בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,579
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 12: | שורה 12: | ||
==סאָרטן פאָרמיטלען== | ==סאָרטן פאָרמיטלען== | ||
דער טערמין "פערד-און-וואָגן" קען זיך באַציען צו אַ ברייטער פאַרשידנקייט פון פאָרמיטלען, סיי צו טראַנספּאָרטירן לאַסט, סיי מענטשן. עטליכע סאָרטן נעמען אַריין: | דער טערמין "פערד-און-וואָגן" קען זיך באַציען צו אַ ברייטער פאַרשידנקייט פון פאָרמיטלען, סיי צו טראַנספּאָרטירן לאַסט, סיי מענטשן. עטליכע סאָרטן נעמען אַריין: | ||
*דראָזשקע (אדער דראָשקע; רוסיש: дрожки, פּויליש: dorożka, דייטש: Droschke) — איז אַ פיר-רעדלדיגער, אָפענער אָדער פאַרדעקטער פּאַסאַזשיר-וואָגן, וואָס איז געווען באַזונדערס פּאָפּולער אין רוסלאַנד און אַנדערע טיילן פון מזרח אייראָפּע. דראָזשקעס זענען געווען איינע פון די ערשטע מאַסן-טראַנספּאָרטאַציע מיטלען אין שטעט. דער נאָמען "דאָראָזשקע" איז עריזשינעל געקומען פון וואַרשע, אַ פאַרפּוילישונג פון דעם רוסישן וואָרט "דאַראָזשקע" וואָס מיינט אַן אָפּצאָל פאַר אַ נסיעה. אין קוריסטשוב זענען דראָזשקעס באַקאַנט געווען ווי ביליקע פאָרמיטלען פאַר פּויערים, בשעת דער פיאַקער איז געווען אַ בעסערע סאָרט וואָגן. אין בערלין זענען דראָזשקעס געווען די ערשטע טאַקסיס, אָבער דער טערמין איז שפּעטער איבערגעטראָגן געוואָרן אויף מאָטאָריזירטע פאָרמיטלען. די דראָזשקעס האָבן געקענט אַנטהאַלטן ביז זעכצן מענטשן און זענען צעטיילט געוואָרן אין דריי אפטיילונגען. די דורכשניטליכע גיכקייט איז געווען צען קילאָמעטער אַ שעה. | *דראָזשקע (אדער דראָשקע, צומאל דרינדע; רוסיש: дрожки, פּויליש: dorożka, דייטש: Droschke) — איז אַ פיר-רעדלדיגער, אָפענער אָדער פאַרדעקטער פּאַסאַזשיר-וואָגן, וואָס איז געווען באַזונדערס פּאָפּולער אין רוסלאַנד און אַנדערע טיילן פון מזרח אייראָפּע. דראָזשקעס זענען געווען איינע פון די ערשטע מאַסן-טראַנספּאָרטאַציע מיטלען אין שטעט. דער נאָמען "דאָראָזשקע" איז עריזשינעל געקומען פון וואַרשע, אַ פאַרפּוילישונג פון דעם רוסישן וואָרט "דאַראָזשקע" וואָס מיינט אַן אָפּצאָל פאַר אַ נסיעה. אין קוריסטשוב זענען דראָזשקעס באַקאַנט געווען ווי ביליקע פאָרמיטלען פאַר פּויערים, בשעת דער פיאַקער איז געווען אַ בעסערע סאָרט וואָגן. אין בערלין זענען דראָזשקעס געווען די ערשטע טאַקסיס, אָבער דער טערמין איז שפּעטער איבערגעטראָגן געוואָרן אויף מאָטאָריזירטע פאָרמיטלען. די דראָזשקעס האָבן געקענט אַנטהאַלטן ביז זעכצן מענטשן און זענען צעטיילט געוואָרן אין דריי אפטיילונגען. די דורכשניטליכע גיכקייט איז געווען צען קילאָמעטער אַ שעה. | ||
