רוי:יששכר בער פרענק

רבי יששכר בער הלוי פרענק (ה'תקל"ז – ב' דשבועות ה'תר"ה; 1777–1845), באקאנט אלס רבי בער פרענק, איז געווען א חשוב'ער עסקן, "שמש ונאמן" פונעם פרעשבורגער קהילה, א מחבר פון פילע ספרים אויף אידיש און דייטש-אידיש, און א באגאבטער מאלער וואס האט פאראייביגט די צורה פונעם הייליגן חתם סופר.

זיין אפשטאם און יוגנט

רבי בער איז געבוירן געווארן אין פרעשבורג ארום שנת תקל"ז צו זיין פאטער רבי גרשון הלוי. זיין פאטער איז געווען אן אייניקל פון א רייכער און מיוחס'דיגער ספרדישער משפחה פון קושטא (איסטאנבול), טערקיי. רבי גרשון איז געקומען קיין פרעשבורג פאר געשעפטן, אבער ווען ער האט געזען אז דאס ארט איז א "מקום תורה", האט ער באשלאסן דארט צו פארבלייבן כדי זיינע קינדער זאלן אויפוואקסן מיט תורה און יראת שמים. צוליב זיין טערקישן אפשטאם און ספרדישן לבוש, האט מען אים גערופן "פרענק", וואס איז שפעטער געווארן די אפיציעלע משפחה נאמען.

כאטש זיין פאטער האט פארלוירן זיין גאנץ געלט אין פרעשבורג, האט ער אפגעזאגט די פארלאנגען פון זיין משפחה אין טערקיי צוריקצוקומען צו די עשירות, זאגנדיג די ווערטער פון משנה: "איני דר אלא במקום תורה". אין אזא שטוב איז רבי בער אויפגעוואקסן און געלערנט ביי די פרעשבורגער רבנים, רבי מאיר ברבי און רבי משולם איגרא.

שמש ונאמן אין פרעשבורג

אין יאר תקס"ג איז רבי בער אויפגענומען געווארן אלס "שמש ונאמן" (סעקרעטאר און נאמן) פונעם פרעשבורגער קהילה, א שטעלע וואס ער האט אנגעהאלטן איבער 40 יאר. ער איז געווען א "ספרא רבה" און האט געפירט די פנקסים פונעם חברה קדישא מיט גרויס מומחיות אין לשון הקודש און שיינע מליצות. ער האט אויך געדינט אלס שוחט און גבאי פון דער קהילה.

ווען דער הייליגער חתם סופר איז געקומען קיין פרעשבורג אין שנת תקס"ז, איז רבי בער געווארן זיין געטרייער שליח און א בן בית ביי אים. דער חתם סופר האט אים שטארק ליב געהאט און אים געשריבן ווארעמע הסכמות אויף זיינע ספרים.

זיינע ספרים

רבי בער האט געזען א גרויסן נויט פאר ספרים פאר פשוט'ע אידן און פרויען וואס האבן נישט געקענט גוט לשון הקודש. ער האט מחבר געווען 12 ספרים אין א ריינעם און צח'ן אידיש-דייטש כדי זיי צו לערנען הלכה און מוסר. צווישן זיינע ספרים זענען:

מחנה ישראל (תקע"ו) – הלכות מליחה, חלה, נדה, און הדלקה (ר"ת מחנ"ה) מיט מוסר און מעשיות חז"ל.
מחנה יששכר (תקפ"ב) – מוסר און מעשיות פונעם תלמוד און מדרש.
חוט המשולש (תקפ"ה) – דיני קריאת שמע, ציצית און תפילין.
מחנה לוי (תקפ"ז) – ביאור אויף עשרת הדברות.
בית חורין (תקפ"ו) – א הגדה של פסח מיט הלכות אידיש-דייטש.
אור האמונה (תר"א–תר"ה) – מעשיות און מדרשים אויף דער תורה.
מטה משה (תקצ"ד) – אלעגארישע מעשיות.
מגילת מתתיהו (תקע"ט) – איבער חנוכה.

דער חתם סופר האט אים געשריבן אין זיין הסכמה: "קם חד מן קמאי... ר' בער פרענק שמש דהנ"ל... והראה לפנינו וישרו הדברים בעינינו".

דער פארטרעט פונעם חתם סופר

רבי בער איז געווען א באגאבטער קינסטלער און מאלער. די באקאנטע בילד (פארטרעט) פונעם חתם סופר וואס הענגט אין אידישע הייזער ביז היינט, שטאמט פון זיין ארבעט.

דער שמועס דערציילט אז ווען רבי בער האט געוואלט חתונה מאכן זיין טאכטער מיט'ן עילוי רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ, האט ער זיך פארפליכטעט אים אויסצוהאלטן אויף "קעסט" עטליכע יאר. היות ער איז געווען אן ארעמאן, האט ער בחשאי אפגעמאלן דעם חתם סופר און געלאזט דרוקן דעם בילד אין ווין כדי עס צו פארקויפן פאר פרנסה. ווען דער חתם סופר איז געוואר געווארן, האט ער אים מוכיח געווען: "איר ווילט אייך אייער פנים ניכט צו וואשען געבען (בעטלען), גיבט איר מיין פנים צו וואשען?".

משפחה

רבי בער האט חתונה געמאכט זיינע טעכטער צו גרויסע גאונים, תלמידי החתם סופר: רבי אשר וואכטערליץ און רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ.

רבי מנחם כ"ץ (ה'תקנ"ה – ה'תרנ"א), דער שפעטערדיגער צעהלימער רב, איז געווען רבי בער'ס איידעם צוויי מאל; ערשט מיט דער טאכטער הינדל, און נאך איר פטירה מיט איר שוועסטער ברכה. רבי מנחם איז געווען פון די סאמע נאענטסטע תלמידים פונעם חתם סופר און האט אפילו געלערנט ביי אים "נסתר" און קבלה מעשיות.

פטירה

רבי בער פרענק איז נפטר געווארן ביום ב' דשבועות שנת תר"ה, אין עלטער פון 68 יאר. ער איז באערדיגט געווארן אין פרעשבורג, און זיין מצבה לויבט אים אויס אלס אן איד וואס האט "עבודת קודש שנים רבות שמר באמונה, רק ללמד לבני עמו להפיץ תבונה". ער האט איבערגעלאזט דורות ישרים, גאונים און צדיקים וואס האבן ווייטער געפיטערט די וועלט מיט תורה.