מייבאים כמותיים, בדוקי עריכות אוטומטית, ביוראקראטן, אינטערפעיס רעדאקטארן, emailconfirmed, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, מנטרים, סיסאפן, צוות טכני, מייבאים, מעדכנים, אספקלריה רעדאקטארן
102,362
רעדאגירונגען
ק
←ווערסיעס: הגהה
ק (←אפשטאם: הגהה, אינערליכע פארבינדונגען) |
ק (←ווערסיעס: הגהה) |
||
| שורה 36: | שורה 36: | ||
דאס אז עס איז באלד אין אנהייב ערשינען צוזאמען מיט דער אידישער איבערזעצונג, און צוגאב צו די גרייזיגע אראמיש פונעם פיוט, האט געברענגט פארשער אנצונעמען אז די ווערסיע אויף אידיש איז די אריגינעלע, און אז דער ליד שטאמט פון דייטשע אדער פראנצויזישע פאלקס לידער פון 16'טן יאר הונדערט{{הערה|שם=אנציק|"[http://jewishencyclopedia.com/articles/4201-chad-gadya חד גדיא]" אין די [[אידישע ענציקלאפעדיע]]. פאר מער ביבליאגראפיע איבער דעם זעט: מנחם צבי פוקס, "לתולדות השירים 'אחד מי יודע' ו'חד גדיא' בישראל ובעמים", מאיר בניהו (רעדאקטאר), אסופות ב, ירושלים, תשמ"ח, הערות 1-3}}. שפעטער איז אבער דער חד גדיא געטראפן געווארן אין כתבי יד פון 13'טן און 14'טן יאר הונדערט, אין וועלכע די אראמיש איז ריין פון גרייזן. דאס באדייט, לויט טייל, אז די אראמישע ווערסיע איז די אריגינעלע און אז די גוי'אישע ווערסיעס שטאמען גאר פון איר{{הערה|שם=פוקס}}. | דאס אז עס איז באלד אין אנהייב ערשינען צוזאמען מיט דער אידישער איבערזעצונג, און צוגאב צו די גרייזיגע אראמיש פונעם פיוט, האט געברענגט פארשער אנצונעמען אז די ווערסיע אויף אידיש איז די אריגינעלע, און אז דער ליד שטאמט פון דייטשע אדער פראנצויזישע פאלקס לידער פון 16'טן יאר הונדערט{{הערה|שם=אנציק|"[http://jewishencyclopedia.com/articles/4201-chad-gadya חד גדיא]" אין די [[אידישע ענציקלאפעדיע]]. פאר מער ביבליאגראפיע איבער דעם זעט: מנחם צבי פוקס, "לתולדות השירים 'אחד מי יודע' ו'חד גדיא' בישראל ובעמים", מאיר בניהו (רעדאקטאר), אסופות ב, ירושלים, תשמ"ח, הערות 1-3}}. שפעטער איז אבער דער חד גדיא געטראפן געווארן אין כתבי יד פון 13'טן און 14'טן יאר הונדערט, אין וועלכע די אראמיש איז ריין פון גרייזן. דאס באדייט, לויט טייל, אז די אראמישע ווערסיע איז די אריגינעלע און אז די גוי'אישע ווערסיעס שטאמען גאר פון איר{{הערה|שם=פוקס}}. | ||
===ווערסיעס=== | ===ווערסיעס=== | ||
דער | דער פיוט איז צום ערשטן מאל געדרוקט געווארן אין יאר [[ה'ש"נ]] אין דער [[פראגער הגדה]], נאך וואס אין די פריערדיגע דרוקן פון דער פראגער הגדה איז עס נישט געווען. עס איז דארט ערשינען אינאיינעם מיט אן איבערזעצונג אין אידיש{{הערה|חד גדיא אין {{אוצר החכמה||דער פראגער הגדה|147189|פון שנת ה'ש"נ|עמוד=79}}}}. | ||
אין א האנט-געשריבענע הגדה פון 15'טן אדער 16'טן יארהונדערט ערשיינט דער חד גדיא מיט פארשידענע טוישן אין נוסח; צווישן אנדערע, הייבט זיך עס אן מיט א מייז וואס עסט דעם ציג, און דער קאץ עסט דעם מייז{{הערה|{{אוצר החכמה|א. מ. הברמן|מחניים|200537|ירושלים, תש"ל זייט 140|כותרת="חד גדיא"|כרך=נה|עמוד=140}}}}. א דריטע ווערסיע טרעפט מען אין א האנט-געשריבענער פראווענסער סידור פון 13'טן יארהונדערט, וואו דער הונט איז דער וואס עסט דעם ציג, און אנשטאט דער שוחט קומט א שטריק וואס בינדט דעם קו, א מייז וואס בייסט דעם שטריק, און קאץ וואס עסט דאס מייז. מנחם צבי פוקס{{הערה|שם=פוקס}}, שילדערט די השתלשלות פון דער פיוט ווי פאלגנד: די אריגינעלע ווערסיע איז ווי אין דער פראווענסער סידור, שפעטער האט מען אריבערגערוקט דעם מייז און קאץ צום אנהייב און צוגעלייגט ביים ענדע א שוחט, מלאך המוות און הקדוש ברוך הוא כדי צו געבן דעם פיוט א פאסיגע אידישע תוכן. צום לעצט האט מען ארויסגענומען דעם מייז, ווייל אז א מייז זאל עסן א ציג לייגט זיך נישט אויפן שכל. | |||
===שפראך=== | ===שפראך=== | ||
דער חד גדיא איז געשריבן אין אראמיש, אבער עס זענען אריינגעמישט דערין אביסל לשון קודש ווערטער, און דער אראמיש זעלבסט איז גרייזיג. אנדערש איז דער ווערסיע פון די פראווענסער סידור, וואס איז אין א ריינער גוטע אראמיש. | דער חד גדיא איז געשריבן אין אראמיש, אבער עס זענען אריינגעמישט דערין אביסל לשון קודש ווערטער, און דער אראמיש זעלבסט איז גרייזיג. אנדערש איז דער ווערסיע פון די פראווענסער סידור, וואס איז אין א ריינער גוטע אראמיש. | ||