1,050
רעדאגירונגען
←מעשה בעל אקדמות: איבערגעארבעט
(←מעשה בעל אקדמות: תיקון) |
(←מעשה בעל אקדמות: איבערגעארבעט) |
||
| שורה 140: | שורה 140: | ||
==מעשה בעל אקדמות== | ==מעשה בעל אקדמות== | ||
די געשיכטע פון רבי מאיר ש"ץ און זיין פארפאסונג פונעם פיוט אקדמות, איז געווארן געדרוקט מערערע מאל, | די געשיכטע פון רבי מאיר ש"ץ און זיין פארפאסונג פונעם פיוט אקדמות, איז געווארן געדרוקט מערערע מאל, און עס איז דא פארשידענע ווערסיעס און שינוים צווישן די דרוקן. | ||
די קוטב פון די מעשה איז אז א געוויסע גלח וואס האט אויסגעלערנט כישוף מיט א גליקס-ראד האט צוגעברענגט א גזירה אויף די אידן, און עס איז באשטימט געווארן א דאטום ווען מען גייט זיך פארמעסטן מיט אים, אין א עפנטליכער פארמעסט, רבי מאיר איז געשיקט געווארן צו די עשרת השבטים אז זיי זאלן שיקן איינעם וואס זאל זיך פארמעסטן מיט'ן גלח מכשף און אים בייקומען דורך די כוח הקדושה, ר' מאיר איז אריבער דעם סמבטיון דורך חילול שבת לצורך פיקוח נפש, אבער האט שוין נישט געמעגט צוריקקומען, איז ער געבליבן צווישן די עשרת השבטים, און האט צוריקגעשיקט דעם אקדמות צוריק צום שטאט ווירמייזא, די עשרת השבטים האבן צוריקגעשיקט א קללינטשיגער שוואכער אידל וואס האט זיך ארויסגעשטעלט פארמעסטן מיט'ן גלח, און ער האט באוויזן זיך צו שטארקן אויף זיינע כישוף, און האט אים געהארגעט, אזוי איז די גזירה בטל געווארן. | |||
דער [[אליה רבה]] (1660-תעב) ברענגט עס אלס הסבר צום מנהג צו זאגן נאכן ערשטן פסוק{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תצד|מפרש=אליה רבה|סק=ה}}}}: | דער [[אליה רבה]] (1660-תעב) ברענגט עס אלס הסבר צום מנהג צו זאגן נאכן ערשטן פסוק{{הערה|{{שולחן ערוך|אורח חיים|תצד|מפרש=אליה רבה|סק=ה}}}}: | ||
{{ציטוטון|נמצא נדפס בלשון אשכנז ישן נושן, מעשה באריכות דעל מה תיקנו אקדמות, וסיים שכיון המעשה היה במדבר לכן תיקנו לומר אחר במדבר סיני, זכר לנס}} | {{ציטוטון|נמצא נדפס בלשון אשכנז ישן נושן, מעשה באריכות דעל מה תיקנו אקדמות, וסיים שכיון המעשה היה במדבר לכן תיקנו לומר אחר במדבר סיני, זכר לנס}} | ||
דער 'אור אלטער' דרוק וואס דער אליה רבה דערמאנט איז ווארשיינליך די קונטרס'ל "מגילת רבי מאיר" וואס איז געדרוקט געווארן אין קרימונה, איטאליע, ארום דעם יאר ה'ש"כ | דער 'אור אלטער' דרוק וואס דער אליה רבה דערמאנט איז ווארשיינליך די קונטרס'ל "מגילת רבי מאיר" וואס איז געדרוקט געווארן אין קרימונה, איטאליע, ארום דעם יאר ה'ש"כ{{הערה|{{היברובוקס|פרידבערג|בית עקד ספרים|37114|page=309|קעפל=מ-2927}}. דער אריגענעלער דרוק איז נישטא פאר אונז, אבער עס ווערט דערמאנט אין די ליסטעס פונעם איטאליענישן צענזור, זע {{אוצר החכמה|2=ספר זכרון לאריה ליאונה קארפי|3=612880|page=120}}}}. דאס איז דאס ערשטע מאל וואס מיר געפונען דערמאנען איבער א געדרוקטע ביכל איבער דעם געשיכטע. | ||
