בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,579
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| (5 צווישנדיגע ווערסיעס פונעם זעלבן באַניצער נישט געוויזן) | |||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{דרעפט|מנחם אב}} | {{דרעפט|מנחם אב}} | ||
ר' '''יעקב קאפל טעבן''' ( | ר' משה{{הערה|[https://www.haskala-library.net/books/ספר-שאלות-ותשובות-בשמים-ראש אין די פּרעמונעראנטן] צו שו"ת [[בשמים ראש]], בערלין תקנ"ג (???)}} '''יעקב קאפל טעבן''' (אויך באקאנט אלס '''מאַנדל'''; פּרעסבורג, תצ"ב – פּראג, כ"ה אב תקנ"ט), איז געווען א בארימטער פירער און [[שתדלן]] פון אונגארישן אידנטום אין דעם 18טן יאָרהונדערט. ער האט געדינט ווי דער ראש הקהל און [[פרנס]] פון דער אידישער קהילה אין [[פרעסבורג]] און האט געשפּילט א וויכטיגע ראָלע אין רעפּרעזענטירן די אינטערעסן פון אידן איבער גאנץ אונגארן און דעם [[האפסבורגער הויז|האבסבורג]]ער אימפּעריע צו דעם קייסערישן הויף. | ||
== | ==יוגנט און משפּחה== | ||
יעקב | ר' יעקב קאפּל טהעבן איז געבוירן געווארן אין יאר תצ"ב (1732) אין [[פרעשבורג|פרעסבורג]] (סלאָוואַקיי), וואָס איז דעמאָלט געווען די הויפּטשטאָט פון אונגאַרן. זיין פאטער, ר' אברהם מאנדל/טעבן (נפטר תקכ"ח), האט נישט בלויז געדינט אלס דער ראש הקהל פון פרעסבורג, נאר אויך א לאַנדווייטער פירער און שתדלן. ער האט געהאלטן די אויסשליסליכע אימפּאָרט רעכט פאר טעקסטיל פון דער קייסערליכער [[לינץ]] פאבריק. | ||
== | זיין משפּחה, וואס איז אלטערנאטיוו באקאנט געווען ווי מאנדל אדער טעבן (אויף דייטש: Theben; נאך א קליין אונגאריש דאָרף דעוועני (Devín) אויף דער [[דונאי]] נעבן פרעסבורג), האט געשפּילט א צענטראלע ראָלע אין דער פירערשאפט פון דער פרעסבורגער קהילה, די וויכטיגסטע אונגארישע קהילה אין דעם 18טן יאָרהונדערט. די טעבן משפּחה האט געהאט באדייטנדע פארבינדונגען מיט פירנדע משפּחות אין אונגארן און די שכנות'דיגע [[בעהמען|בעהמישע]] לענדער, און זייער רעפּוטאציע האט זיך ווייט אויסגעשפּרייט. איינע פון ר' אברהמ'ס טעכטער האט חתונה געהאט מיט א זון פון דעם בארימטן [[רבי יהונתן אייבשיץ|רבי יונתן אייבעשיץ]], מרדכי, וועמענס פארדעכטיגטע [[שבתי צבי|שבתי־צבי]]־סימפּאטיעס האט אריינגעצויגן די טעבנס אין א פארצויגענער קהילה־קאנפליקט. | ||
==פירערשאפט אין פרעסבורג== | |||
ר' קאפּל האט נאכגעפאלגט אין די פוסטריט פון זיין פאטער אין קהילה־דינסט, און אין 1768 (תקכ"ח) האט ער שוין געדינט אלס אַן עלטערער פון דער פּרעסבורגער קהילה. ער איז פארמעל ערוועלט געווארן אלס [[פרנס]] פון דער קהילה אין 1783 (תקמ"ג). | |||
