רבי אברהם ראובן הכהן סופר
רבי אברהם ראובן הכהן סופר (אויך באקאנט אלס ראובן בן האָשקי הכהן כ"ץ נפטר י"ז ניסן ה'תל"ג; 3 אפריל 3, 1673), באקאנט אלס דער ילקוט ראובני, איז געווען א בארימטער מקובל און רב אין פראג אנהייב 5טן יארהונדערט פון אלף השישי (17טן יארהונדערט למס'). ער איז מערסט באקאנט פאר זיין מאנומענטאלן חיבור ילקוט ראובני, וואס איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע זאמלונגען פון קבלה-לערנונגען אין דער אשכנזישער וועלט.
לעבנסגעשיכטע
רבי ראובן איז געבוירן געווארן אין פראג, בעהמען, וואס איז דעמאלט געווען א צענטער פון תורה און קבלה, אין א חשובער משפחה. זיין פאטער, רבי האשקי (א פוילישער צונאמען פאר יהושע[1][2]) כ"ץ, איז געווען א פרנס אין דער אידישער קהילה אין פראג. ר' ראובן'ס מוטער'ס פאטער איז געווען דער גרויסער דרשן און רב רבי שלמה אפרים פון לונטשיץ, דער מחבר פונעם ספר "כלי יקר".
רבי ראובן האט געלעבט אין א צייט פון גרויסע צרות און אומרוען פארן אידנטום אין מזרח-אייראפע, ספעציעל נאך די גזירות ת"ח ות"ט און די פּויליש-שוועדישע מלחמה (תט"ו). אין דעם דאזיגן קלימאט פון יסורים איז געוואקסן דער דורשט נאך קבלה און מיסטיק אלס א מקור פון האפענונג, און רבי ראובן האט דאס באדינט דורך זיינע חיבורים. ער איז נפטר געווארן אין פראג אין יאר תל"ג און איז דארט באַערדיגט געווארן צווישן די גדולי העיר.
ילקוט ראובני
דער חיבור ילקוט ראובני איז א ברייטע ענציקלאפעדיע פון קבלה-מקורות, געבויט אויפן מוסטער פונעם "ילקוט שמעוני". רבי ראובן האט געזאמלט מדרשים און רעיונות פון ספרים וואס זענען געשריבן געווארן במשך פינף הונדערט יאר, אריינגערעכנט מקורות וואס זענען דעמאלט געווען זעלטן אדער פארלוירן.
דער ספר איז צעטיילט אין צוויי הויפט טיילן:
- ילקוט ראובני הקטן (אדער הקצר): געדרוקט אין פראג אין יאר 1660. דער טייל איז אויסגעשטעלט לויט אן אלף-בית סדר פון טעמעס (למשל: אותיות, אדם, גלות, מילה).
- ילקוט ראובני הגדול (על התורה): געדרוקט נאך זיין פטירה אין ווילהערמסדארף אין יאר תמ"א. דער טייל איז אויסגעשטעלט לויט די פרשיות פונעם חומש. דאס איז געווארן דער מער פאפולערער פארמאט ביי דרשנים, ווייל עס האט געגעבן א גרייטן מקור פאר קבלה-דרשות אויף דער וואכעדיגער פרשה.
רבי ראובן אליין האט געשריבן אז דער נאמען "ראובני" איז נוטריקון: רזי אורייתא וקבלה בכתיבה נעימה יהבית.
די וויכטיגקייט פונעם ילקוט ראובני ליגט אין דעם וואס ער האט געבראכט די הויכע קבלה צום ברייטן עולם. ער האט ציטירט פון מקורות ווי דער זוהר, די שריפטן פונעם אריז"ל און רבי חיים וויטאל, און די תורות פון די חסידי אשכנז (ווי רבי אלעזר פון ווארמס אין זיין ספר "סודי רזיא"). דורך דעם ילקוט האבן פשוט'ע אידן און דרשנים געקענט לערנען רעיונות פון צמצום, שבירת הכלים, און תיקון אין אן ארגאניזירטן אופן.
