אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "רוי:מאדים"

דער דיאמעטער פון מאדים איז העלפט די גרייס פונעם דיאמעטער פון דער ערד מיט 6,721 ק"מ (בערך 4,000 מייל) ביים [[עקוואטאר]] קעגן דער ערד'ס איבער 8,000 מייל אין דיאמעטער. (די [[לבנה]] איז בערך א פערטל די גרייס פון דער [[וועלט]] מיט בערך 2,000 מייל אין דיאמעטער.) אויך איז ער ווייניגער געדיכט ווי די ערד, און דערפאר האט מאדים 15% פונעם פארנעם פון דער ערד אבער נאר 11% פון איר [[מאסע]], און ממילא האט מאדים אומגעפער 38% פון דער ערד׳ס אייבערפלאך גראוויטאציע. דער שטח פון דעם אייבערפלאך פון מאדים איז א ביסל ווייניגער ווי דער שטח פון די אלע יבשות אויף דער ערד. דער אייבערפלאך פון מאדים איז פיל מיט קראטערס, און דאס אייז וואס געפינט זיך ביי די פאלוסן איז [[טרוקענע אייז]] וואס ווערט געשאפן ווען [[קארבאן דיאקסייד]] ווערט פארפרוירן, אבער די פארשער האלטן אז אויך [[שניי]]ט עס.{{הערה|{{הידען||חוקרים: בלילות הקיץ במאדים יורד שלג|snow-falls-on-summer-nights-in-mars|27 באוגוסט 2017}}}} די גרויסע מדבר׳ס אויף מאדים ווערן כסדר גרעסער און קלענער, אזוי ווי גרויסע ווינטן בלאזן גרויסע זאמד-וואלקענס פון איין ארט צום צווייטן. אויף מאדים געפינט זיך דער גרעסטער בארג אין דער זון-סיסטעם, דער וואולקאן [[אלימפאס מאנס]], וואס איז הויך 27 קילאמעטער. אויך געפינט זיך אויף מאדים דער קאניאן [[וואליס מארינאריס]] וואס איז לאנג 4,500 קילאמעטער און ברייט 200 קילאמעטער.

דער דורכשניטלעכער ווייט פון מאדים פון דער זון איז בערך 230 מיליאן קילאמעטער, און זיין ארביט־תקופה איז 687 (ערד) טעג. דער זון־טאג (אדער סאל) אויף מאדים איז נאר א ביסל לענגער ווי דער ערד טאג : 24 שעה, 39 מינוט און 35.244 סעקונדעס.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=BnPE37Ms5awC&pg=PA600 |title=Mars: Prospective Energy and Material Resources |edition=illustrated |publisher=Springer Science & Business Media |first1=Viorel |last1=Badescu |page=600 |date=2009 |isbn=978-3-642-03629-3}}</ref> א מאדים־יאר איז גלייך צו 1.8809 ערד־יאר, אדער 1 יאר, 320 טעג און 18.2 שעה׳ן.<ref name="nssdc" />

מאדים האט אן [[ארביט-עקסצענטרישקייט]] בערך 0.09. דאס איז די צווייטע גרעסטע אין דער זון-סיסטעם; פון די אנדערע פלאנעטן נאר [[מערקור]] האט א גרעסערע ארביט-עקסצענטרישקייט. אין דער פארגאנגענהייט האט מאדים אמאל געהאט אן ארביט א סך ענלעכער צו א קרייז. די אסטראנאמען טענה׳ן אז זיין עקסצענטרישקייט פלעג זיין אומגעפער 0.002, א סך ווייניגער ווי די ערד האט היינט.<ref name=mars_eccentricity /> מאדים האט אן עקסצענטרישקייט-ציקל פון 96,000 ערד יארן אין פארגלייך צו ערד׳ס ציקל פון 100,000 יאר.<ref name=Meeus2003 />

מאדים האט א שיטערע אטמאספער: דער לופטדריק אויפן אייבערפלאך איז נאר 10 מיליבאר, אומגעפער נאר 1% פונעם דורכשנילעכן דריק אויפן אייבערפלאך פון דער ערד. די אטמאספער גייט ביז א הייך פון עטלעכע 11 ק"מ. די אטמאספער פון מאדים איז צוזאמענגעשטעלט פון 95% [[קוילן זייערס]], 3% [[אזאט]], 1.6% [[ארגאן (עלעמענט)|ארגאן]] און א ביסל [[זויערשטאף]] און [[וואסער]]. אין [[2003]] האט מען געטראפן באווייזן אז ס׳איז אויך פאראן [[מעטאן]] אין דער אטמאספער.