עס איז נישט באקאנט היינט צו באזיסן א קאפיע דערפון, אבער ס'איז פארהאן אן איטאליענישן כתב יד פון יאר ה'ש"צ, מיטן נאמען "מגילת החכם רבי מאיר", וואס איז איבערגעזעצט געווארן אויף לשון הקודש לויט דעם אלטן אידישן דרוק<ref>{{לינק|אדרעס=https://www.nli.org.il/he/manuscripts/NNL_ALEPH990001499450205171/NLI#$FL61161660|קעפל=כתב יד|זייטל=ספרייה הלאומית|עמודים=160-167}}. אויפגעזעצט דורך: עלי יסיף, 'תרגום קדמון ונוסח עברי של מעשה אקדמות', בקורת ופרשנות 9-10 (תשל"ז), עמ' 214-228.</ref>. ווי אויך ווערט עס דערמאנט אין ספר "באר שבע" פון רבי אברהם יגל (-ה'שפ"ג), פון די חכמי איטליא{{הערה|ער שרייבט נישט איבער דעם שייכות מיט'ן פיוט אקדמות, ער שרייבט בלויז: "ביי די אשכנז'ישע קהילות געפונט זיך א "מגילה" וואס טייל פירן זיך עס צו דערמאנען אין שבועות, איבער א נס וואס האט פאסירט..." און ברענגט די געשיכטע בקיצור. זע {{היברובוקס|2=קבץ על יד - שנה ד|3=43924|page=39|מקום הוצאה=בערלין|שנת הוצאה=תרמח|מו"ל=חברת מקיצי נרדמים}}. ער מיינט ווארשיינליך דעם דרוק, וואו עס ווערט אנגערופן "מגילת" רבי מאיר}}. | |||
עס איז פארהאן א כתב יד, וואו דער מעשה איז | עס איז פארהאן נאך א כתב יד פון די ש' יארן, וואו דער מעשה איז געשריבן אינאיינעם מיט נאך א צאל געשיכטעס אויף אידיש, דער כתב געפונט זיך אין די אפפענהיים קאלעקציע פונעם [[באדלעיאן ביבליאטעק]] אין [[אקספארד|אקספארד]]{{הערה|א באריכט אויף דעם כתב יד אין {{לינק|אדרעס=https://www.nli.org.il/he/manuscripts/NNL_ALEPH990000956600205171/NLI|קעפל=ספרייה הלאומית}}. עס איז געדרוקט אין {{אוצר החכמה|2=די היסטארישע אלעגאריע פון רבי מאיר ש"ץ|3=146890|page=17|עמ=17}}}}. אזוי אויך אין ספר מעשה נסים געשריבן דורך ר' יוזפא שמש אין שטאט ווירמייזא{{הערה|{{גוגל ספרים|i5NnAAAAcAAJ|מלא}}{{גוגל ספרים|2iE9AAAAcAAJ|מלא}}, מעשה 22}}, ווערט דערמאנט דעם כישוף-ראד בשייכות צו אן אנדערע געשיכטע. און ער לייגט צו אז עס איז געדרוקט א מעשה איבער דעם אקדמות וואס מען זאגט שבועות. "עס איז איין מעשה געדרוקט פון אקדמות, דאס מען אום שבועות זאגט, דארט אין שטייט דאס מעשה גאנץ אויס." | ||
א שפעטעריגע דרוק איז איז געדרוקט געווארן אין פיורדא ה'תנ"ד, אין א העפט מיטן נאמען "איין שיין וואונדרליך מעשה". און פון דארט איז עס איבערגעדרוקט געווארן אין אמסטערדאם ה'תס"א און נאך. | |||
אין | אין יאר ה'תרע"ו איז געדרוקט געווארן אין לבוב דער ספר מעשה גבורות ה'{{הערה|{{אוצר החכמה|2=מעשה גבורות ד'|3=146858}}}} דער שער בלאט לויטעט אז עס שילדערט א פארכטיגע מעשה וואס האט פאסירט מיט 900 יאר צוריק פאר די אידן פון אשכנז, דורך א מכשף וואס האט זיי געוואלט פארלענדן, און זיי זענען געווארן געראטעוועט דורך רבי מאיר ש"ץ. ער שרייבט אינעם אריינפיר אז ער ער האט עס געפונען אין אן זעלטענעם אלט ספר אויף אידיש, און ער איז דאס מעתיק אויף לשה"ק. ער פאררעכט אז די יאר פון די געשיכטע איז געווען ד'תשס"א. ביים ענדע איז ער מדייק אז לויט זיין נוסח פלעגט דער פיוט שוין געזאגט ווערן פון פריער ביי די עשרת השבטים אום יו"ט שבועות, און בלויז די צווייטע חלק, אין וואס עס איז אנגעצייכנט די נאמען פון רבי מאיר ש"ץ, דאס איז שפעטער צוגעלייגט געווארן. | ||