אין זיין קהילה איז ר' קאפּל געווען הויך־בארימט פאר זיינע צדקה־אקטן, ברייטהארציג פאַרזאָרגנדיג שפּייז פאר די ארעמע יעדן ערב שבת און יום־טוב, און זיין הויז איז שטענדיג געווען אפן פאר די וואס האבן געדארפט. ער איז געווען באקאנט פאר זיין געטריישאפט צו העלפן די ווייניגער גליקליכע, אפילו אויב דאס האט געמיינט פּערזענליכע פינאַנציעלע שוועריגקייטן פאר זיין משפּחה. ר' קאפּל האט אויך געשפּילט א באדייטנדע ראָלע ווי א שלום־מאכער אין זיין קהילה, באַזונדערס ארבעטנדיג צו לייזן שלום-בית פראבלעמען. זיין איבערגעגעבנקייט צו דער וואוילטעט פון זיין קהילה איז געווען אָן א שיעור, ער האט פיל פון זיין צייט אפּגעגעבן צו זייערע באדערפענישן טראץ זיין אייגענעם בליענדיגן ביזנעס. | |||
ער איז געווען באַקאַנט פאַר זיין שטאַרקער פּערזענליכקייט און זיין מוט. איין מאָל, ווען עס האָט אויסגעבראָכן אַ פייער אין פרעסבורג און מענטשן זענען געווען פאַרצווייפלט, האָט ער אויסגעשריען מיט קאַלטבלוטיגקייט: "זייט נישט דערשראָקן, עס ברענט נאָר מיין הויז!" כדי צו באַרואיגן דעם עולם. | |||
==טעטיגקייטן ווי אַ שתדלן== | ==טעטיגקייטן ווי אַ שתדלן== | ||
ר' קאפל איז געוואָרן דער הויפּט שתדלן פאַרן אונגאַרישן אידנטום פון די מיטן 1780ער יאָרן ביז זיין טויט, און האָט ענדליך רעפּרעזענטירט די אינטערעסן פון אידן איבער דער גאַנצער האַבסבורגער אימפּעריע צום קייסערישן הויף. ער האט געהאלטן נאנטע און אפילו פריינטליכע באציאונגען מיט אונגארישע אריסטאקראטן און הויכראנגיגע רעגירונגס־ביוראקראטן. דער אונגארישער קאנצלער, גראף קאַראָלי פּאַלפי, וועלכער האָט אויך באַזיצט דעם פּרעסבורגער פארשטאט, אין וועלכן דער אידישער געטא איז געווען סיטואירט, האט אים אדרעסירט מיט גרויס ליבשאפט אין זיינע בריוו. טעבן איז געווען גוט באקאנט ביים קייסערישן הויף; נאָכפאָלגנדיגע קייסער האבן אים דערקענט און זיך אפט געווענדט צו אים אין צייט פון מלחמה צו זאמלען געלט ביי זייערע אידישע אונטערטאנען. | |||
ער האָט אויך אקטיוו קעגנגעשטעלט גזירות וואס האבן נעגאטיוו באאיינפלוסט די אידישע קהילה. ער האט געפירט אַ קאַמף קעגן די דעקרעטן פון קייסערין [[מאריא טערעזא]] און די דערנידערנדע פּראָיעקטן פון קייסער [[יאזעף דעם צווייטער]], אריינגערעכנט א באפעל אין 1783 וואס האט געפאדערט פון אידן צו שערן זייערע בערד. טהעבן איז געפאָרן קיין ווין און האָט געפּועלט ביי דעם קייזער מבטל צו זיין די גזירה. | |||
ער האָט אויך פּראטעסטירט קעגן הייבונג פון בריקן־שטייערן ספּעציעל פאר אידן אין פרעסבורג, און ענדליך אליין אויסגעדינגען די זאמלונג פון צאלן פאַר אַ הויכער פּרייז, כדי אידן זאָלן צאָלן דעם זעלבן ביליגן צאָל ווי אַלע אַנדערע. | |||
בשעת דער טערקישער מלחמה אין 1788 האָט ער אויפגענומען 150 הונגעריקע אידישע פליטים אין פרעסבורג און געזאָרגט פאַר זייערע באַדערפענישן פון זיין אייגן געלט. | |||
איינע פון זיינע מערסט באַרימטע דערגרייכונגען איז געווען זיין געראטענע שתדלנות אין 1791 קעגן בלוט־בלבול באַשולדיגונגען וואס האבן געפירט צו דער אַרעסט און פּייניגונג פון אידן אין [[טשענגער]] און פּער. | |||
