המכלול

אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ"

בלאַט שמועס

רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ (זעט מקור)

רעוויזיע פון 02:55, 17 פעברואר 2026

638 בייטן צוגעלייגט ,  דינסטאג 02:55
קיין רעדאגירונג באמערקונג
וויזועלוויקיטעקסט
אין תקציר עריכה
צייכן: רויע רעדאגירונג
אין תקציר עריכה
צייכן: רויע רעדאגירונג
שורה 16: שורה 16:
ת’נ’צ’ב’ה
ת’נ’צ’ב’ה
ושם אמו הינדל}}
ושם אמו הינדל}}
'''רבי מנחם כ"ץ-פּראָסטיץ''' (אויך באַקאַנט אלס '''רבי מנחם וואַנפריד'''; בערך ה'תקנ"ה, 1795 – ט"ז אדר א' ה'תרנ"א, פעברואַר 1891) איז געווען איינער פון די חשובסטע אָרטאָדאָקסישע רבנים אין אונגארן אינעם 19טן יאָרהונדערט. ער האָט געדינט מער ווי פופציג יאָר אַלס רב פון דער קהילה אין [[צעהלים]] (דויטשקרויץ), איינע פון די "[[שבע קהילות]]" אין בורגנלאַנד, און איז געווען פון די נאָענטסטע און גרעסטע תלמידים פונעם [[חתם סופר]].
'''רבי מנחם כ"ץ-פּראָסטיץ''' (אויך באַקאַנט אלס '''רבי מנחם וואַנפריד'''; בערך ה'תקנ"ה – ט"ז אדר א' ה'תרנ"א) איז געווען איינער פון די חשובסטע אָרטאָדאָקסישע רבנים אין אונגארן אינעם 19טן יאָרהונדערט. ער האָט געדינט מער ווי פופציג יאָר אַלס רב פון דער קהילה אין [[צעהלים]] (דויטשקרויץ), איינע פון די "[[שבע קהילות]]" אין בורגנלאַנד, און איז געווען פון די נאָענטסטע און גרעסטע תלמידים פונעם [[חתם סופר]].


==ביאָגראַפיע==
==ביאָגראַפיע==
===יוגנט און משפּחה===
===יוגנט און משפּחה===
ר' מנחם איז געבוירן געוואָרן אין פּראָסטיץ (Prostějov), [[מעהרן]], צו זיין פאָטער ר' אליעזר כ"ץ וואַנפריד און זיין מוטער הינדל. דער נאָמען "וואַנפריד" ווייזט אויף דעם אָפּשטאַם פון זיין משפּחה פון דער שטאָט וואַנפריד אין העסע-נאַסאַו, דייטשלאַנד. לויט דער משפּחה-מסורה איז ער געווען אַן אייניקל פונעם באַרימטן פילאַנטראָפּ און שתדלן [[רבי שמשון ווערטהיימער]] פון ווין.
ר' מנחם איז געבוירן געוואָרן אין פּראָסטיץ (Prostějov), [[מעהרן]], צו זיין פאָטער ר' אליעזר כ"ץ וואַנפריד און זיין מוטער הינדל. ר' אליעזר'ס פאטער איז געקומען פון דער שטאָט וואַנפריד אין העסע-נאַסאַו, דייטשלאַנד קיין פרוסטיץ, וואו ער האט געהייראט אַן אייניקל פונעם באַרימטן פילאַנטראָפּ און שתדלן [[רבי שמשון ווערטהיימער]] פון ווין{{הערה|שטיינער, תולדות, עמ' ד הערה 5}}.
 
אין זיין יוגנט האָט ער געלערנט ביי זיין פעטער, רבי משה כ"ץ וואַנפריד, וואס איז געווען א ר"מ אין פּראָסטיץ. רבי מנחם איז געווען באקאנט אלס אן עילוי מיט זעלטענע כשרונות{{הערה|שטיינער, תולדות, עמ' ה}}.
אין זיין יוגנט האָט ער געלערנט ביי זיין פעטער, רבי משה כ"ץ וואַנפריד, וואס איז געווען א ר"מ אין פּראָסטיץ. רבי מנחם איז געווען באקאנט אלס אן עילוי מיט זעלטענע כשרונות.


אלס בחור איז ער געפאָרן קיין [[פרעשבורג|פּרעשבורג]] צו לערנען אין דער ישיבה פונעם חתם סופר, וואו ער איז געוואָרן איינער פון זיינע מערסט אויסגעצייכנטע תלמידים. ער האָט געלערנט אין פּרעשבורג צען יאָר, און אפילו נאָך זיין חתונה האָט ער ווייטער געלערנט דאָרט זיבן יאָר. ער איז געווען אזוי צוגעבונדן צו זיין רבי'ן, אז ער האט אפגעזאגט שידוכים פון אנדערע שטעט כדי צו קענען בלייבן אין פרעשבורג.
אלס בחור איז ער געפאָרן קיין [[פרעשבורג|פּרעשבורג]] צו לערנען אין דער ישיבה פונעם חתם סופר, וואו ער איז געוואָרן איינער פון זיינע מערסט אויסגעצייכנטע תלמידים. ער האָט געלערנט אין פּרעשבורג צען יאָר, און אפילו נאָך זיין חתונה האָט ער ווייטער געלערנט דאָרט זיבן יאָר. ער איז געווען אזוי צוגעבונדן צו זיין רבי'ן, אז ער האט אפגעזאגט שידוכים פון אנדערע שטעט כדי צו קענען בלייבן אין פרעשבורג.