דער ספר מעשה גבורות ה' | |||
רבי מאטל סלאנימער האט דערציילט{{הערה|סיפורי מרן הרמ״ח (עמ׳ רפג אות צא)}}: | רבי מאטל סלאנימער האט דערציילט{{הערה|סיפורי מרן הרמ״ח (עמ׳ רפג אות צא)}}: | ||
:איך האב געהערט פון אלטע אידן און פון ר״ש העניך ז״ל, אז די סלאוויטא דרוקערס האבן געוואלט דרוקן די מעשה אין די מחזורים, נאר וויבאלד זיי האבן עס נישט געוואוסט מיט א קלארקייט האבן זיי עס נישט געדרוקט. איינמאל האט מען גוזר געווען א גירוש אויף די אידן, און נאכדעם וואס מ'האט באשלאסן צו ברענגען איינעם פון די בני משה צו מבטל זיין די גזירה, איז איינער געשיקט געווארן אריבערצוגיין דעם סמבטיון, אריבערצוגיין דעם סמבטיון נעמט 18 שעה, און עס | :איך האב געהערט פון אלטע אידן און פון ר״ש העניך ז״ל, אז די סלאוויטא דרוקערס האבן געוואלט דרוקן די מעשה אין די מחזורים, נאר וויבאלד זיי האבן עס נישט געוואוסט מיט א קלארקייט האבן זיי עס נישט געדרוקט. איינמאל האט מען גוזר געווען א גירוש אויף די אידן, און נאכדעם וואס מ'האט באשלאסן צו ברענגען איינעם פון די בני משה צו מבטל זיין די גזירה, איז איינער געשיקט געווארן אריבערצוגיין דעם סמבטיון, אריבערצוגיין דעם סמבטיון נעמט 18 שעה, און עס רוהט זיך נישט אפ פון זיין שטורעם נאר פון ער"ש האלבן טאג ביז מוצש"ק, און אין די געציילטע שעות פון ערב שבת איז נישט מעגליך אריבערצוגיין ווייל די וועג דויערט 18 שעה. האט מען אים איבערגעגבן א שם, אז ער זאל קענען אריבערגיין דעם טייך צו די בני משה, אבער אויף צוריקצוגיין האט מען אים נישט ערלויבט צו באנוצן מיט'ן שם, ווייל מ'נוצט עס נאר אויף פיקוח נפש. דער שליח האט געגעבן א גט פאר זיין ווייב, און איז אהינגעגאנגען מיט'ן ציל צו פארבלייבן דארט א גאנץ לעבן. די בני משה האבן געשיקט ״א הינקעדיגער שניידער" צו מבטל זיין די גזירה, וואס אויך ער האט געגעבן א גט פאר זיין פרוי און איז אריבער דעם טייך. ער איז געקומען צום מכשף וואס האט געהעצט ארויסצוגעבן די גזירה, און אים געזאגט אז ער זאל אים אויספרובירן און לאמיר זען ווער וועט זיך שטארקן אויף וועם. מען האט אפגעמאכט אז יעדער וועט זאגן דעם צווייטן וואס צו טון, און ער דארף דאס אויספירן. דער שניידער האט געמאכט א רינג ארום זיך, און דער מכשף האט געשיקט וכו' צו אים, אבער ווען זיי זענען אנגעקומען צום רינג זענען זיי געבליבן שטיין. דערנאך האט דער שניידער געזאגט דעם מכשף ער זאל זיך אנלאנען אויפ'ן שטאם פון א ארטיגן בוים און ער האט גענומען צוויי בינטלעך אייזערנע שטריק, ווען דער כישוף מאכער האט זיך אנגעלאנט אויף בוים, האט זיך דער בוים אויפגעהויבן און די שטריק האט זיך פארוויקלט ארום זיין האלז, און אים דערשטיקט, און די גזירה איז בטל געווארן. | ||
