958
רעדאגירונגען
פארקורצערט דעם ערשטן זאץ; רעדאגירונג; איינהייטליכקייט
ק (צוגעלייגט קאַטעגאָריע:המכלול: אבן הפינה דורך HotCat) |
(פארקורצערט דעם ערשטן זאץ; רעדאגירונג; איינהייטליכקייט) |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
[[טעקע:Ferrara Fast.jpg|קליין|"וצומו עלי ואל תאכלו ואל תשתו שלשת ימים לילה ויום" אילוסטראציע אין א מגילת אסתר פון פערארע, [[איטאליע]], 1617]] | [[טעקע:Ferrara Fast.jpg|קליין|"וצומו עלי ואל תאכלו ואל תשתו שלשת ימים לילה ויום" אילוסטראציע אין א מגילת אסתר פון [[פערארע]], [[איטאליע]], 1617]] | ||
'''תענית אסתר''' איז | '''תענית אסתר''' איז דער נאמען פונעם [[פאסט טאג]] פאר [[פורים]], געווענליך אין [[י"ג אדר]]. פארשידענע טעמים זענען געזאגט געווארן אויף דעם תענית: אן אנדענק פאר די דריי טעג וואס די אידן האבן געפאסט איידער [[אסתר המלכה]] איז אריין צו [[אחשוורוש]]; אן אנדענק פאר דעם פאסט-טאג וואס די אידן האבן געהאלטן בשעת דער [[מלחמה]] מיט זייערע שונאים; אדער כדי אפצושלאגן די [[קטרוג]]ים וואס קענען ערוועקט ווערן צוליב דער אויפפירונג אין פורים. | ||
דער [[רמ"א]] נעמט אן להלכה ווי די [[ראשונים]] אז תענית אסתר איז א | אין "[[מגילת תענית]]" ווערט י"ג אדר פארצייכנט אלס "{{קישור שפה|עברית|יום ניקנור|יום נקנור}}", א טאג ווען מ'טאר נישט פאסטן, וואס דאס מיינט לכאורה אז אין די צייטן פון [[בית המקדש]]{{הערה|ווען "מגילת תענית" איז געווען אין קראפט. {{בבלי|ראש השנה|יט|ב}}}}, האט דער תענית בכלל נישט עקזיסטירט. דער [[רמ"א]] נעמט טאקע אן להלכה ווי די [[ראשונים]] וואס האלטן אז תענית אסתר איז א שפעטערער מנהג, פון נאך "[[תלמוד בבלי|חתימת התלמוד]]", און דערפאר זענען אירע הלכות לייכטער ווי ביי אנדערע תעניתים. אנדערע ראשונים טרעפן אבער יא א רמז דערויף אין [[גמרא]], און טייל ראשונים זאגן אז [[מרדכי הצדיק|מרדכי]] און אסתר האבן דאס שוין מתקן געווען. | ||
אין א יאר וואס י"ג אדר געפאלט אום [[שבת]], ווערט תענית אסתר געפעדערט צו דאנערשטאג. אום תענית אסתר פירט מען זיך אויך צו געבן א זכר צום "[[מחצית השקל]]". | |||
==דער טעם פארן תענית== | ==דער טעם פארן תענית== | ||
* לויט ווי געשילדערט אין [[מגילת אסתר]], זענען די אידן זיך צוזאמגעקומען אינעם טאג פון [[י"ג אדר]], נאך וואס אחשוורוש האט זיי באפולמעכטיגט זיך צו באשיצן קעגן זייערע פיינט, און אפגעראכטן א קריג, אזויווי עס שטייט אין פסוק: {{ציטוטון| | * לויט ווי געשילדערט אין [[מגילת אסתר]], זענען די אידן זיך צוזאמגעקומען אינעם טאג פון [[י"ג אדר]], נאך וואס אחשוורוש האט זיי באפולמעכטיגט זיך צו באשיצן קעגן זייערע פיינט, און אפגעראכטן א קריג, אזויווי עס שטייט אין פסוק: {{ציטוטון|וּבִשְׁנֵים עָשָׂר חֹדֶשׁ הוּא חֹדֶשׁ אֲדָר בִּשְׁלוֹשָׁה עָשָׂר יוֹם בּוֹ... נִקְהֲלוּ הַיְּהוּדִים בְּעָרֵיהֶם בְּכָל מְדִינוֹת הַמֶּלֶךְ אֳחַשְׁוֵרוֹשׁ לִשְׁלֹחַ יָד בִּמְבַקְשֵׁי רָעָתָם}}{{הערה|{{תנ"ך|אסתר|ט|א}}}}. דער [[מדרש]] ערקלערט אז דאס לשון פון "נקהלו", ד.