פון מאדימ׳ס אייבערפלאך זען אויס די באוועגונגען פון פאבאס און דעמאס גאנץ אנדערש ווי דער ערד׳ס [[לבנה]],  [[Moon]]. פאבאס גייט אויף אין מערב און אראפ אין מזרח, און גייט אויף נאכאמאל 11 שעה נאכהער. דעמאס גייט ארויף נארמאל, אין מזרח, אבער גאר פאמעלעך. כאטש האט דעמאס א 30-שעה ארביט, דויערט 2.7 טעג פון זיין אויפגאנג ביזן אונטערגאנג פאר איינעם וואס קוקט פונעם עקוואטאר, ווייל ער גייט פאמעלעך הינטער דער ראטאציע פונעם פלאנעט מאדים.<ref name="phobos.html" />

ס׳איז מעגלעך אז מאדים האט קליינע לבנות קלענער פון 50 צו 100 מעטער דיאמעטער, און די אסטראנאמען זאגן אז עס דארף עקזיסטירן א שטויב־רינג צווישן פאבאס און דעמאס<ref name="adler" />

אזוי ווי דער ארביט פון מאדים איז עקצענטריש, טוט זיין [[העלקייט]] ביים קעגנזאץ פון דער זון גרייכן פון −3.0 ביז −1.4. די מינימום העלקייט איז גרייס +1.6 ווען דער פלאנעט איז אין [[צונויפזאמלונג (אסטראנאמיע)|צונויפזאמלונג]] מיט דער זון.<ref name="MallamaSky" /> מאדים זעט אויס געוויינטלעך געל, אראנזש אדער רויט; דער פאקטישער קאליר פון מאדים איז נענטער צו געל, און דאס רויטקייט איז שטויב אין דעם פלאנעט"ס אטמאספער. [[נאס"א]]'ס ''ספיריט'' ראווער האט געמאכט בילדער פון גרין־ברוינלעכער לאנדשאפט מיט בלוי־גרא שטיינער און לאטעס פון העל־רויטן זאמד.<ref name=lloyd06 /> די גרעסטע ווייטקייט פון דער ערד איז מער ווי זיבן מאל ווען ער איז נענטסט. ס׳איז מעגלעך פאר מאדים צו ווערן "פארלוירן" מאנאטן לאנג אין דעם אפשיין פון דער זון. די בעסטע מעגלעכקייטן צו זען מאדים קומען פאר נאך 15 אדער 17 יאר, אלעמאל צווישן סוף יולי און סוף סעפטעמבער, ווען מען קען זען פרטים פונעם אייבערפלאך מיט א — [[טעלעסקאפ]]. גאנץ מערקבאר, אפילו אן א סך פארגרעסערונג, זענען די פאלוס אייז־קעפלעך.<ref name=shallowsky />

די אוראלטע [[שומער]]ער האבן געגלייבט אז מאדים איז [[נרגל]], דער אפגאט פון מלחמות און מגפות.<ref name="Rabkin2005">{{cite book |last1=Rabkin |first1=Eric S. |title=Mars: A Tour of the Human Imagination |date=2005 |publisher=Praeger |location=Westport, Connecticut |isbn=0-275-98719-1 |pages=9–11 |url=https://books.google.com/books?id=a2QP30zybNkC&pg=PA11}}</ref> אין די שומערישע צייטן, איז נרגל געווען א קליינע געטשקע נישט זייער חשוב,<ref name="Rabkin2005" /> אבער, אין א שפעטערער תקופה איז זיין הויפט צענטער געווען די שטאט [[נינוה]].<ref name="Rabkin2005" /> אין מעסאפאטאמישע טעקסטן ווערט מאדים גערופן דער "שטערן וואס טוט משפט׳ן די טויטע".<ref>{{cite book |last1=Thompson |first1=Henry O. |title=Mekal: The God of Beth-Shan |date=1970 |publisher=E. J. Brill |location=Leiden, Germany |page=125 |url=https://books.google.com/books?id=kc0UAAAAIAAJ&pg=PA125}}</ref> די אוראלטע עגיפטישע אסטראנאמען האבן שוין באריכטעט דעם עקזיסטענץ פון מאדים ווי א ׳כוכב לכת׳ (א שטערן וואס באוועגט זיך ארום דעם נאכט־הימל און, אין יאר 1534 פאר דער היינטיקער תקופה, האבן זיי שוין געוואוסט וועגן דער צוריקציענדיקער באוועגונג פון דעם פלאנעט.<ref name=paob85 /> <!--אין דער תקופה פון דער ניי־באבילאנישער אימפעריע, האבן די בבלישע אסטראנאמען געהאלטן אין מאכן  [[regular records of the positions of the planets and systematic observations of their behavior. For Mars, they knew that the planet made 37 [[synodic period]]s, or 42 circuits of the zodiac, every 79 years. They invented arithmetic methods for making minor corrections to the predicted positions of the planets.<ref name=north08 /><ref name=swerdlow98 />