רוי:פלאנעט

די זון סיסטעם.

א פלאנעט (פון גריכיש Πλανήτης, "וואנדערער") איז א הימלישער קערפער וואס ארביטירט ארום דער זון אדער א שטערן.

א פלאנעט איז דעפינירט דורכן אינטערנאציאנאלן אסטראנאמישן פארבאנד (IAU) אזוי:

א הימלישער קערפער, אין דער זון סיסטעם,

(א) ארביטירט ארום דער זון;

(ב) זיין מאסע איז גענוג גרויס אז עס איז קיילעכדיג פון דער אייגענער כח המשיכה;

(ג) ער רוימט אוועק פון זיין אָרביט אנדערע קערפערלעך;

אדער דרויסן פון דער זון סיסטעם,

(1) געפינט זיך אין אן ארביט ארום א שטערן אדער דער רעשט פון א שטערן;

(2) זיין מאסע איז צו קליין צו שאפן א קערנשמעלצונג;

(3) זיין מאסע איז גענוג גרויס צו זיין א פלאנעט אין אונזער זון סיסטעם;

די דעפיניציע פון א פלאנעט אין דער זון סיסטעם איז הערשט אנגענומען געווארן אום 2006, אבער די דעפיניציע פון א פלאנעט מחוץ דער זון סיסטעם איז שוין אנגענומען געווארן אום 2003.

פלאנעטן אין דער זון סיסטעם

לויט די היינטיגע דעפיניציעס זענען דא אין דער זון סיסטעם דריי ערליי קערפער:

1. פלאנעטן;
2. קארליק פלאנעטן;
3. קליינע קערפער אין דער זון סיסטעם (אסטערוידן, קאמעט, א.א.וו.);

די אכט פלאנעטן זענען: פיר ערדישע פלאנעטן מערקור, ווענוס, ערד פלאנעט, מאדים, און פיר גאז ריזן יופיטער, סאטורן, אוראנוס און נעפטון - די לעצטע צוויי רופט מען אייז ריזן.

די פלאנעטן פון דער זון סיסטעם ווערן קלאסיפיצירט אין דריי קאטעגאריעס:

• ערדישע פלאנעטן - די פלאנעטן וואס זענען ענליך צום ערד־פלאנעט, וואס זענען צוזאמענגעשטעלט בעיקר פון שטיינערים. די קאטעגאריע שליסט איין מערקור, ווענוס, די ערד און מאדים; אז מען רעכנט אריין אין דער קאטעגאריע אויך קארליק פלאנעטן דארף מען מיטרעכענען צערעס און די אסטערוידן.
• גאז ריזן - די פלאנעטן באשטייען בעיקר פון גאזן און זענען אסאך ווייניגער געדיכט ווי די ערדישע פלאנעטן. די קאטעגאריע שליסט איין יופיטער, ה, אוראנוס און נעפטון.
• איבערננפטונישע קערפער - די זענען די קערפער וואס געפינען זיך ווייטער פון דער זון ווי דער ארביט פון נעפטון. די קאטעגאריע שליסט איין די קארליק פלאנעטן פלוטאן, עריס, האומעע און מאקע-מאקע.

ליסטע פון פלאנעטן

	פלוטאן	נעפטון	אוראַנוס	סאטורן	יופיטער	מאַרס	ערד	ווענוס	מערקור
מאַסע (1024kg)	0.0125	102	86.8	568	1899	0.642	5.97	4.87	0.330
דורכמעסטער (ק"מ)	2390	49,528	51,118	120,536	142,984	6794	12,756	12,104	4879
טאָג (שעהן)	153.3	16.1	17.2	10.7	9.9	24.7	24.0	2802.0	4222.6
יאָר (טעג)	90,588	59,800	30,589	10,747	4331	687.0	365.2	224.7	88.0
טעמפּעראַטור (°C)	-225	-200	-195	-140	-110	-65	15	464	167
געדיכטקייט (kg/m3)	1750	1638	1270	687	1326	3933	5515	5243	5427
מהירות בריחה (km/s)	1.1	23.5	21.3	35.5	59.5	5.0	11.2	10.4	4.3
ווייט פון דער זון (106 ק"מ)	5870.0	4495.1	2872.5	1433.5	778.6	227.9	149.6	108.2	57.9
ווייט פון דער זון (ביחידות אסטרונומיות)	39.50	30.10	19.20	9.50	5.20	1.53	1.00	0.73	0.39
מהירות מסלולית (km/s)	4.7	5.4	6.8	9.7	13.1	24.1	29.8	35.0	47.9
נטיית המסלול (°)	17.2	1.8	0.8	2.5	1.3	1.9	0.0	3.4	7.0
עקסצענטריסיטעט	0.244	0.011	0.046	0.057	0.049	0.094	0.017	0.007	0.205
נטיית הציר (°)	122.5	28.3	97.8	26.7	3.1	25.2	23.5	177.4	0.01
לופטדרוק (bars)	0	?	?	?	?	0.01	1	92	0

רעפערענצן

דער בלאט קומט פון יידיש-וויקיפעדיע.
אריגינעלער בלאט • ערלויבעניש cc-by-sa 3.0.

דאס איז נישט קיין המכלול ארטיקל, בלויז עפעס וואס ליגט דא ביז עס וועט ערזעצט ווערן מיט בעסערס. שרייבט עס איבער!