ר' קאפּל'ס וויכטיגסטע מיסיע איז געווען דער קאמף קעגן געצווינגענעם מיליטער־דינסט פאר אידן, א באפעל פון קייזער יאזעף דעם צווייטן. ער האט געהאט עטליכע נישט־סוקסעספולע אוידיענצן מיט'ן קייזער אין תקמ"ח (1788){{הערה|קורות העיתים, [https://beta.hebrewbooks.org/reader/reader.aspx?sfid=24977#p=61 אות נט]: והנגיד הקצין ר' קאפל טעבן ז"ל מפרעשבורג התאמץ בהשתדלות רב, זכרה לו אלקי לטוב וכל היגיעות ריקם הושב, ודבר המלך אין להשיב, איש לאחיו אומר מי יתן לי אבר כיונה, וגם חבירו כנגדו עונה, מי יתן והיה שש כנפים לאחד אעופה ואשכונה, ארחיק נדוד חוץ למדינה, לרעות כמדבריות ולא כבייתות, אי אתה יודע שהמדינה הזאת משובשת בגייסות, אך עילה מצא, גדר בעדי ולא אצא, כי פקד להיושבים בכל ספר ופינה, שאל יניחו שום אחד חוץ למדינה, והרבה שרים המליצו בעדינו המכה לרפא, ובכל זאת לא שב אפו, קסם על שפת מלך, ובכל יום מוסיף והולך.}} און תקמ"ט (1789) אין אַן אנשטרענגונג אפּצורופן די מיליטער־קאנסקריפּציע פאר אידן{{הערה|קורות העיתים, אות סב: כנסו והתנדבו איזה יחידי סגולה, מהם בני תורה וגדולה, והלכו לבקש על שארית הגולה, הגביר ר' קאפל טעבן, ומקהלתינו נ"ש [=ניקלשבורג] ר' אהרן לבוב חכם ונבון, והרבני הקצין ר' נפתלי מאר המשתתף בעסקינו, והרב דרויזניץ מו”ה יוסף דייטש מילידי קהלתינו, ארבעה המה מטיבי לכת, מליצתם בכתב ובע"פ נערכת, לדבר עם הקיסר את כל ונוכחת, מפיהם ולא מפי כתבם, והמה יברכו את המלך ועל ה' השליכו יהבם, ונתקבלו לאודיענץ בערב שבת קודש, משנכנס אדר בראש חדש. ... ויבואו ויברכו את המלך כדינה, ובפנים יפות אליהם פונה, ועכ"ז השיבם שלא בדרא דעונה, מים עמוקים עצה בלב איש ואין איש תבונות להדלנה. שוב ביום ד' שלאחריו, שנית עם אגענט חלו פניו, כדי מלא דבר להשיבנו, הלנו או לצרינו, ובכל זאת לא עלתה אספלנית, זו היא שיבה זו היא ביאה רקנית.}}. | |||
ווען יאזעף דער צווייטער איז געשטארבן אין ג' אדר תק"נ (1790) און זיין ברודער [[לעאפאלד דער צווייטער|לעאפּאלד דער צווייטער]] איז געווארן קייסער, האט ר' קאפּל באלד אויסגענוצט די געלעגנהייט צו שטופּן פאר א ענדערונג{{הערה|קורות הדורות אות עז: אחרי מות הקיסר והנה יאזעף איננו, האח האח ראתה עינינו, אחיו של ראש הוא לעפאלד השני, לאחר שלשה שבועות בא בגבולינו ... בין גאולה לגאולה, פעל הנגיד ר' קאפל טעבן שלא ליקח יהודים למלחמה במדינת הגר כולה, והמלך לעפאלד חפץ חסד מעודו...}}. (נאכן קרוינונג אום חשון תקנ"א, איז ר' קאפּל געשטאנען אין שפּיץ פון די אידישע אויפנאמע צום נייעם קייסער אין פּרעשבורג, און ר' קאפּל איז באערט געווארן דורך אים{{הערה|קורות הדורות אות פב: והיהודים שם עשו אויפווארטונג כנמוסיהם, והגביר ר’ קאפל טעבן בראשיהם, ונתקבלו בחסד באור פני מלך אליהם, וביחוד לר' קאפל הנ”ל נתן מטבע של זהב (גאלדמינץ) משקלו ט"ז אדומים לכבודיהם.}}). בשעת זיין מחותן, נפתלי ראָזענטאַל, האט פארגעלייגט אז אידן זאלן גרייט זיין אננעמען מיליטערישע פליכטן ווי בירגער, האט ר' קאפּל זיך געהאלטן צו דעם מער טראדיציאעלן צוגאנג פון אויסלייזן פּערזענליכן דינסט מיט א געצאלט. ר' קאפּל'ס מיינונג האט געזיגט, און ער האט מצליח געווען צו פארהאנדלען מיט קייסער לעאפּאלד דעם צווייטן וועגן דעם ענין. | |||