ה. זיך "צוזאמקומען", טוט אנדייטן אויף א פאסט-טאג וואס מ'האט דאן גוזר געווען אויפן טאג פונעם קריג{{הערה|[[מדרש תנחומא]], פרשת בראשית, [[S:מדרש_תנחומא_בראשית_ג|סימן ג']]}}{{הערה|ביי אידן איז געווען איינגעפירט אז אין טאג פון א שלאכט פאסט מען, אזויווי מען זעט אז [[משה רבינו]] האט מתקן געווען א תענית ווען די אידן האבן מלחמה געהאלטן מיט [[עמלק]]}}. לויט טייל ראשונים, איז "תענית אסתר" באשטימט געווארן אינעם טאג פון י"ג אדר, אלס אנדענק צו יענעם תענית{{הערה|שם=רת|[[רבינו תם]], געברענגט אין [[רא"ש]], מסכת מגילה, [[S:רבינו_אשר_על_הש"ס/פסקי_הרא"ש/מגילה/פרק_א|פרק א', סימן א']]}}. | ||
* לויט אנדערע, איז דער תענית באשטימט געווארן אלס אנדענק צו די דריי טעג וואס די אידן האבן געפאסט מיט א יאר פריער, אויפן פארלאנג פון [[אסתר המלכה]], איידער זי איז אריין צו אחשוורוש'ן{{הערה|{{רמב"ם||תעניות|ה|ה}}, לויטן [[ב"ח]] אין [[אורח חיים]], [[S:טור_אורח_חיים_תרפו|סימן תרפ"ו]]}}. טראצדעם וואס דעמאלטס האט מען געפאסט אין חודש [[ניסן]], פאסט מען היינט אין [[אדר]], ווייל אין ניסן טאר מען נישט פאסטן{{הערה|שם=סופרים|[[מסכת סופרים]], [[S:מסכת_סופרים_(דפוס_אמסטרדם_ת"ד)/יז#הלכה_ד|פרק י"ז, הלכה ד']], [[S:מסכת_סופרים_כא#הלכה_א|פרק כ"א, הלכה א']] [[S:מסכת_סופרים_כא#הלכה_ב|און הלכה ב']]}}.{{ש}}אין [[מסכת סופרים]] ווערט טאקע געברענגט אז עס איז געווען א מנהג צו פאסטן דריי טעג, אזויווי דאן ביי דער מעשה פון פורים. מען פלעגט זיי אבער פאסטן צעשפרייט ("פרודין") אין די טעג בעפאר פורים: מאנטאג, דאנערשטאג און מאנטאג, און נישט "רצופין". אין [[ארץ ישראל]] פלעגט מען פאסטן נאך פורים, צוליב "יום נקנור" און "יום טוריינוס" וועלכע געפאלן פאר פורים און מ'מעג אין זיי נישט פאסטן{{הערה|שם=סופרים}}. דער [[אליה רבה]]{{הערה|[[רבי אליהו שפירא]], '''אליה רבא''', סימן תרפ"ו, סעיף קטן ח'}} ברענגט אין נאמען פון [[ריב"ש]]{{הערה|[[רבי יצחק בר ששת]], '''שו"ת הריב"ש''', סימן תט"ז}}, אז לויט ווי מ'זעט פון [[מדרש תהלים]]{{הערה|[[S:מדרש_תהלים_כב|מזמור כ"ב]]: "יכול יהו צמים שלשה ימים ושלשה לילות ולא היו מתים? אלא, מפסיק מבעוד יום."}} זענען די פאסט-טעג אין צייט פון דער גזירה אויך געווען צעשפרייטע; ווידעראום די שיטה פונעם [[בבלי]]{{הערה|{{בבלי|יבמות|קכא|ב}}}} איז קלאר אז מען האט דעמאלטס געפאסט דריי טעג ברציפות. דער [[בית יוסף]] זאגט אז היינטיגע צייטן פאסט מען נישט די תעניתים, כדי נישט צו פארשווערן אויפן ציבור{{הערה|בית יוסף, אורח חיים, [[S:טור_אורח_חיים_תרפו|סימן תרפ"ו]]}}. | * לויט אנדערע, איז דער תענית באשטימט געווארן אלס אנדענק צו די דריי טעג וואס די