מייבאים כמותיים, בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, מנטרים, מייבאים, מעדכנים, אספקלריה רעדאקטארן
3,955
רעדאגירונגען
ק
הגהה, אויסדרוק
(רעדאגירונג) |
ק (הגהה, אויסדרוק) |
||
| שורה 14: | שורה 14: | ||
:'''חַ'''נּֽוּן בְּיָדָֽם מַֽעֲבִידִֽים.{{ביאור|אין [[שעבוד מצרים]], האבן די מצרים כביכול אויך משעבד געווען גאט, וואס וערט אנגערופן 'חנון'.}} כֵּן הוֹשַׁע נָא: | :'''חַ'''נּֽוּן בְּיָדָֽם מַֽעֲבִידִֽים.{{ביאור|אין [[שעבוד מצרים]], האבן די מצרים כביכול אויך משעבד געווען גאט, וואס וערט אנגערופן 'חנון'.}} כֵּן הוֹשַׁע נָא: | ||
כְּהוֹשַֽׁעְתָּ '''טְ'''בוּעִֽים בְּצֽוּל גְּזָרִֽים.{{ביאור|גזרי הים. "צול" איז א צונאמען צו די טיפענישן פון ים ע"ש {{תנ"ך|ישעיהו|מד|כח}}.}} | כְּהוֹשַֽׁעְתָּ '''טְ'''בוּעִֽים בְּצֽוּל גְּזָרִֽים.{{ביאור|גזרי הים. "צול" איז א צונאמען צו די טיפענישן פון ים ע"ש {{תנ"ך|ישעיהו|מד|כח}}.}} | ||
:'''יְ'''קָֽרְךָֽ עִמָּֽם מַֽעֲבִירִֽים.{{ביאור|ווען גאט האט געהאלפן פאר פאלק ישראל וואס איז אריבער ביים [[קריעת ים סוף]], האבן די אידן אריבער געפירט | :'''יְ'''קָֽרְךָֽ עִמָּֽם מַֽעֲבִירִֽים.{{ביאור|ווען גאט האט געהאלפן פאר פאלק ישראל וואס איז אריבער ביים [[קריעת ים סוף]], האבן די אידן אריבער געפירט דער באשעפערס כבוד אין ים. מיטן אריבערגאנג פון גאטס כבוד אין ים סוף ווערט ווידער ארויסגעברענגט די פרינציפ אז די ישועה איז אויך א ישועה פארן באשעפער (ווי עס ערשיינט אין די אויבנדערמאנטע מכילתא).}} כֵּן הוֹשַׁע נָא: | ||
כְּהוֹשַֽׁעְתָּ '''כַּ'''נָּֽה{{ביאור|צונאמען צו פאלק ישראל, לויט {{תנ"ך|תהלים|פ|טז}}.}} מְשׁוֹרֶֽרֶת וַיּֽוֹשַׁע. | כְּהוֹשַֽׁעְתָּ '''כַּ'''נָּֽה{{ביאור|צונאמען צו פאלק ישראל, לויט {{תנ"ך|תהלים|פ|טז}}.}} מְשׁוֹרֶֽרֶת וַיּֽוֹשַׁע. | ||
:'''לְ'''גוֹחָֽהּ מְצֻיֶּֽנֶת וַיִּוָּֽשַׁע.{{ביאור|די ווארט "וַיּוֹשַׁע" וואס ערשיינט אין פארבינדונג | :'''לְ'''גוֹחָֽהּ מְצֻיֶּֽנֶת וַיִּוָּֽשַׁע.{{ביאור|די ווארט "וַיּוֹשַׁע" וואס ערשיינט אין פארבינדונג צום באשעפער הילף ביי [[קריעת ים סוף]] (פאר [[שירת הים]], {{תנ"ך|שמות|יד|ל}}), ווערט גע'דרש'נט כאילו ווי עס ווערט געליינט "וַיִּוָּשַׁע", און דעמאלטט באציט זי זיך צו "גוחה", דאס מיינט איר באשעפער, דאס איז גאט. דאס איז לויט די דרש פון [[רבי מאיר]] אין [[מדרש תנחומא]] [http://www.daat.ac.il/daat/tanach/tanhuma/29.htm פרשת אחרי מות, אות י"ב].}} כֵּן הוֹשַׁע נָא: | ||