אין יאר תקנ"ז (1796) האָט ער זיך געטראָפן מיט קייזער [[פראנץ דער ערשטער]] און אים איבערגעגעבן א מתנה פון 20,000 גאלדענע דוקאטן אויף אַ זילבערנער טאַץ אין נאמען פון דער אידישער קהילה, אזוי האט ער גע'פּועלט א באפרייאונג פון מיליטער־דינסט{{הערה|קורות הדורות אות קמה: וגם היהודים שבמדינה בדורון נגשים, קערת כסף אחת מוזהבת ובתוכה אדומים סך עשרים אלף זהובים, אח"כ הביאו עוד י"ב מאות, והכל נמסר לו ע"י הנגיד ר' קאפל טעבן ז"ל, ובאותו הוועד השתדלו ע"י השרים היושבים ראשונה, וגם עלתה בידם שלא יקחו יהודים למלחמה באותם מדינה.}}, כאטש אָן צו געווינען ברייטערע בירגער־רעכט. | |||
אפילו אויף זיין טויט־בעט אין 1799, איז ער געווען פארטון אין באמיאונגען צו פארמינערן די פּרואוון צו פארפליכטן אידן צו דינען אין דער ארמיי. | |||
== | ==געשעפטליכע טעטיגקייטן== | ||
טהעבן האָט געירשנט פון זיין פאָטער די | טהעבן האָט געירשנט פון זיין פאָטער די אויסשליסליכע רעפּרעזענטאַציע אין דער טעקסטיל־אינדוסטריע און האָט אויסגעברייטערט די פאַמיליען־פירמעס טעטיגקייטן, אימפּאָרטירנדיג טעקסטיל פון ווייטע ערטער ווי די נעדערלאַנדן. זיינע געשעפטליכע פאַרבינדונגען האָבן גרינגער געמאַכט זיינע באַציאונגען מיט אונגאַרישע אַריסטאָקראַטן און רעגירונגס־באַאַמטע. | ||
==באַציאונגען מיט די אויטאריטעטן== | ==באַציאונגען מיט די אויטאריטעטן== | ||
ר' קאפּל האט קלוג אויסגענוצט דעם אונגארישן אייגנארטיגן קאנסטיטוציאנעלן סטאטוס אין דער האבסבורגער אימפּעריע צו באקומען א מאנעווער־ראַם אין זיין אַדוואָקאַציע. ער האט געפּלעגט באציאונגען מיט האבסבורגער ביוראקראטן און אויך פארבונדן זיך מיט פּעטער באלאג פון אָטשא, א פירער פון דער אריסטאקראטישער אפּאזיציע צו יאזעף דעם צווייטן, אַריינברענגענדיג אַז די טאָלעראַנץ־שטייער און די קאָנסקריפּציע פון אידן האָבן פאַרקריפּלט אונגאַרנ'ס קאָנסטיטוציע. | |||
טהעבנ'ס פעאיגקייט זיך צו פאַרבינדן מיט און באַאיינפלוסן אויטאריטעטן איז געווען אַ שליסל־אַספּעקט פון זיין הצלחה ווי אַ שתדלן. ער האָט אַנטוויקלט שטאַרקע באַציאונגען מיט פאַרשידענע פיגורן אין דער רעגירונג און ביים הויף. זיין פאַרשטאַנד פון פּראָטאָקאָל און זיין איבעררעדנדיגער אופן האָבן אים ערמעגלעכט עפעקטיוו צו רעפּרעזענטירן די באַזאָרגנישן פון דער יידישער קהילה. | |||
==שפּעטערע יאָרן און טויט== | ==שפּעטערע יאָרן און טויט== | ||
יעקב קאפל טהעבן איז געשטאָרבן | בשעת זיין לעצטער אוידיענץ מיט'ן קייזער, האָט טהעבן גערעדט מיט גרויס מוט. ווען דער קייזער איז געוואָרן בייז אויף אים פאַרן פאָדערן רעכטן, האָט טהעבן געוואָרנט דעם קייזער מיט די ווערטער: "קיין איין קייזער וואָס האָט שלעכטס געטון פאַר אידן האָט נישט געהאַט קיין גוטן סוף – פרעה, נבוכדנצר, המן און טיטוס זענען עדות!". גלייך נאָך דעם האָט ער חלש'ט פון אויפרעגונג. | ||