*בריטשקע (פּויליש: bryczka) — אַ ליכטער, לאַנגער רייזע-וואָגן מיט אַ צאמלייגנדער דאַך איבער די הינטערשטע זיצן און פאָדערשטע זיצן קעגן דער פאָר-ריכטונג. זי איז געצויגן געווארן פון צוויי פערדן, מיט א פלאץ פארן קוטשער פון פאראויס. די בריטשקע איז געווען קאנסרואירט צו קענען דינען אלס נאכטלאגער אויף לאנגע רייזעס, און איז געווען ווי א "וואוינמאביל" פון 19טן יארהונדערט, באהאלטן מיט צובעהער ווי בעטן און אנקלייד טישן. דאס ווארט שטאמט פון פויליש "bryczka", א דעמיניוטיװ פון "bryka" (פראכט וואָגן){{הערה|{{לינק|קעפל=Britschka|אדרעס=https://de.wikipedia.org/wiki/Britschka|זייטל=דייטשער וויקיפּעדיע}}}}. זיי זענען אויך געניצט געוואָרן פון חסידים צו פאָרן צו רביים{{הערה|זעט: ב' יאושזאהן, [https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH990021384190205171/NLI אינ'ם רבינ'ס הויף : א אינטערעסאנטע ערצעהלונג פון חסידישען לעבען אין פוילען], ווארשא: עדעלשטיין, תרע"א}}. | *בריטשקע (פּויליש: bryczka) — אַ ליכטער, לאַנגער רייזע-וואָגן מיט אַ צאמלייגנדער דאַך איבער די הינטערשטע זיצן און פאָדערשטע זיצן קעגן דער פאָר-ריכטונג. זי איז געצויגן געווארן פון צוויי פערדן, מיט א פלאץ פארן קוטשער פון פאראויס. די בריטשקע איז געווען קאנסרואירט צו קענען דינען אלס נאכטלאגער אויף לאנגע רייזעס, און איז געווען ווי א "וואוינמאביל" פון 19טן יארהונדערט, באהאלטן מיט צובעהער ווי בעטן און אנקלייד טישן. דאס ווארט שטאמט פון פויליש "bryczka", א דעמיניוטיװ פון "bryka" (פראכט וואָגן){{הערה|{{לינק|קעפל=Britschka|אדרעס=https://de.wikipedia.org/wiki/Britschka|זייטל=דייטשער וויקיפּעדיע}}}}. זיי זענען אויך געניצט געוואָרן פון חסידים צו פאָרן צו רביים{{הערה|זעט: ב' יאושזאהן, [https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH990021384190205171/NLI אינ'ם רבינ'ס הויף : א אינטערעסאנטע ערצעהלונג פון חסידישען לעבען אין פוילען], ווארשא: עדעלשטיין, תרע"א}}. | ||
*פיאַקער (דייטש: Fiaker) — אָפט גלייכצייטיג גענוצט מיט "דראָזשקע", באַזונדערס אין דייטש-שפּראַכיגע געגנטן, ווי ווין, וואו זיי דינען נאָך אַלץ ווי טוריסטן אַטראַקציעס. א פיאַקער איז אַ ליכטער, אָפענער און געפעדערטער וואָגן פאַר ביז פינף מענטשן{{הערה|שם=Fiaker|{{לינק|קעפל=Fiaker|אדרעס=https://de.wikipedia.org/wiki/Fiaker|זייטל=דייטשער וויקיפּעדיע}}}}. אַמאָל איז געווען אַ חילוק צווישן אַ דאָראָזשקע (רעגולער שטאָטישע טראַנספּאָרט) און אַ פיאַקער (פאָרמיטל פאַר אַפּפּימאַנט, ווי אַ טאַקסי){{הערה|שם=Droschke|{{לינק|קעפל=Droschke|אדרעס=https://de.wikipedia.org/wiki/Droschke|זייטל=דייטשער וויקיפּעדיע}}}}. | *פיאַקער (דייטש: Fiaker) — אָפט גלייכצייטיג גענוצט מיט "דראָזשקע", באַזונדערס אין דייטש-שפּראַכיגע געגנטן, ווי ווין, וואו זיי דינען נאָך אַלץ ווי טוריסטן אַטראַקציעס. א פיאַקער איז אַ ליכטער, אָפענער און געפעדערטער וואָגן פאַר ביז פינף מענטשן{{הערה|שם=Fiaker|{{לינק|קעפל=Fiaker|אדרעס=https://de.wikipedia.org/wiki/Fiaker|זייטל=דייטשער וויקיפּעדיע}}}}. אַמאָל איז געווען אַ חילוק צווישן אַ דאָראָזשקע (רעגולער שטאָטישע טראַנספּאָרט) און אַ פיאַקער (פאָרמיטל פאַר אַפּפּימאַנט, ווי אַ טאַקסי){{הערה|שם=Droschke|{{לינק|קעפל=Droschke|אדרעס=https://de.wikipedia.org/wiki/Droschke|זייטל=דייטשער וויקיפּעדיע}}}}. | ||
| שורה 18: | שורה 18: | ||
*עגלה / וואָגן — אַן אַלגעמיינע באַצייכענונג פאַר אַ טראַנספּאָרט-פאָרמיטל, אָפט פאַר לאַסט. | *עגלה / וואָגן — אַן אַלגעמיינע באַצייכענונג פאַר אַ טראַנספּאָרט-פאָרמיטל, אָפט פאַר לאַסט. | ||
*קרון — אַ פיר-רעדלדיקער וואָגן, מיט צוויי קלענערע פאָדערשטע רעדער און צוויי גרעסערע הינטערשטע, באַשטימט פאַר לאַסט אָדער פּאַסאַזשירן. די פּשוטסטע קרון איז אַ "פּלאַטפאָרמע" אָן זייטן אָדער זיצן, נאָר מיט אַ פלאַכער אייבערפלאַך. | *קרון — אַ פיר-רעדלדיקער וואָגן, מיט צוויי קלענערע פאָדערשטע רעדער און צוויי גרעסערע הינטערשטע, באַשטימט פאַר לאַסט אָדער פּאַסאַזשירן. די פּשוטסטע קרון איז אַ "פּלאַטפאָרמע" אָן זייטן אָדער זיצן, נאָר מיט אַ פלאַכער אייבערפלאַך. | ||
*גוּמקע — | *גוּמקע — א דאָראָזשקע אױף גומענע רעדער{{הערה|האפער, יחיאל, א הויף אויף פאקארנע : שטייגער ראמאן, ז' 161}}. א רבי פלעגט פארן אין גומקע, בשעת די חסידים זענען נאכגעפארן אין דאראזשקעס{{הערה|זעט: ב' יאושזאהן, [https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH990021384190205171/NLI אינ'ם רבינ'ס הויף], ז' 107.}}. | ||
*פאַעטאָן | *פאַעטאָן | ||
*טאַראַנטאַס (Tarantass): אַ פיר-רעדלדיקער רוסישער רייזע-קאַרעט אָן פעדערן, אויף אַ לאַנגער פלעקסיבלער הילצערנער שאָסי. | *טאַראַנטאַס (Tarantass): אַ פיר-רעדלדיקער רוסישער רייזע-קאַרעט אָן פעדערן, אויף אַ לאַנגער פלעקסיבלער הילצערנער שאָסי. | ||
*טעלעגע (Telega): א פיר-רעדלדיגער רוסישער קארט פון א גראָבער קאנסרוקציע, אָן רעסאָרטן. | *טעלעגע (Telega): א פיר-רעדלדיגער רוסישער קארט פון א גראָבער קאנסרוקציע, אָן רעסאָרטן. | ||
*לאַנדא | |||
*טראָיקע (רוסיש: тройка) — אַ רוסיש [[שליטן]] געצויגן דורך דריי פערד איינס לעבן דעם אַנדערן. עס איז געווען אַ סימבאָל פון סטאַטוס אין רוסלאַנד און אונגאַרן, באַזונדערס ווען עס איז געפאָרן געוואָרן פון אַן עלעגאַנטן קוטשער. | *טראָיקע (רוסיש: тройка) — אַ רוסיש [[שליטן]] געצויגן דורך דריי פערד איינס לעבן דעם אַנדערן. עס איז געווען אַ סימבאָל פון סטאַטוס אין רוסלאַנד און אונגאַרן, באַזונדערס ווען עס איז געפאָרן געוואָרן פון אַן עלעגאַנטן קוטשער. | ||
