דרעפט:קעניגרייך

א מלוכה (אויך באקאנט אלס א מאנארכיע) איז א סיסטעם פון רעגירונג וואו איין פערזאן, דער מאנארך, דינט אלס דער פירער פון דער מדינה פאר זיין גאנצן לעבן. א זכר מאנארך ווערט גערופן א מלך (קעניג) און א נקבה ווערט גערופן א מלכה (קעניגן). אין רוב פעלער ווערט די מאכט איבערגעגעבן דורך ירושה, געוויינטליך פון פאטער צו זון. עס זענען דא פארשידענע סארטן מאנארכיעס, אריינגערעכנט אן אבסאלוטע מאנארכיע, וואו דער הערשער האט אומבאגרעניצטע מאכט, און א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע, וואו דער מאנארך דינט מערסטנס אלס א צערעמאנישער פיגור און די עכטע מאכט ליגט ביים פארלאמענט.

מלוכה ביי אידן לויט דער תורה

די מצווה פון מינוי מלך ווערט דערמאנט אין ספר דברים, וואו עס ווערט פאָרגעזאגט אז ווען אידן וועלן זיין אין ארץ ישראל, וועלן זיי פאָדערן א מלך כדי צו זיין "ווי אלע גויים". די תורה שטעלט אויס עטליכע תנאים און באגרעניצונגען פאר א אידישן מלך:

• דער מלך מוז זיין אן איד ("מקרב אחיך") און נישט קיין פרעמדער.
• ער טאר נישט האבן צופיל פערד, כדי ער זאל נישט צוריקקערן דאס פאלק קיין מצרים.
• ער טאר נישט חתונה האבן מיט צופיל פרויען, כדי זיין הארץ זאל זיך נישט אפבייגן.
• ער טאר נישט אנזאמלען צופיל גאלד און זילבער פאר זיין אייגענער באניץ.

דער מלך איז מחויב צו שרייבן א ספר תורה ספעציעל פאר זיך, וואס זאל זיין מיט אים שטענדיג כדי ער זאל בלייבן עניו און היטן גאט'ס מצוות. לויט חז"ל, איז א אידישער מלך דער העכסטער ריכטער און ער איז פאַראַנטוואָרטליך בלויז פאר גאט.

היסטאריע פון די מלכי ישראל

די אידישע מלוכה האט זיך אנגעהויבן אין די צייטן פון שמואל הנביא, נאכדעם וואס דאס פאלק האט געפאדערט א מנהיג וואס זאל פירן זייערע מלחמות.

1. שאול המלך: דער ערשטער מלך פון ישראל, וועלכער איז געזאלבט געווארן דורך שמואל.
2. דוד המלך: נאך שאול'ן איז דוד געווארן מלך, און זיין שושלת (בית דוד) איז געווארן די אייביגע ירושה פאר דער אידישער מלוכה.
3. שלמה המלך: דוד'ס זון, וועלכער האט געבויט דעם ערשטן בית המקדש.

נאך שלמה'ס טויט האט זיך די מלוכה געטיילט אויף צוויי: מלכות יהודה (מיט די מלכים פון בית דוד) און מלכות ישראל (די צען שבטים). מלכות ישראל איז פארוויסט געווארן דורך אשור, און מלכות יהודה איז שפעטער חרוב געווארן דורך בבל. אין דער צייט פון בית שני האבן די חשמונאים און שפעטער די הורדוס משפחה צוריקגעשטעלט א אידישע רעגירונג, אבער עס איז נישט געווען די פולשטענדיגע דוד'ישע מלוכה.

סמכויות און פליכטן

א מלך האט די מאכט ארויסצולייגן מיסים (שטייערן), אויפנעמען סאלדאטן פאר זיין ארמיי, און מעניש זיין די וואס רעבעלירן קעגן אים (מורד במלכות). עס איז דא א חילוק צווישן א מלחמת מצווה (א מלחמה וואס גאט האט באפוילן, ווי קעגן עמלק) און א מלחמת רשות (א מלחמה צו פארברייטערן די גרעניצן פון לאנד), וואו פאר א מלחמת רשות דארף דער מלך האבן די רשות פונעם סנהדרין.

דער כלל "דינא דמלכותא דינא" לערנט אונז אז אידן מוזן פאלגן די געזעצן פון דער רעגירונג וואו זיי וואוינען. מען דארף אפגעבן גרויס כבוד פאר א מלך, אפילו פאר א גוי'אישן מלך. חז"ל האבן איינגעפירט א ספעציעלע ברכה ווען מען זעט א מלך: "ברוך שחלק מכבודו ליראיו" פאר א אידישן מלך, און "ברוך שנתן מכבודו לבשר ודם" פאר א גוי'אישן מלך.

דער מאנארך אין דער מאדערנער וועלט

היינט צוטאגס זענען דא 43 מדינות אין דער וועלט וואס האבן א מאנארך. רוב פון זיי זענען קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיעס, ווי אין די פאראייניגטע קעניגרייך אדער בעלגיע, וואו דער מלך האט נישט קיין פאליטישע מאכט און דינט נאר אלס סימבאל פון טראדיציע. אין געוויסע לענדער, ווי ערב סאודיע, עקזיסטירט נאך אן אבסולוטע מאנארכיע.

אין אידישע טראדיציע גלויבט מען אז אין די ענדע פון די טעג וועט די מלוכה פון בית דוד צוריקקומען דורך מלך המשיח. משיח וועט זיין א צדיק וואס וועט פירן דאס אידישע פאלק לויט די וועגן פון דער תורה, בויען דעם בית המקדש, און ברענגען שלום פאר דער גאנצער וועלט.