אידן האבן געפאסט מיט א יאר פריער, אויפן פארלאנג פון [[אסתר המלכה]], איידער זי איז אריין צו אחשוורוש'ן{{הערה|{{רמב"ם||תעניות|ה|ה}}, לויטן [[ב"ח]] אין [[אורח חיים]], [[S:טור_אורח_חיים_תרפו|סימן תרפ"ו]]}}. טראצדעם וואס דעמאלטס האט מען געפאסט אין חודש [[ניסן]], פאסט מען היינט אין [[אדר]], ווייל אין ניסן טאר מען נישט פאסטן{{הערה|שם=סופרים|[[מסכת סופרים]], [[S:מסכת_סופרים_(דפוס_אמסטרדם_ת"ד)/יז#הלכה_ד|פרק י"ז, הלכה ד']], [[S:מסכת_סופרים_כא#הלכה_א|פרק כ"א, הלכה א']] [[S:מסכת_סופרים_כא#הלכה_ב|און הלכה ב']]}}.{{ש}}אין [[מסכת סופרים]] ווערט טאקע געברענגט אז עס איז געווען א מנהג צו פאסטן דריי טעג, אזויווי דאן ביי דער מעשה פון פורים. מען פלעגט זיי אבער פאסטן צעשפרייט ("פרודין") אין די טעג בעפאר פורים: מאנטאג, דאנערשטאג און מאנטאג, און נישט "רצופין". אין [[ארץ ישראל]] פלעגט מען פאסטן נאך פורים, צוליב "יום נקנור" און "יום טוריינוס" וועלכע געפאלן פאר פורים און מ'מעג אין זיי נישט פאסטן{{הערה|שם=סופרים}}. דער [[אליה רבה]]{{הערה|[[רבי אליהו שפירא]], '''אליה רבא''', סימן תרפ"ו, סעיף קטן ח'}} ברענגט אין נאמען פון [[ריב"ש]]{{הערה|[[רבי יצחק בר ששת]], '''שו"ת הריב"ש''', סימן תט"ז}}, אז לויט ווי מ'זעט פון [[מדרש תהלים]]{{הערה|[[S:מדרש_תהלים_כב|מזמור כ"ב]]: "יכול יהו צמים שלשה ימים ושלשה לילות ולא היו מתים? אלא, מפסיק מבעוד יום."}} זענען די פאסט-טעג אין צייט פון דער גזירה אויך געווען צעשפרייטע; ווידעראום די שיטה פונעם [[בבלי]]{{הערה|{{בבלי|יבמות|קכא|ב}}}} איז קלאר אז מען האט דעמאלטס געפאסט דריי טעג ברציפות. דער [[בית יוסף]] זאגט אז היינטיגע צייטן פאסט מען נישט די תעניתים, כדי נישט צו פארשווערן אויפן ציבור{{הערה|בית יוסף, אורח חיים, [[S:טור_אורח_חיים_תרפו|סימן תרפ"ו]]}}. | ||
* דער [[כף החיים]]{{הערה|[[רבי יעקב חיים סופר]], '''[[כף החיים]]''', סימן תרפ"ו, סעיף קטן ח'}} ברענגט פונעם [[מגיד מישרים]]{{הערה|[[רבי יוסף קארו]], '''[[מגיד מישרים]]''', פרשת ויקהל, מהדורא קמא, אור י"ג לאדר השני}}, אז מען פאסט כדי מכניע צו זיין דעם | * דער [[כף החיים]]{{הערה|[[רבי יעקב חיים סופר]], '''[[כף החיים]]''', סימן תרפ"ו, סעיף קטן ח'}} ברענגט פונעם [[מגיד מישרים]]{{הערה|[[רבי יוסף קארו]], '''[[מגיד מישרים]]''', פרשת ויקהל, מהדורא קמא, אור י"ג לאדר השני}}, אז מען פאסט כדי מכניע צו זיין דעם קטרוג פונעם [[שטן]] אויף דעם וואס די אידן עסן און טרינקען זיך אן אום [[פורים]]. | ||
* דער [[משנה ברורה]] שרייבט אז דער ציל פונעם פאסט טאג איז "כדי צו געדענקען אז השי"ת זעט און הערט יעדן מענטש אין צייט פון נויט, אויב וועט ער פאסטן און זיך צוריקקערן צום באשעפער מיטן גאנצן הארץ, אזויווי ער האט געטון אין יענער צייט"{{הערה|{{משנה ברורה|תרפו|ב}}}}. | * דער [[משנה ברורה]] שרייבט אז דער ציל פונעם פאסט טאג איז "כדי צו געדענקען אז השי"ת זעט און הערט יעדן מענטש אין צייט פון נויט, אויב וועט ער פאסטן און זיך צוריקקערן צום באשעפער מיטן גאנצן הארץ, אזויווי ער האט געטון אין יענער צייט"{{הערה|{{משנה ברורה|תרפו|ב}}}}. | ||