*קיביטקא (Kibitka): א פארמאכטער שליטן געצויגן ווי א טראיקע, אדער א צירקולער געצעלט פון געפלעכט באדעקט מיט פעלץ, באנוצט דורך טאטארן. | *קיביטקא (Kibitka): א פארמאכטער שליטן געצויגן ווי א טראיקע, אדער א צירקולער געצעלט פון געפלעכט באדעקט מיט פעלץ, באנוצט דורך טאטארן. | ||
| שורה 62: | שורה 63: | ||
אוריאל וויינרייך האָט אַדוואָקירט אַז די יידישע אויסלייג זאָל אָפּשפּיגלען די פאַקטישע יידישע אַרויסרייד, אַנשטאָט צו נאָכפאָלגן די סלאַווישע שרייב-טרעדיציעס. דעריבער, פאַר ווערטער ווי "דראָזשקע" (וואָס אין סלאַווישע שפּראַכן ווערט געשריבן מיט -זשק- און אַרויסגערעדט אַזוי), איז די אַרויסרייד אין יידיש אָפט מיט -שק- ("דראשקע"), און דעריבער איז די אויסלייג "דראשקע" מער פּאַסיק פאַר יידיש. | אוריאל וויינרייך האָט אַדוואָקירט אַז די יידישע אויסלייג זאָל אָפּשפּיגלען די פאַקטישע יידישע אַרויסרייד, אַנשטאָט צו נאָכפאָלגן די סלאַווישע שרייב-טרעדיציעס. דעריבער, פאַר ווערטער ווי "דראָזשקע" (וואָס אין סלאַווישע שפּראַכן ווערט געשריבן מיט -זשק- און אַרויסגערעדט אַזוי), איז די אַרויסרייד אין יידיש אָפט מיט -שק- ("דראשקע"), און דעריבער איז די אויסלייג "דראשקע" מער פּאַסיק פאַר יידיש. | ||
== | ==היינטיגע צייטן== | ||
היינט ווערן פערד-און-וואָגן פאָרמיטלען זעלטן גענוצט ווי אַ הויפּט-טראַנספּאָרט-מיטל, אָבער זיי בלייבן וויכטיק אין טוריזם און פאַר עטנישע קהילות. זיי זענען אַ פאָלקס-אַטראַקציע אין ערטער ווי סענטראַל פּאַרק אין מאַנהעטן, ניו יאָרק. אין ענגלאַנד און עסטרייך זענען פאַראַן מוזייען וואָס שטעלן אויס פּרעכטיקע קאַרעטעס וואָס קעניגן און גראַפן האָבן גענוצט. | היינט ווערן פערד-און-וואָגן פאָרמיטלען זעלטן גענוצט ווי אַ הויפּט-טראַנספּאָרט-מיטל, אָבער זיי בלייבן וויכטיק אין טוריזם און פאַר עטנישע קהילות. זיי זענען אַ פאָלקס-אַטראַקציע אין ערטער ווי סענטראַל פּאַרק אין מאַנהעטן, ניו יאָרק. אין ענגלאַנד און עסטרייך זענען פאַראַן מוזייען וואָס שטעלן אויס פּרעכטיקע קאַרעטעס וואָס קעניגן און גראַפן האָבן גענוצט. | ||
פערד-און-וואָגן זענען אַן עמבלעם פון אַ פאַרגאַנגענער עפּאָכע, אָבער זייער השפּעה אויף קולטור, ליטעראַטור און שפּראַך איז נאָך אַלץ באַמערקבאַר | פערד-און-וואָגן זענען אַן עמבלעם פון אַ פאַרגאַנגענער עפּאָכע, אָבער זייער השפּעה אויף קולטור, ליטעראַטור און שפּראַך איז נאָך אַלץ באַמערקבאַר | ||
==ביבליאגראפיע== | |||
*{{היברובוקס|נחום סטוטשקאוו|דער אוצר פון דער יידישער שפראך|43566|page=175|עמ=115–117|נו' 173}} | |||