אנדערע חיבורים
חוץ דעם ילקוט ראובני, האט רבי ראובן מחבר געווען נאך צוויי וויכטיגע קבלה-ספרים וואס זענען געדרוקט געווארן אין זולצבאך אין תמ"ד:
- עונג שבת: א זאמלונג פון הלכות שבת מיט קבלה-כוונות און רעיונות אויף דער חשיבות פונעם טאג. דער ספר איז געדרוקט געווארן פילע מאל און האט געהאט א גרויסע השפעה אויף דער שבת-הנהגה ביי אידן.
- דבר שבקדושה: א מוסר-ספר וואס באהאנדלט חטאים פון א ווידוי לויטן סדר הא-ב, מיט א דגש אויף תשובה און סגופים לויט קבלה.
השפעה און ירושה
דער ילקוט ראובני ווערט באַטראַכט אלס א ווענדפּונקט אין דער געשיכטע פון אידישער מיסטיק. דורך זאַמלען קאָמפּליצירטע קבלה-רעיונות און זיי אויסשטעלן אויף א מסודר'דיגן אופן, האָט ער געמאַכט די "סודות התורה" צוטריטליך פאַר דעם ברייטן עולם און פאַר דרשנים וואָס האָבן נישט געהאַט צוטריט צו די אָריגינעלע כתב-יד'ן. זיין השפעה איז געווען אזוי גרויס, אז זיין ספר איז אפילו אריינגעשטעלט געווארן אינעם קאטוילישן "אינדעקס פון פארבאטענע ביכער" (Index Librorum Prohibitorum) ביז יאר 1948[3].
היינטיגע פארשער, ווי גרשום שלום, האבן באמערקט זיין גרויסע מומחיות אין צונויפשטעלן פארשידענע מיסטישע טראדיציעס אין איין צוגענגליכן פארמאט[4]. ביזן היינטיגן טאג ווערט דער ילקוט ראובני געלערנט אין פילע קרייזן און דינט אלס א הויפט-מקור פאר קבלה-מדרשים. דער ספר איז געוואָרן אזוי אָנגענומען אַז עס איז געדרוקט געוואָרן אין פילע עדיציעס אין אמשטערדאם, זולצבאַך, וואַרשע און ירושלים. עטליכע גרויסע רבנים, ווי רבי לוי יצחק מברדיטשוב, האָבן געגעבן א הסכמה אויף די שפּעטערדיגע דרוקס פון דעם ספר[5].
ביבליאגראפיע
- Marvin J. Heller, Yalkut Re'uveni: Abraham Reuben ben Hoeshke's Popular Kabbalistic Midrashic Collection, Hakirah 35, 2024: 189–205
דרויסנדיגע לינקס
- ילקוט ראובני, אמשטרדם ת"ס 1700
- ילקוט ראובני א, ורשה תרמ"ד 1884
- ילקוט ראובני ב, ורשה תרמ"ד 1884
- עונג שבת, פראג ת"ס 1700
- עונג שבת, ורשה תרמ"ד 1884
- עונג שבת, מונקאטש תרנ"ד 1894
- עונג שבת, יוהניסבורג תרי"ח
- דבר שבקדושה, זולצבך תמ"ד 1684
- דבר שבקדושה, לבוב תרכ"ב 1862
- ראובן בן השקי כץ (1605-1673), אויפ'ן וועבזייטל פון דער מדינת ישראל נאציאנאלער ביבליאטעק
- זיינע ספרים אויף האטיטראסט
רעפערענצן
- ↑ Kaufmann Kohler and M. Seligsohn “HOSHKE, REUBEN (called also Reuben ben Hoshke Sofer and sometimes Abraham Reuben),” JE 6, p. 479.
- ↑ מרדכי מרגליות, אנציקלופדיה לתולדות גדולי ישראל ד, ירושלים, תש"י, עמ' 1231–1232.
- ↑ Moshe Nathan Rosenfeld, Jewish Printing in Wilhermsdorf: A concise bibliography of Hebrew and Yiddish publications, printed in Wilhermsdorf between 1670 and 1739, showing aspects of Jewish life in Mittelfranken three centuries ago (London, 1995), p. 32.
- ↑ Gershon Scholem, Kabbalah (New York, 1953), p. 193.
- ↑ ילקוט ראובני, אוסטראה, תקס"ו.