יעקב קאפל טהעבן איז געשטאָרבן כ"ה אב תקנ"ט (26טן אויגוסט 1799), בשעת ער האָט זיך "געקורירט" אין קאַרלסבאַד. ער איז באַערדיגט געוואָרן אין דעם אַלטן אידישן בית־עולם אין פּראָג, נעבן דעם קבר פון דעם [[רבי יחזקאל לאנדא|נודע ביהודה]]. אַפילו אין זיינע לעצטע טעג האָט ער זיך געטריי געווידמעט זיין קהילה־אַרבעט, ווייטער אָרגאַניזירנדיג באַמיאונגען פאַר דער אידישער קהילה. | |||
נאָך זיין טויט האָט מען געפונען אין זיינע פּאַפּירן אַז דורכאויס די פערטל יאָרהונדערט וואָס ער איז געווען פּרנס, האָט ער אויסגעגעבן זיין גאַנץ אייגן געלט פאַר קהל'ס ענינים און קיין מאָל נישט גענומען פון דער קהלה־קאַסע. ער איז פאַרבליבן אין דער אידישער געשיכטע ווי אַ מוסטער פון אַ געטרייען מנהיג און אַן אומדערשראָקענעם שתדלן. | |||
==כאַראַקטער און ירושה== | ==כאַראַקטער און ירושה== | ||
כאָטש טהעבן אַליין איז | כאָטש טהעבן אַליין איז נישט באַשריבן געוואָרן ווי אַ באַזונדער געלערנטער למדן, האָט ער פארמאָגט באַמערקענסווערטע אינטעליגענץ, אַ שאַרפן מוח און אַן אויסגעצייכנטן זכרון, וואָס האָט אים ערמעגליכט עפעקטיוו צו האַנדלען מיט פילע אַרבעטן גלייכצייטיג. | ||
טהעבן האָט איבערגעלאָזט פיל קינדער, צווישן זיי וואָלף טהעבן און זיין איידעם שלמה ראָזענטאַל. זיין ברודער, ר' מנחם מענדל טהעבן (נפטר 1824), איז געווען אַ פרומער למדן און ביבליאָפיל{{הערה|זעט אבני בית היוצר, דף סה, א}}, און זיין קוזין, בנימין וואָלף טהעבן, איז אויך געווען אַ געלערנטער און פרומער שתדלן. | |||
יעקב קאפל טהעבן ווערט דערמאנט ווי אַ געטרייער, געניטער און איינפלוסרייכער פירער וואָס האָט אומערמידליך אַדוואָקאַטירט פאַר די רעכט און וואוילזיין פון דער אידישער געמיינדע אין אונגאַרן און דער האַבסבורגער אימפּעריע אין אַ קריטישער תקופה. זיינע באַמיאונגען האָבן איבערגעלאָזט אַ בלייבנדיגן איינדרוק אויף די קהילות וועמען ער האָט געדינט. | |||
==ביבליאָגראַפיע== | ==ביבליאָגראַפיע== | ||
| שורה 34: | שורה 56: | ||
*איגנאַץ רייך, "[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ignaz_Reich,_Beth-el,_Ehrentempel,_verdienter_ungarischer_Israeliten,_vol._1-2._1867.pdf ר' קאָפּל טהעבן]," אין '''בית־אל: עהרענטעמפל פאַרדינטער אונגאַרישער איזראעליטן''', באַנד 2, טייל 2, זז' 99–117 (פּעסט, 1867). | *איגנאַץ רייך, "[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ignaz_Reich,_Beth-el,_Ehrentempel,_verdienter_ungarischer_Israeliten,_vol._1-2._1867.pdf ר' קאָפּל טהעבן]," אין '''בית־אל: עהרענטעמפל פאַרדינטער אונגאַרישער איזראעליטן''', באַנד 2, טייל 2, זז' 99–117 (פּעסט, 1867). | ||
*ר' מיכאל שאי, "[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/pageview/3784755 די פאַמיליע מאַנדל טהעבן]," '''יידישע פאַמיליען־פאָרשונג''' 1 (1925–1927): 115–124. | *ר' מיכאל שאי, "[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/pageview/3784755 די פאַמיליע מאַנדל טהעבן]," '''יידישע פאַמיליען־פאָרשונג''' 1 (1925–1927): 115–124. | ||