כְּהוֹשַֽׁעְתָּ '''מַֽ'''אֲמַֽר וְהֽוֹצֵאתִֽי אֶתְכֶֽם. | כְּהוֹשַֽׁעְתָּ '''מַֽ'''אֲמַֽר וְהֽוֹצֵאתִֽי אֶתְכֶֽם. | ||
:'''נָ'''קֽוּב וְהֽוּצֵאתִֽי אִתְּכֶֽם.{{ביאור|די ווערטער "והוצאתי אתכם מתחת סבלות מצרים" ({{תנ"ך|שמות|ו|ו}}) קען מען ליינען ווי כאילו עס שטייט "וְהוּצֵאתִי אִתְּכֶם", און דעמאלט איז טייטש אז גאט איז ארויס צוזאמען מיט די אידן פון מצרים.}} כֵּן הוֹשַׁע נָא: | :'''נָ'''קֽוּב וְהֽוּצֵאתִֽי אִתְּכֶֽם.{{ביאור|די ווערטער "והוצאתי אתכם מתחת סבלות מצרים" ({{תנ"ך|שמות|ו|ו}}) קען מען ליינען ווי כאילו עס שטייט "וְהוּצֵאתִי אִתְּכֶם", און דעמאלט איז טייטש אז גאט איז ארויס צוזאמען מיט די אידן פון מצרים.}} כֵּן הוֹשַׁע נָא: | ||
| שורה 28: | שורה 28: | ||
:'''תָּ'''שֽׁוּב וְתָשִֽׁיב שְׁבֽוּת אָֽהֳלֵֽי יַֽעֲקֹֽב.{{ביאור|פונקט ווי דו האסט געהאלפן די גולי בבל און דו האסט זיי צוריק געקערט, אזוי זאלסטו צוריק ברענגען די שבות אהלי יעקב צו א גענצליכע אוסלייזונג. דער פייטן האט געשריבן "תשוב ותשיב", לויט די דרשת חז"ל אויף {{תנ"ך|דברים|ל|ג}} אז די לשון "ושב ה' את שבותך" אין א [[בניין קל]] (און נישט "השיב"), לערנט אז ביי די גאולה קערט זיך אויך גאט צוריק פונעם גלות, און נישט נאר אז ער קערט צוריק די אידן. די דרש ווענדט ער אן אויך אויפן לשון הפסוק "הנני שב את שבות אהלי יעקב" ({{תנ"ך|ירמיהו|ל|יח}}).}} וְהוֹשִֽׁיעָה נָּֽא: | :'''תָּ'''שֽׁוּב וְתָשִֽׁיב שְׁבֽוּת אָֽהֳלֵֽי יַֽעֲקֹֽב.{{ביאור|פונקט ווי דו האסט געהאלפן די גולי בבל און דו האסט זיי צוריק געקערט, אזוי זאלסטו צוריק ברענגען די שבות אהלי יעקב צו א גענצליכע אוסלייזונג. דער פייטן האט געשריבן "תשוב ותשיב", לויט די דרשת חז"ל אויף {{תנ"ך|דברים|ל|ג}} אז די לשון "ושב ה' את שבותך" אין א [[בניין קל]] (און נישט "השיב"), לערנט אז ביי די גאולה קערט זיך אויך גאט צוריק פונעם גלות, און נישט נאר אז ער קערט צוריק די אידן. די דרש ווענדט ער אן אויך אויפן לשון הפסוק "הנני שב את שבות אהלי יעקב" ({{תנ"ך|ירמיהו|ל|יח}}).}} וְהוֹשִֽׁיעָה נָּֽא: | ||
}} | }} | ||
