּרושים קהילה אין ירושלים אינעם ניינצנטן יאָרהונדערט, האָט עדות געזאָגט אַז אַ פרוי וואָס איז באַגאַנגען ניאוף איז געווארן אַריינגעזעצט אין דער קונע{{הערה|יהושע יעלין, זכרונות לבן-ירושלם: תקצ"ד - תרע"ח, ירושלים, תרפ"ד, עמ' כא–כג.}}. | |||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||