דרעפט:רעמבראנדט
רעמבראַנדט וואַן ריין (Rembrandt van Rijn; 15טן יולי 1606 – 4טן אָקטאָבער 1669) איז געווען אַ באַרימטער האָלענדישער מאָלער און קופּער-שטעכער, וועלכער ווערט באַטראַכט ווי איינער פון די גרעסטע קינסטלער אין דער געשיכטע פון קונסט. רעמבראַנדט איז באַקאַנט פאַר זיין מייסטערשאַפט אין דעם נוצן פון ליכט און שאָטן (chiaroscuro) און פאַר זיין טיפן אינטערעס אין אידישע טעמעס און דעם תנ"ך.
ביאָגראַפיע
רעמבראַנדט איז געבוירן געוואָרן אין ליידן, האָלאַנד. כאָטש ער איז אויסגעוואַקסן אין אַ קאַלוויניסטישער סביבה, האָט ער זיין גאַנץ לעבן געהאַט אַ נאָענטן קשר מיט דער אידישער קהילה. אין יאָר 1639 האָט ער געקויפט אַ גרויס הויז אויף דער "ברעסטראַט" (Breestraat) אין אמסטערדאם, וואָס איז מיט דער צייט געוואָרן באַקאַנט ווי די "יאָדענברעסטראַט" (אידישע ברייטע גאַס), אין דעם האַרץ פון דער אידישער געגנט.
רעמבראַנדט האָט געלעבט צווישן אידן פאַר כמעט צוויי יאָרצענדלינגער, וואָס האָט שטאַרק באַאיינפלוסט זיין שאַפונג. ער האָט אָפט גענוצט זיינע אידישע שכנים ווי מאָדעלן פאַר זיינע רעליגיעזע און היסטאָרישע בילדער.
באַציאונגען מיט אידישע פּערזענליכקייטן
אין אמסטערדאם האָט רעמבראַנדט געהאַט באַציאונגען מיט עטליכע חשובע אידן:
- רב מנשה בן ישראל: מנשה בן ישראל איז געווען אַ באַרימטער רב, מחבר און דרוקער. עס ווערט געגלאַבט אַז רעמבראַנדט האָט זיך מייעץ געווען מיט אים וועגן העברעאישע שריפטן אין זיינע מאָלערייען. אין 1655 האָט רעמבראַנדט צוגעגרייט פיר קופּער-שטעכן פאַר מנשה'ס משיחישן ספר "אבן יקרה" (Piedra Gloriosa). כאָטש אַ באַקאַנטער פּאָרטרעט פון 1636 איז יאָרן לאַנג אידענטיפיצירט געוואָרן ווי מנשה בן ישראל, זענען היינטיגע פאָרשער נישט זיכער דערין.
- אפרים בואנו: אפרים בואנו איז געווען אַ באַרימטער ספרדישער דאָקטער און שרייבער. רעמבראַנדט האָט געמאָלט אַ קליינעם פּאָרטרעט פון אים אין 1647, וואָס איז איינער פון די ווייניגע אידישע פּאָרטרעטן וואָס זענען היסטאָריש באַשטעטיגט.
אידישע טעמעס אין זיין קונסט
רעמבראַנדט'ס ווערק זענען פול מיט תנ"כישע סצענעס וואָס ער האָט געמאָלט מיט אַ ספּעציעלער וואַרעמקייט און רעאַליזם.
- בלשאצר'ס סעודה: אין דעם בילד זעט מען די מיסטישע הענט וואָס שרייבט אויף דער וואַנט די ווערטער "מנא מנא תקל ופרסין". רעמבראַנדט האָט געשריבן די ווערטער פון אויבן אַראָפּ אין שפּאַלטן, ניט פון רעכטס צו לינקס, וואָס איז באַזירט אויף אַ שיטה אין דער גמרא (מסכת סנהדרין כב.).
- משה מיט די לוחות: אין דעם בילד פון 1659 האָט רעמבראַנדט געוויזן משה רבינו הייבן די לוחות. אינטערעסאַנט איז, אַז די העברעאישע אותיות אויף די לוחות זענען געשריבן אין אַ סגנון וואָס ענדלט צו דער ספרדישער טראַדיציע אין אמסטערדאם.
- די אידישע כלה: דאָס איז איינער פון רעמבראַנדט'ס באַקאַנטסטע בילדער פון זיינע לעצטע יאָרן (בערך 1665). כאָטש דאָס בילד איז באַקאַנט אונטער דעם נאָמען, זענען פאָרשער נישט זיכער אויב עס מיינט טאַקע אַן אידיש פּאָרפאָלק אָדער אַ תנ"כישע סצענע ווי יצחק און רבקה.
דער "אידישער רעמבראַנדט" מיטאָס
אין 19טן און 20טן יאָרהונדערט האָט זיך ענטוויקלט אַ "מיטאָס" אַז רעמבראַנדט איז געווען אַ באַזונדערער פריינט פון אידן. פאָרשער ווי פראַנץ לאַנדסבערגער האָבן געשריבן מיט ענטוזיאַזם וועגן רעמבראַנדט'ס "פילאָסעמיטיזם". אָבער, מאָדערנע היסטאָריקער ווייזן אָן אַז רעמבראַנדט האָט געמאָלט אידן ווייל זיי זענען געווען טייל פון זיין לעבנס-סביבה און זיין אינטערעס איז געווען מער קונסטלעריש און רעליגיעז ווי אידעאָלאָגיש[1].
רעמבראַנדט אין אידישע אויגן
טראָץ די דעבאַטעס צווישן היסטאָריקער, איז רעמבראַנדט געבליבן אַ העלד אין די אויגן פון פילע אידן. דער באַרימטער רב, הרב אברהם יצחק הכהן קוק, האָט זיך אויסגעדריקט וועגן רעמבראַנדטס בילדער: "איך מיין אַז רעמבראַנדט איז געווען אַ צדיק… דאָס ליכט אין זיינע בילדער איז דער אור הגנוז"[2]. פילע אידישע קינסטלער און זאַמלער האָבן געזען אין זיין קונסט אַ בריק צווישן די וועלטן.
- ↑ Rembrandt has been Hailed For His Love of the Jewish People - Was It All a Myth?
- ↑ A. Melnikoff. Rabbi Kook on Art: Rembrandt and Divine Light. The Jewish Chronicle. September 13, 1935, 21.