| שורה 32: | שורה 32: | ||
דער [[מהרי"ל]] פלעגט זיך פירן נישט צו פארלערנען תענית אסתר, ווייל די תלמידים זענען געווען פארנומען צוגרייטן אויף פורים, און ער האט געזאגט א [[רמז]] דערויף פון פסוק "לא הגידה אסתר"{{הערה|{{תנ"ך|אסתר|ב|י}}}}; די פוסקים ברענגן דאס להלכה{{הערה|מגן אברהם סעיף קטן ג, אליה רבא סעיף קטן א, און משנה ברורה סעיף קטן ג, אין אורח חיים סימן תרפ"ו}}. דאס איז אבער נאר לגבי גיין אין [[ישיבה]], אבער אליין אינדערהיים מעג מען לערנען. | דער [[מהרי"ל]] פלעגט זיך פירן נישט צו פארלערנען תענית אסתר, ווייל די תלמידים זענען געווען פארנומען צוגרייטן אויף פורים, און ער האט געזאגט א [[רמז]] דערויף פון פסוק "לא הגידה אסתר"{{הערה|{{תנ"ך|אסתר|ב|י}}}}; די פוסקים ברענגן דאס להלכה{{הערה|מגן אברהם סעיף קטן ג, אליה רבא סעיף קטן א, און משנה ברורה סעיף קטן ג, אין אורח חיים סימן תרפ"ו}}. דאס איז אבער נאר לגבי גיין אין [[ישיבה]], אבער אליין אינדערהיים מעג מען לערנען. | ||
אין ספר יסוד יוסף {{הערה|רבי יוסף פון דובנא, '''יסוד יוסף''', פרק פ"א; און אזוי ברענגט אויך זיין תלמיד, [[רבי צבי הירש קאיידנאוור]], '''[[קב הישר]]''', פרק צ"ז}} שטייט אז אין תענית אסתר זאל מען זאגן קאפיטל כ"ב פון [[תהלים]], "למנצח על אילת השחר", וואס ווערט געברענגט אין חז"ל{{הערה|{{בבלי|מגילה|טו|ב}}; [[ילקוט שמעוני]], [[תהלים]], פרק כ"ב}} אז אסתר האט עס געזאגט איידער זי איז אריין צו אחשוורוש'ן, און עס איז א [[סגולה]] צו געהאלפן ווערן מיט ישועות. | אין ספר יסוד יוסף{{הערה|רבי יוסף פון דובנא, '''יסוד יוסף''', פרק פ"א; און אזוי ברענגט אויך זיין תלמיד, [[רבי צבי הירש קאיידנאוור]], '''[[קב הישר]]''', פרק צ"ז}} שטייט אז אין תענית אסתר זאל מען זאגן קאפיטל כ"ב פון [[תהלים]], "למנצח על אילת השחר", וואס ווערט געברענגט אין חז"ל{{הערה|{{בבלי|מגילה|טו|ב}}; [[ילקוט שמעוני]], [[תהלים]], פרק כ"ב}} אז אסתר האט עס געזאגט איידער זי איז אריין צו אחשוורוש'ן, און עס איז א [[סגולה]] צו געהאלפן ווערן מיט ישועות. | ||
==צו ליינען מער== | ==צו ליינען מער== | ||
*{{אוצר החכמה|הרב רחמים מזרחי|קונטרס דברי הצומות - תענית אסתר|161537|מודיעין עילית, תשע"א||עמוד=1}} | *{{אוצר החכמה|הרב רחמים מזרחי|קונטרס דברי הצומות - תענית אסתר|161537|מודיעין עילית, תשע"א||עמוד=1}} | ||
==דרויסנדע לינקס== | ==דרויסנדע לינקס== | ||
| שורה 43: | שורה 42: | ||
* {{מרחב}} | * {{מרחב}} | ||
==רעפערענצן== | == רעפערענצן == | ||
{{רעפערענצן}} | {{רעפערענצן}} | ||
{{הבהרה הלכתית}} | {{הבהרה הלכתית}} | ||