'''כְּהוֹשַׁעְתָּ אֵלִים''' איז א [[פיוטי הושענות|פיוט הושענות]] וואס ווערט געזאגט אלס א טייל פונעם מנהג [[הושענות]] אום [[סוכות]], לויט די מנהגי [[אשכנזים|אשכנז]] און [[נוסח איטאליע|איטאליע]]. אינעם פיוט, בעטן די מתפללים | '''כְּהוֹשַׁעְתָּ אֵלִים''' איז א [[פיוטי הושענות|פיוט הושענות]] וואס ווערט געזאגט אלס א טייל פונעם מנהג [[הושענות]] אום [[סוכות]], לויט די מנהגי [[אשכנזים|אשכנז]] און [[נוסח איטאליע|איטאליע]]. אינעם פיוט, בעטן די מתפללים פונעם באשעפער אז ער זאל זיי העלפן, פונקט ווי ער האט געהאלפן זייערע עלטערן אסאך מאל אין די אידישע היסטאריע, איבערהויפט ביי [[יציאת מצרים]]. עס איז אנגענומען עס צו באציען צו דעם [[פייטן]] [[רבי אלעזר הקליר]], וואס האט גאוואוינט ווי אפגעשאצט אין [[ארץ ישראל]] אנפאנג דעם [[7'טן יארהונדערט]].{{הערה|[[יונה פרנקל]], '''[[מחזור לפי מנהגי בני אשכנז לכל ענפיהם|מחזור לסוכות, שמיני עצרת ושמחת תורה לפי מנהגי בני אשכנז לכל ענפיהם]]''', ירושלים תשמ"א, [https://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=21140&st=&pgnum=40 מבוא, עמ' לט].}} | ||
==אינהאלט פונעם פיוט== | ==אינהאלט פונעם פיוט== | ||
די צענטראלע טעמע פונעם פיוט איז אוועקגעשטעלט אופן געדאנק אז ווען דאס אידיש פאלק געפינט זיך אין א צרה, איז כביכול אויך דער אויבערשטער מיט זיי צוזאמען אין די צרה, און דערפאר ווען | די צענטראלע טעמע פונעם פיוט איז אוועקגעשטעלט אופן געדאנק אז ווען דאס אידיש פאלק געפינט זיך אין א צרה, איז כביכול אויך דער אויבערשטער מיט זיי צוזאמען אין די צרה, און דערפאר ווען דער באשעפער העלפט פאר די אידן העלפט ער כביכול אויך זיך. די געדאנק ערשיינט אפאר מאל אין מדרשי חז"ל, און איז באזירט אויף די פסוקים {{ציטוטון|עִמּוֹ אָנֹכִי בְצָרָה|תהלים|צא|טו}} און {{ציטוטון|בְּכָל צָרָתָם לוֹ צָר|{{תנ"ך|ישעיהו|סג|ט}}}} און אזוי אויך אויף דרשות פון אסאך פסוקים.{{הערה|[[מכילתא דרבי ישמעאל]], פרשתא דפסחא, {{ויקיטקסט|מכילתא_על_שמות_יב#פסוק_מ_(כל_הפרק)(כל_הפסוק)|פרק י"ב, פסוק מ}}.}} די געדאנק איז ספעציעל פארבינדן צום מנהג פון הושענות נאך פון פריערדיגע צייטן: לויט [[רבי יהודה]] אין צייט פון די [[הושענות]] אין [[בית המקדש]] (ארומנעמען די [[מזבח]]) האט מען אויסגערופן "אני והו והוא הושיעה נא".{{הערה|{{משנה|סוכה|ד|ה}}.}} דער [[תלמוד ירושלמי]] טייטשט די אויסרוף לויט די אויבנדערמאנטע געדאנק, ווי עס מיינט צו בעטן דעם באשעפער אז ער זאל העלפן נישט נאר כלל ישראל נאר אויך אים אליין.{{הערה|{{ירושלמי|סוכה|ד|ג}}; {{בבלי|סוכה|מה|א|מפרש=תוספות|ד"ה=אני}}.}} | ||
==געבוי== | ==געבוי== | ||