אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "רוי:קאסטנער"

רוי:קאסטנער (זעט מקור)

רעוויזיע פון 22:26, 25 יאנואר 2026

387 בייטן צוגעלייגט , 25 יאנואר

קיין רעדאגירונג באמערקונג

בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן

46,596

רעדאגירונגען

@@ שורה 1: / שורה 1: @@
 {{דרעפט}}
+[[טעקע:Rudolf Kastner at Kol Yisrael, early 1950s - cropped.jpg|קליין]]
 '''רודאָלף רעזשע (ישראל) קאַסטנער''' (אפריל 1906 – 15טן מערץ 1957) איז געווען אַן אונגאַריש-אידישער זשורנאַליסט, אַדוואָקאַט און אַ ציוניסטישער פירער אין אונגאַרן, וועלכער איז געוואָרן באַקאַנט פאַר זיינע קאָנטראָווערסיעלע רעטונגס־באַמיאונגען בעת דעם [[חורבן אייראפע]]. קאַסטנער איז געווען אַ צענטראַלע פיגור אין דער בודאַפּעשטער הילף און רעטונגס קאָמיטעט (ועד העזרה והצלה, אָדער די "ועדה"). אין תש"ד, נאָך דער דייטשער אקופּאַציע פון אונגאַרן, האָט ער פאַרהאַנדלט מיט הויכע [[עס-עס]] אָפיצירן, אַריינגערעכנט [[אדאלף אייכמאן|אַדאָלף אייכמאַן]] און קורט בעכער, כדי צו ראַטעווען אידן אין אויסטויש פאַר געלט און סחורה, באַקאַנט ווי דער "בלוט פאַר סחורה" פּלאַן ("Blut für Ware").
 די באַמיאונגען האָבן רעזולטירט אין דעם אַרויספאָר פון דער קאַסטנער טראַנספּאָרט ("קאַסטנער באַן" אָדער "רכבת המיוחסים") דעם 30סטן יוני 1944, מיט אַרום 1,685 אידן פון אונגאַרן, וועלכע זענען עווענטועל אַריבערגעפירט געוואָרן קיין שווייץ.
@@ שורה 6: / שורה 7: @@
 ==ערשטע יארן און קאריערע==
-קאַסטנער איז געבוירן אין [[קלויזנבורג]] (קלוזש), טראַנסילוואַניע, דעמאָלט אַ טייל פון דער עסטרייך-אונגאַרישער אימפּעריע. ער איז אויפגעוואקסן אין א רעליגיעזע משפחה{{הערה|Porter 2007, p. 10}} און האט שטודירט געזעץ, באקומענדיג דעם טיטול דאקטאר. ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א זשורנאליסט פאר דער ציוניסטישער צייטונג "אוי קעלעט" (Új Kelet, "נייער מזרח"), וואו ער האט געדינט אלס פאליטישער קארעספאנדענט. אין די 1930ער יארן איז ער געווען א פירער פון דער ציוניסטישער יוגנט-באוועגונג "אביבה-באַריסיאַ" (וואס האט עווענטועל זיך צוזאמגעשטעלט מיט דער אַרבעטער-ציוניסטישער איחוד פּארטיי) און האט געדינט אלס סעקרעטאר פון דער אידישער נאציאנאלער פארטיי אינעם רומענישן פּארלאמענט{{הערה|שם=יודאיקע|{{יודאיקה|Yehouda Marton / Michael Berenbaum|Kasztner, Rezső Rudolf|לינק=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kasztner-rezs-x0151-rudolf}}}}. אין 1937 האט ער געהייראט א טאכטער פון ד"ר יוסף פישער, דער פירער פון דער ציוניסטישער באַוועגונג אין טראַנסילוואַניע.
