בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,581
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| (איין צווישנדיגע ווערסיע פונעם זעלבן באַניצער נישט געוויזן) | |||
| שורה 63: | שורה 63: | ||
==היסטאריע== | ==היסטאריע== | ||
===אין די צייטן פון די אבות=== | ===אין די צייטן פון די אבות=== | ||
שריפטליכע מקורות דערמאנען צום ערשטן מאל חרן אין אן אלטע בבלישער רייזע אלס א וויכטיגער שיידוועג און אין א בריוו געוואנדן צו יאסמאה-אדו (= אדאד), דעם [[אשור]]ישער משנה למלך אין [[מארי|מאַרי]] (צירקע 1790 בעפצ"ר). נאך א בריוו צייגט, אז חרן איז געווען א וויכטיגער צענטער פון די האלב-נומאדישע "בני ימין". | שריפטליכע מקורות דערמאנען צום ערשטן מאל חרן אין אן אלטע בבלישער רייזע אלס א וויכטיגער שיידוועג און אין א בריוו געוואנדן צו יאסמאה-אדו (= אדאד), דעם [[אשור]]ישער משנה למלך אין [[מארי|מאַרי]] (צירקע 1790 בעפצ"ר). נאך א בריוו צייגט, אז חרן איז געווען א וויכטיגער צענטער פון די האלב-נומאדישע "בני ימין". דער בריוו מאכט אויפמערקזאם דעם קעניג פון מארי אויף דעם אויספיר פון א פארמאלער בונד צווישן אסדי-תאקים, וועלכער איז דעמאלט געווען קעניג פון חרן, און די (אנדערע) מלכים פון זאלמאקום פון איין זייט, און די שעיכן און זקנים פון די "בני ימין" פון דער צווייטער זייט. דעם בונד איז געווארן געשלאסן אין דעם טעמפּל פון די לבנה-געטשקע סין אין חרן. דאס לאנד זאלמאקום איז געווארן דער אביעקט פון א פארלענגערטן קאמפיין פון שאמשי-אדו (= שמשי-אדאד) דער ערשטער פון אשור (צירקע 1815—1782 בעפצ"ר) און איז מסתמא געווארן אונטערטעניג צו אים אינאיינעם מיט חרן. | ||
מיט זיין טויט איז אבער די אלטע אשורישע אימפעריע זיך צעפאלן און חרן איז אזוי געווען, משמעות, אַן אומאפּהענגיגע פירשטנטום גענוי אין דער צייט ווען, ווארשיינליך, די תורה שפּיגלט אָפּ דאס אויפהאלטונג פון די תרח פאמיליע אין דער געגנט{{הערה|{{תנ"ך|בראשית|יא|לא}}}}. די מיגראציע פון די תרח-פאמיליע פארלויפט פאראלעל צו דעם וואס איז געווען די באוועגונג פון דער לבנה קולט פון אוּר צו חרן, און די פערזענליכע נעמען פון די תרח פאמיליע מיטגלידער שפּיגלען אפ די געאגראפישע נעמען פון די חרן געגנט. ספּעציפיש שְׂרוּג, דער זיידע פון תרח, קען ווערן פארגליכן מיט די שטאט סאַרוגי (דעם היינטיגן Seruç){{הערה|סאמועל באָשאַר, Geographia Sacra seu Phaleg et Canaan, 2, 114}}, עטליכע 35 מייל מערב פון חרן, און נחור, זיין פאטער (און צווייטער זון) מיט די שטאט פון נחור, וועלכע ליגט מסתמא אויף די אויבער-חבור טייך גראָד מזרח פון חרן. תרח'ס אייגענע נאמען איז אידענטיפיצירט געווארן מיט טיל (-שא)-תוראחי אויפן באליך דרום פון חרן און זיין דריטער זון, חרן, דערמאנט דעם נאמען פון דער שטאט, הגם די צוויי נעמען זענען אויסגעשריבן אנדערש אין לשון-קודש. | |||
אלנפאלס דאקומענטירן די מאַרי בריוו א פּאליטישן, געזעלשאפטליכן, און עקאנאמישן צושטאנד אין די לאַטיטוד פון חרן וואס מאכט לגמרי גלויבליך די באזעצונג דארט פון מינימום פינף דורות פון פּאסטעכער פון די תרח פאמיליע. אויסערדעם האט אלברייט פארגעשלאגן, אז זיי האבן אויסגענוצט די סטראטעגישע פאזיציע פון חרן זיך צו פארנעמען מיט א ווייטן האנדל, באזירט אויף אייזל קאראוואנען, אין פארבינדונג מיט אברהם און לוט, דער זון פון זיין ברודער נחור, וואס, ווי ער זאגט, איז געפארן ווייטער קיין דמשק, כנען און סיני. | |||
===אין אלף השלישי=== | |||
חרן ווערט נישט דערמאנט אין די קוניפאָרם שריפטן פון די מיטאַנישע צייט. אבער עס האט מסתמא באלאנגט צו יענעם חורישן שטאַט און איז איינגענומען געווארן דורך די חתים צוזאמען מיט אנדערע מיטאַנישע צענטערן. ערשט אינעם 15טן יארהונדערט איז ווידער געהערט געווארן פון עס. | |||
מאטיוואזא, איידעם פון שופּילוליומא, האט באזיגט די לאַדזשיטאַמאַט מיטאַניאַן הערשער, Shuttarna III, מיט די הילף פון Shuppiluliuma ס זון Piyashilli פון קאַרטשעמיש און איצט האט צו אָפּגעבן האַראַן און זיין אנדערע קאַנקוועסץ מערב פון די האַבאָר טייך צו די יענער. | |||
צווישן די [[16'טע יארהונדערט בצ"ר]] ביז די [[13'טע יארהונדערט בצ"ר]] האט געוועלטיגט אין שטאט די [[מיתני|מִיתָנִי]] קעניגרייך און זי איז געווען די צענטראלע און וויכטיגסטע שטאט אין צפון [[מעסאפאטאמיא]] (זעט אויך [[ארם נהריים]]). אין די תקופה האבן געוואוינט אין חרן די מערב [[שעמיים פעלקער]]. פונקט ווי [[אור (שטאט)|אור]], איז אויך חרן געווען אין די תקופה א גרויסע רעליגיעזע צענטער, און אין איר איז פארגעקומען א קולטור פון דינען די לבנה. זי איז אויך געווען באקאנט ווי א שטאט פון האנדל ביי די וועג פון די הענדלער [[נינוה]]-חרן-[[כרכמיש]]-[[חאלעב (שטאט)|חאלעב]]-[[דמשק]]-[[כנען]]. | צווישן די [[16'טע יארהונדערט בצ"ר]] ביז די [[13'טע יארהונדערט בצ"ר]] האט געוועלטיגט אין שטאט די [[מיתני|מִיתָנִי]] קעניגרייך און זי איז געווען די צענטראלע און וויכטיגסטע שטאט אין צפון [[מעסאפאטאמיא]] (זעט אויך [[ארם נהריים]]). אין די תקופה האבן געוואוינט אין חרן די מערב [[שעמיים פעלקער]]. פונקט ווי [[אור (שטאט)|אור]], איז אויך חרן געווען אין די תקופה א גרויסע רעליגיעזע צענטער, און אין איר איז פארגעקומען א קולטור פון דינען די לבנה. זי איז אויך געווען באקאנט ווי א שטאט פון האנדל ביי די וועג פון די הענדלער [[נינוה]]-חרן-[[כרכמיש]]-[[חאלעב (שטאט)|חאלעב]]-[[דמשק]]-[[כנען]]. | ||