אין א בריוו וואס די גדולים פון צפת, צווישן זיי דער בת עין, און רבי ישראל פון שקלאוו, האבן אדרעסירט צו די עשרת השבטים, דערמאנען זיי די מעשה. "אשר באזנינו שמענו מפי עדי ראייה אבותינו סיפרו לנו כי באלף החמישי היתה גזירה קשה בחו"ל במדינת אחב"י בארץ אשכנז על ידי גוי רשע אחד מכשף כי רצה לאבד את היהודים וישלחו כלל אחינו בנ"י שליחים נאמנים למחנה שכינת קדושת אחינו בני משה ע"ה וישיגו אותם חונים מעבר לנהר סמבטיון ויעבור איש צדיק ושמו רבי מאיר חזן שחיבר שירת אקדמות שאומרים ביום מתן תורתינו קודם קריאת התורה את נהר סמבטיון בשבת בשביל פיקוח נפש ויקרב אל אחינו הקדושים וישלחו משם איש צדיק אחד ושמו ר' דן ובגבורות נפלאות אשר עשה והראה וקידש שמו הגדול והקדוש ית"ש הציל את אחינו בני ישראל בארץ ההיא". | אין א בריוו וואס די גדולים פון צפת, צווישן זיי דער בת עין, און רבי ישראל פון שקלאוו, האבן אדרעסירט צו די עשרת השבטים, דערמאנען זיי די מעשה. "אשר באזנינו שמענו מפי עדי ראייה אבותינו סיפרו לנו כי באלף החמישי היתה גזירה קשה בחו"ל במדינת אחב"י בארץ אשכנז על ידי גוי רשע אחד מכשף כי רצה לאבד את היהודים וישלחו כלל אחינו בנ"י שליחים נאמנים למחנה שכינת קדושת אחינו בני משה ע"ה וישיגו אותם חונים מעבר לנהר סמבטיון ויעבור איש צדיק ושמו רבי מאיר חזן שחיבר שירת אקדמות שאומרים ביום מתן תורתינו קודם קריאת התורה את נהר סמבטיון בשבת בשביל פיקוח נפש ויקרב אל אחינו הקדושים וישלחו משם איש צדיק אחד ושמו ר' דן ובגבורות נפלאות אשר עשה והראה וקידש שמו הגדול והקדוש ית"ש הציל את אחינו בני ישראל בארץ ההיא". | ||
| שורה 166: | שורה 166: | ||
===מפקפקים=== | ===מפקפקים=== | ||
פארהאן וואס זענען מפקפק אויף די קראנטקייט פון די געשיכטעס, און אין די דעטאלן דערפון. אין די מחזורים איז געדרוקט אינעם אריינפיר צום פיוט אקדמות: "וקלא דלא פסיק כי רב מעשהו מבא המחבר לכך, אם קבלה היא נקבל. אמנם אין ראיה ומופת ע״ז ואין משגיחין בבת קול אמרתי איני יודע, והנחתיו"{{הערה|זע מחזור פון רבי וואלף היידנהיים {{היברובוקס|2=קרובות - מחזור לחג השבועות|3=43202|page=143}}אין מחזור מטה לוי{{היברובוקס|2=מחזור קרבן אהרן לשבועות|3=43480|page=138}}}}. | פארהאן וואס זענען מפקפק אויף די קראנטקייט פון די געשיכטעס, און אין די דעטאלן דערפון. אין די מחזורים איז געדרוקט אינעם אריינפיר צום פיוט אקדמות: "וקלא דלא פסיק כי רב מעשהו מבא המחבר לכך, אם קבלה היא נקבל. אמנם אין ראיה ומופת ע״ז ואין משגיחין בבת קול אמרתי איני יודע, והנחתיו"{{הערה|זע מחזור פון רבי וואלף היידנהיים {{היברובוקס|2=קרובות - מחזור לחג השבועות|3=43202|page=143}}אין מחזור מטה לוי{{היברובוקס|2=מחזור קרבן אהרן לשבועות|3=43480|page=138}}}}. | ||
לגבי די יאר ווען די מעשה האט פאסירט זענען דא קעגנזייטיגע דאטומען אין די פארשידענע ווערסיעס, וואס שטימען נישט מיט די לעבנסיארן פון רבי מאיר ש"ץ. די מעשה ווערט דערציילט אויפ'ן יאר ה'קכ"א, ה'קס"א, און ה'תס"א, וואס דער דרוקער שפעטער האט עס פארראכטן אויף ד'תשס"א. ווי אויך די נעמען פון די קעניגן וואס ווערן דערמאנט זענען נישט באקאנט אין די היסטאריע. | |||
עס זענען פארהאן פארשידענע מסורות איבער די מקום קבורה פון רבי מאיר ש"ץ, לויט דעם קען נישט זיין אז ער איז פארבליבן אויפ'ן אנדער זייט סמבטיון. | עס זענען פארהאן פארשידענע מסורות איבער די מקום קבורה פון רבי מאיר ש"ץ, לויט דעם קען נישט זיין אז ער איז פארבליבן אויפ'ן אנדער זייט סמבטיון. | ||