+קאַסטנער איז געבוירן אין [[קלויזנבורג]] (קלוזש), טראַנסילוואַניע, דעמאָלט אַ טייל פון דער [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע|עסטרייך-אונגאַרישער אימפּעריע]]. ער איז אויפגעוואקסן אין א רעליגיעזע משפחה{{הערה|Porter 2007, p. 10}} און האט שטודירט געזעץ, באקומענדיג דעם טיטול דאקטאר. ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א זשורנאליסט פאר דער ציוניסטישער צייטונג "אוי קעלעט" (Új Kelet, "נייער מזרח"), וואו ער האט געדינט אלס פאליטישער קארעספאנדענט. אין די 1930ער יארן איז ער געווען א פירער פון דער ציוניסטישער יוגנט-באוועגונג "אביבה-באַריסיאַ" (וואס האט עווענטועל זיך צוזאמגעשטעלט מיט דער אַרבעטער-ציוניסטישער איחוד פּארטיי) און האט געדינט אלס סעקרעטאר פון דער אידישער נאציאנאלער פארטיי אינעם רומענישן פּארלאמענט{{הערה|שם=יודאיקע|{{יודאיקה|Yehouda Marton / Michael Berenbaum|Kasztner, Rezső Rudolf|לינק=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kasztner-rezs-x0151-rudolf}}}}. אין 1937 האט ער געהייראט א טאכטער פון ד"ר יוסף פישער, דער פירער פון דער ציוניסטישער באַוועגונג אין טראַנסילוואַניע.
 ==טעטיגקייטן דורכאויס דעם חורבן==
 נאָכדעם וואָס צפון טראַנסילוואַניע איז אַנעקסירט געוואָרן צו אונגאַרן אין 1940, איז די "אוי קעלעט" צייטונג פאַרשלאָסן געווארן דורך די אונגאַרישע אויטאריטעטן. אין 1942 האָט זיך קאַסטנער אַריבערגעצויגן קיין בודאַפּעשט, וואו ער איז געוואָרן אַ וויצע-פאָרזיצער פון דער אונגאַרישער ציוניסטישער אַסאָציאַציע אין תש"ג{{הערה|שם=יודאיקע}}.
-קאַסטנער האָט געהאָלפן גרינדן די הילף און רעטונגס קאָמיטעט ("ועדה") צוזאַמען מיט אַנדערע אַקטיוויסטן, אַריינגערעכנט [[יואל בראנד|יואל בראַנד]] און זיין פרוי האַנזי בראַנד און נתן זאב קאהן ("אָטאָ קאָמאָלי", Otto Komoly). די גרופּע האָט ערשטנס געשמוגלט אידישע פּליטים פון פּוילן און סלאָוואַקיי קיין אונגארן, וואו עס איז דעמאלטס נאך געווען פארהעלטניסמעסיג פארזיכערט{{הערה|זעט [[ע:ועדת העזרה וההצלה בבודפשט|ועדת העזרה וההצלה בבודפשט]] אין העברעאישן מכלול.}}.
+קאַסטנער האָט געהאָלפן גרינדן די הילף און רעטונגס קאָמיטעט ("ועד העזרה וההצלה" אדער "ועדה") צוזאַמען מיט אַנדערע אַקטיוויסטן, אַריינגערעכנט [[יואל בראנד|יואל בראַנד]] און זיין פרוי האַנזי בראַנד און נתן זאב קאהן ("אָטאָ קאָמאָלי", Otto Komoly). די געהיימע גרופּע האָט ערשט געשמוגלט אידישע פּליטים פון פּוילן און סלאָוואַקיי קיין אונגארן, וואו עס איז דעמאלטס נאך געווען פארהעלטניסמעסיג פארזיכערט{{הערה|זעט [[ע:ועדת העזרה וההצלה בבודפשט|ועדת העזרה וההצלה בבודפשט]] אין העברעאישן מכלול.}}.
-נאָך דער דייטשער [[חורבן אונגארן|אינוואַזיע פון אונגאַרן]] אין כ"ד אדר תש"ד (מערץ 1944), און דעם אנקום פון אַדאָלף אייכמאַן, האט דער מצב פאר די אידן זיך דראסטיש פארערגערט. דער ועדה האט דאן געביטן איר פאָקוס און אנגעהויבן פארהאנדלען דירעקט מיט אדאלף אייכמאן און אנדערע עס-עס אפיצירן ווי קורט בעכער און [[דיטער וויסליצעני]].
