בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,525
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{דרעפט}} | {{דרעפט}} | ||
{{דעסקריפציע|רעליגיעזע רעפארם פון קייסער יאזעף דער צווייטער}} | {{דעסקריפציע|רעליגיעזע רעפארם פון קייסער יאזעף דער צווייטער פון 1782}} | ||
[[טעקע:עמוד השער של כתב הסובלנות ליהודים 1782.jpg|קליין|דער טאלעראנץ-עדיקט פון תקמ"ב]] | [[טעקע:עמוד השער של כתב הסובלנות ליהודים 1782.jpg|קליין|דער טאלעראנץ-עדיקט פון תקמ"ב]] | ||
דער '''טאלעראנץ-עדיקט''' ([[דייטש]]: '''Toleranzedikt''') איז א דעקרעט פון רעליגיעזע רעפארם ארויסגעגעבן דורך דער קייסער פון די "הייליגע רוימישע אימפעריע" {{רנ|יאזעף|2|לינק=יא}} פון דער [[האפסבורגער הויז|האבסבורגער]] מאנארכיע, אום ט"ז טבת תקמ"ב (יאנואר 2, 1782) צו רעגולירן דעם סטאטוס פון אידן אין [[וויען]] און נידעריגער [[עסטרייך]] (און דערנאך פאר אנדערע פראווינצן פון דער [[האפסבורגער הויז|האבסבורג]]ער אימפעריע), זיי צו באפרייען פון פילע דיסקרימינאטארישע באגרעניצונגען. | דער '''טאלעראנץ-עדיקט''' ([[דייטש]]: '''Toleranzedikt''') איז געווען א דעקרעט פון רעליגיעזע רעפארם ארויסגעגעבן דורך דער קייסער פון די "הייליגע רוימישע אימפעריע" {{רנ|יאזעף|2|לינק=יא}} פון דער [[האפסבורגער הויז|האבסבורגער]] מאנארכיע, אום ט"ז טבת תקמ"ב (יאנואר 2, 1782) צו רעגולירן דעם סטאטוס פון אידן אין [[וויען]] און נידעריגער [[עסטרייך]] (און דערנאך פאר אנדערע פראווינצן פון דער [[האפסבורגער הויז|האבסבורג]]ער אימפעריע), זיי צו באפרייען פון פילע דיסקרימינאטארישע באגרעניצונגען. | ||
דער עדיקט איז געווען | דער דאָזיגער עדיקט איז געווען אַ טייל פון זיין ברייטער רעפאָרם-פּאָליטיק, באַקאַנט ווי יאָזעפיניזם, וואָס האָט געצילט צו פאַרוואַנדלען די עסטרייכישע מאָנאַרכיע אין אַן אויפגעקלערטער און מאָדערנער מלוכה. דער הויפּט-ציל פון דעם עדיקט איז געווען צו מאַכן די אידישע באַפעלקערונג "נוצליך פאַר דער מלוכה" דורך בילדונג און עקאָנאָמישע פרייהייט. | ||
די ענדגילטיגע ווערסיע איז געווען ווייניגער ליבעראל ווי יאזעף דער צווייטער'ס אריגינעלע דרעפט. דער טאלעראנץ עדיקט, האט באשטעטיגט די עקזיסטירנדע באגרעניצונגען קעגן יעדן פארגרעסערונג אין דער צאל פון טאלערירטע אידן; זיי זענען אבער געמוטיגט געווארן זיך צו פארנעמען מיט גרויסע געשעפטן, אויפצושטעלן פאבריקן, און זיך אויסלערנען פאכן (כאטש ווערן פאכלייט איז געבליבן פארבאטן); צו גרינדן [[שולע]]ס און שטודירן אין [[ | ==היסטאָרישער הינטערגרונט== | ||
פאַר דעם עדיקט איז די לאַגע פון די אידן אין די עסטרייכישע לענדער געווען זייער שווער. די קייסערין מאַריאַ טערעזאַ, יאָזעפ'ס מוטער, האָט געהאַט אַ שטאַרקע פיינטשאַפט צו אידן און האָט זיי באַטראַכט ווי אַ "פּלאָג" פאַר דער געזעלשאַפט. אידן האָבן געלעבט אָפּגעזונדערט פון די קריסטן, האָבן נישט געטאָרט посеנדיקן אומבאַוועגליכע אייגנס, און זענען געווען באַגרענעצט אין זייערע פּרנסות. | |||
נאָך איר טויט אין 1780, האָט יאָזעף דער צווייטער אָנגעהויבן איינפירן רעפאָרמען אין דעם גייסט פון דער אויפקלערונג. אין 1781 האָט ער אַרויסגעגעבן דעם "פּאַטענט פון טאָלעראַנץ" פאַר פּראָטעסטאַנטן און אָרטאָדאָקסישע קריסטן, און ערשט נאָכדעם האָט ער אויסגעברייטערט די רעליגיעזע פרייהייט אויך צו די אידן. | |||
די ענדגילטיגע ווערסיע איז געווען ווייניגער ליבעראל ווי יאזעף דער צווייטער'ס אריגינעלע דרעפט. דער טאלעראנץ עדיקט, האט באשטעטיגט די עקזיסטירנדע באגרעניצונגען קעגן יעדן פארגרעסערונג אין דער צאל פון טאלערירטע אידן; זיי זענען אבער געמוטיגט געווארן זיך צו פארנעמען מיט גרויסע געשעפטן, אויפצושטעלן פאבריקן, און זיך אויסלערנען פאכן (כאטש ווערן פאכלייט איז געבליבן פארבאטן); צו גרינדן [[שולע]]ס און שטודירן אין [[אוניווערזיטעט]]ן. די העכערע קלאס אידן זענען געמוטיגט געווארן זיך צו אינטעגרירן געזעלשאפטליך. | |||
דער אפּשליסנדע ארטיקל האט געבעטן די אידן צו זיין דאנקבאר און נישט צו מיסברויכן זייערע פּריווילעגיעס, בפרט נישט עפנטליך צו באליידיגן קריסטנטום, אן עבירה וואס וועט פירן צו ארויסטרייבונג. גלייכצייטיג וועט באליידיגונג, אדער געוואלדטאטן, קעגן א אידן ווערן באשטראפט. | דער אפּשליסנדע ארטיקל האט געבעטן די אידן צו זיין דאנקבאר און נישט צו מיסברויכן זייערע פּריווילעגיעס, בפרט נישט עפנטליך צו באליידיגן קריסטנטום, אן עבירה וואס וועט פירן צו ארויסטרייבונג. גלייכצייטיג וועט באליידיגונג, אדער געוואלדטאטן, קעגן א אידן ווערן באשטראפט. | ||