בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,493
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 7: | שורה 7: | ||
עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט: | עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט: | ||
פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה|{{רבה|שמות|ח|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}. | פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה|{{רבה|שמות|ח|ג}}. רש"י אויף שמות יז, ו.}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}. | ||
אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה|זעט זוהר חדש בשלח, לח, ב. ילקוט ראובני, חוקת. | אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]. ילקוט ראובני, חוקת. {{תנ"ך|שמות|ד|יז|מפרש=ספורנו}}.}}. | ||
==אויפקריצונגען== | ==אויפקריצונגען== | ||
דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה|תרגום יונתן אויף שמות יד, כא. {{רבה|שמות|ח|ג}}.}}: | דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה|תרגום יונתן אויף שמות יד, כא. {{רבה|שמות|ח|ג}}.}}: | ||
* דער [[שם המפורש]] (גאט'ס פיר-אותיות'דיגער נאָמען). | * דער [[שם המפורש]] (גאט'ס פיר-אותיות'דיגער נאָמען). | ||
* דער ראשי תיבות | * דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]. | ||
* די נעמען פון די [[דריי אבות|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים. | * די נעמען פון די [[דריי אבות|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים. | ||
| שורה 18: | שורה 18: | ||
דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן ביז ער איז אָנגעקומען צו משה: | דער מדרש ([[פרקי דרבי אליעזר]]) לייגט אויס א לאנגע ירושה-קייט פונעם שטעקן ביז ער איז אָנגעקומען צו משה: | ||
עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] | עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן. | ||
אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו|יצחק]], און [[יעקב אבינו|יעקב]]{{הערה|שם=פרקדא|{{פרקי דרבי אליעזר|מ}}}}. | אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו|יצחק]], און [[יעקב אבינו|יעקב]]{{הערה|שם=פרקדא|{{פרקי דרבי אליעזר|מ}}; {{ילקוט שמעוני|שמות|קעג}}}}. | ||
יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן{{הערה|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}. | יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן{{הערה|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}. | ||
נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ | נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ. | ||
[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה|שם=פרקדא}}. | [[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה|שם=פרקדא}}. | ||
==ניסים== | ==ניסים== | ||
דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים: | דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים: | ||
* נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|א|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), | * נחש און תנין: ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג און צוריק א שטעקן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|א|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און האט איינגעשלונגען די שטעקנס פון די מצרי'שע כישוף-מאַכערס{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ח|יג}}}}. | ||
* די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט. | * די [[צען מכות]]: זעקס פון די מכות זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. רש"י און אנדערע מפרשים דעבאטירן צי משה און אהרן האבן געהאט צוויי באזונדערע שטעקנס אדער נאר איין הייליגן שטעקן וואס זיי האבן געטיילט. | ||
* קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}. | * קריעת ים סוף: משה האט אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. | ||
* וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. | * וואסער פון שטיין: צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. | ||
* מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}. | * מלחמה מיט עמלק: ביי דער שלאַכט קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג; כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}. | ||
| שורה 36: | שורה 36: | ||
==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ||
נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות: | נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות: | ||
עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער | עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער דורך די דורות פון די שופטים ביז עס איז אנגעקומען צו [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן דעם ריז [[גלית]]. | ||
עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה|שם= | עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה|שם=ילקוט|{{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני|תהלים|תתסט}}}}. | ||
פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך | פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך יאשיהו המלך אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה|שם=זרובבל|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}. | ||
דער טאָפּקאַפּי פּאַלאַץ מוזעאום אין איסטאַנבול, טערקיי | אין דער טאָפּקאַפּי פּאַלאַץ מוזעאום אין איסטאַנבול, טערקיי איז אויסגעשטעלט א שטעקן וואס זיי שרייבן צו צו משה רבינו. אויך דער בירמינגהאַם מוזעאום אין ענגלאַנד האָט א שטעקן וואָס טייל פאָרשער האבן פּרובירט צו פארבינדן מיט משה{{הערה|1=Graham Phillips}}. | ||
==לעתיד לבא== | ==לעתיד לבא== | ||
לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה|שם= | לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה|שם=ילקוט}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה|שם=זרובבל}}. | ||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||