+נאָך דעם וואס די דייטשן האבן [[חורבן אונגארן|אינוואדירט אונגארן]] אין כ"ד אדר תש"ד (מערץ 1944), און דעם אנקום פון אַדאָלף אייכמאַן, האט דער מצב פאר די אידן זיך דראסטיש פארערגערט. דער ועדה האט דאן געביטן איר פאָקוס און אנגעהויבן פארהאנדלען דירעקט מיט דעם ארכי-מערדער אדאלף אייכמאן און אנדערע עס-עס אפיצירן ווי קורט בעכער און [[דיטער וויסליצעני]].
 אין אפריל 1944 האָבן קאַסטנער און יואל בראַנד זיך געטראָפן מיט וויסליצעני און אייכמאַנען, פּרואוונדיג אָפּצושטעלן די דעפּאָרטאַציעס קעגן אַ סומע געלט (2 מיליאָן דאָלאַר), באַקאַנט ווי דער "[[אייראפע פלאן|אייראָפּע פּלאַן]]" (Europa Plan).
 אייכמאַן האָט שפּעטער פאָרגעשלאָגן אַרויסצוגעבן 1 מיליאָן אידן אין אויסטויש פאַר 10,000 מיליטערישע טראָקס און אַנדערע סחורות, אַ פּלאַן באַקאַנט אַלס "בלוט פאַר סחורה". יואל בראַנד איז געשיקט געוואָרן קיין [[איסטאנבול|איסטאַנבול]] כדי צו פאַרהאַנדלען מיט די אַליאירטע און דער ישוב פירערשאַפט, אָבער די מיסיע איז נישט געלונגען, און בראַנד איז אַרעסטירט געוואָרן דורך די בריטישע אין [[אלעפא|אַלעפּאָ]].
@@ שורה 35: / שורה 36: @@
 ==דער משפט==
+[[טעקע:Gruenwald in courthouse.jpg|קליין]]
 נאָך דער מלחמה, אין 1947, האָט קאַסטנער עמיגרירט קיין ארץ ישראל און געוואָרן אַ וואָרטזאָגער פאַרן האַנדלס־מיניסטעריום אין דער [[מפא"י]] רעגירונג.
@@ שורה 49: / שורה 51: @@
 ===אטענטאט און לעגאט===
+[[טעקע:Kasztner Rezső tábla, Budapest V. kerület, Váci utca.jpg|קליין]]
 די שווערע אטמאספער נאך דעם פסק האט געפירט צו טראגישע רעזולטאטן. די נאכט צו א' אדר ב' תשי"ז (1957) איז קאַסטנער דערשאָסן געוואָרן פאַר זיין הויז אין תל אביב דורך אַ גרופּע יונגע רעכטע עקסטרעמיסטן פון דער [[לח"י]], אין שפּיץ פון זאב עקשטיין{{הערה|{{לינק|קעפל=Three Found Guilty of Assassinating Dr. Kastner; Sentenced to Life|אדרעס=https://www.jta.org/archive/three-found-guilty-of-assassinating-dr-kastner-sentenced-to-life|זייטל=Jewish Telegraphic Agency|דאטום=January 8, 1958}}}}. ער איז געשטאָרבן פון זיינע וואונדן 11 טעג שפּעטער. די רעגירונג פון מדינת ישראל האָט געגעבן חנינה די רוצחים נאָך 7 יאָר אין תפיסה.
@@ שורה 56: / שורה 59: @@
 ==דרויסנדיגע לינקס==
-*https://portal.ehri-project.eu/authorities/ehri_pers-000208?sort=name
+*https://portal.ehri-project.eu/authorities/ehri_pers-000208
 *https://collections.ushmm.org/search/?q=KASZTNER,%20REZSO&search_field=Subjects%20and%20Keywords
 *https://www.ushmm.org/online/hsv/source_view.php?SourceId=20526
@@ שורה 62: / שורה 65: @@
 ==רעפערענצן==
 {{רעפערענצן}}
+[[he:ישראל קסטנר]]