*אברהם טרעביטש (משה אברהם בן ראובן חייט), '''[https://beta.hebrewbooks.org/24977 קורות העתים]''' ([[ברין]], תקס"א). | *אברהם טרעביטש (משה אברהם בן ראובן חייט), '''[https://beta.hebrewbooks.org/24977 קורות העתים]''' ([[ברין]], תקס"א). ([https://benyehuda.org/read/50041 טעקסט]). | ||
*וייס, יצחק. אבני בית היוצר (1900; רפּט., ירושלים, 1969/70). | *וייס, יצחק. אבני בית היוצר (1900; רפּט., ירושלים, 1969/70). | ||
{{היברובוקס|ויס, יצחק בן ישעיהו יששכר דב, 1873-1942|אבני בית היוצר|46704|page=52}} | |||
{{היברובוקס|ויס, יצחק בן ישעיהו יששכר דב, 1873-1942|אבני בית היוצר|46704|page=149}} | |||
*מיכאל ק. זילבער, "[https://encyclopedia.yivo.org/article/1618 טהעבן, קאָפּל]", '''ייוואָ־ענציקלאפּעדיע פון אידן אין מזרח־אייראָפּע'''. | *מיכאל ק. זילבער, "[https://encyclopedia.yivo.org/article/1618 טהעבן, קאָפּל]", '''ייוואָ־ענציקלאפּעדיע פון אידן אין מזרח־אייראָפּע'''. | ||
*"[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/14353-theben-koppel-jacob-ben-abraham-mandl טהעבן, קאָפּל (יעקב בן אברהם מאַנדל)]." JewishEncyclopedia.com. | *"[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/14353-theben-koppel-jacob-ben-abraham-mandl טהעבן, קאָפּל (יעקב בן אברהם מאַנדל)]." JewishEncyclopedia.com. | ||
*"[https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/theben-mandl-jacob-koppel טהעבן (מאַנדל), יעקב קאָפּל]." Encyclopaedia Judaica. | *"[https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/theben-mandl-jacob-koppel טהעבן (מאַנדל), יעקב קאָפּל]." Encyclopaedia Judaica. | ||
*https://www.daat.ac.il/daat/history/kopel-manhig.pdf | *גדעון רפאל בן מיכאל, [https://www.daat.ac.il/daat/history/kopel-manhig.pdf יעקב קאפל טהאבן: מנהיג מופת הראוי לחיקוי וההערכה]. | ||
*{{היברובוקס|רבי אברהם שטערן|מליצי אש - מנחם אב, אלול|29096|page=93}} | *{{היברובוקס|רבי אברהם שטערן|מליצי אש - מנחם אב, אלול|29096|page=93}}. | ||
*משה רובין, [https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc210152/rubin-moises-hantbukh-far-idishe-geshikhte-un-khronologye-fun-der-ongenumener-vol-2?book-page=32&book-mode=1up האנטבוך פאר אידישע געשיכטע און כראנאלאגיע] 2, בוענאס איירעס, 1933, זז' 30–37. | |||
* Constantin von Wurzbach: ''[[:s:DE:BLKÖ:Theben, Koppel R.|Theben, Koppel R]].'' In: ''Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich.'' 44. Theil. Kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei, Wien 1882, S. 189 ([http://www.literature.at/viewer.alo?objid=11646&page=195&scale=3.33&viewmode=fullscreen Digitalisat]). | |||
==רעפערענצן== | |||
{{רעפערענצן}} | |||
{{QID|94506453}} | |||