רבי מנחם איז געווען אַ באַליבטער תלמיד מובהק פונעם חתם סופר, וועלכער האט אים גערופן "מנח'ל". ער פלעגט אים טיטולירן "חכימא דיהודאי" און האט אים דערמאנט אין זיין חידושי ש"ס tkx "תלמידי הבחור המופלג"{{הערה|למשל אין חידושי חתם סופר בבא בתרא עמוד ד'}}. רבי מנחם איז אויך געווען פון די געציילטע תלמידים מיט וועמען דער חתם סופר האט געלערנט תורת הנסתר (קבלה){{הערה|ב.י. קליין בשם ר' מרדכי ראָטענבערג אב"ד אנטווערפּן}}.
רבי מנחם איז געווען אַ באַליבטער תלמיד מובהק פונעם חתם סופר, וועלכער האט אים גערופן "מנח'ל"{{הערה|שטיינער, עמ' ח הערה 12}}. ער פלעגט אים טיטולירן "חכימא דיהודאי" און האט אים דערמאנט אין זיין חידושי ש"ס אלס "תלמידי הבח' המופלג"{{הערה|[https://www.sefaria.org/Chidushei_Chatam_Sofer_on_Bava_Batra.4a.5 חידושי חתם סופר בבא בתרא ד, א]}} און שפעטער אלס "הרבני המופלג"{{הערה|[https://www.sefaria.org/Chidushei_Chatam_Sofer_on_Chullin.30a.2 חידושי חתם סופר חולין ל, א]. זעט אויך דארט [https://www.sefaria.org/Chidushei_Chatam_Sofer_on_Chullin.135a.9 קלד, ב]}}. רבי מנחם איז אויך געווען פון די געציילטע תלמידים מיט וועמען דער חתם סופר האט געלערנט תורת הנסתר (קבלה){{הערה|שטיינער, עמ' יב; רבי ישכר שלמה טייכטאל, אם הבנים שמחה, עמ' שד"מ}}.


עס ווערט דערציילט אז רבי מנחם האט זיך אמאל באהאלטן אין זיין רבי'ס צימער אין א שאפע פרייטאג צו נאכטס, כדי צו זען דעם "גילוי אליהו" פונעם חתם סופר. ווען א הימלישער ליכט האט באגאסן דעם צימער און ער האט געהערט א קול וואס לערנט מיט זיין רבי'ן, האט א ציטער אים ארומגענומען ביז די שאפע האט זיך געוואקלט. דער חתם סופר האט אים שפעטער געפרעגט "האסטו געזען?" און ווען ער האט געענטפערט יא, האט ער אים בלויז געזאגט מיט ליבשאפט "גוט שבת".
עס ווערט דערציילט אז רבי מנחם האט זיך אמאל באהאלטן אין זיין רבי'ס צימער אין א שאפע פרייטאג צו נאכטס, כדי צו זען דעם "גילוי אליהו" פונעם חתם סופר. ווען א הימלישער ליכט האט באגאסן דעם צימער און ער האט געהערט א קול וואס לערנט מיט זיין רבי'ן, האט א ציטער אים ארומגענומען ביז די שאפע האט זיך געוואקלט. דער חתם סופר האט אים שפעטער געפרעגט "האסטו געזען?" און ווען ער האט געענטפערט יא, האט ער אים בלויז געזאגט מיט ליבשאפט "גוט שבת".
שורה 33: שורה 32:


===רבנות און עפנטליכע טעטיגקייט===
===רבנות און עפנטליכע טעטיגקייט===
בערך אין יאָר ה'תקצ"ד (1834) איז ער אויפגענומען געוואָרן אַלס רב אין ראַגנדאָרף (Rajka), א שטעטל נאענט צו פרעשבורג, כדי ער זאל קענען ווייטער זיין נאענט צו זיין רבי'ן. אין יאָר ה'ת"ר (1840), נאָך דער פּטירה פונעם חתם סופר, איז ער באַשטימט געוואָרן אַלס רב אין צעהלים. ער האָט דאָרט אָנגעפירט מיט אַ חשובע ישיבה וואו עס האבן געלערנט הונדערטער תלמידים, צווישן זיי באַקאַנטע פונעם קומענדיגן דור, ווי [[רבי משה גרינוואלד|רבי משה גרינוואַלד]], דער "ערוגת הבושם".
בערך אין יאָר תקצ"ד איז ער אויפגענומען געוואָרן אַלס רב אין ראַגנדאָרף (Rajka), א שטעטל נאענט צו פרעשבורג, כדי ער זאל קענען ווייטער זיין נאענט צו זיין רבי'ן. אין יאָר ת"ר, נאָך דער פּטירה פונעם חתם סופר, איז ער באַשטימט געוואָרן אַלס רב אין צעהלים. ער האָט דאָרט אָנגעפירט מיט אַ חשובע ישיבה וואו עס האבן געלערנט הונדערטער תלמידים, צווישן זיי באַקאַנטע פונעם קומענדיגן דור, ווי [[רבי משה גרינוואלד|רבי משה גרינוואַלד]], דער "ערוגת הבושם".


ר' מנחם איז געווען פון די פירער פונעם אָרטאָדאָקסישן פאַקציע בעת דעם גרויסן קאָנגרעס פון אונגאַרישן אידנטום אין 1868. ער איז געווען דער פאָרזיצער פון דער ערשטער אַסיפה פון אָרטאָדאָקסישע רבנים אין בודאַפּעשט אין יאָר 1870, וואָס האָט געדינט ווי דער יסוד פאַר דער באַזונדערער אָרטאָדאָקסישער אָרגאַניזאַציע אין אונגערן.
ר' מנחם איז געווען פון די פירער פונעם אָרטאָדאָקסישן פאַקציע בעת דעם גרויסן קאָנגרעס פון אונגאַרישן אידנטום אין 1868. ער איז געווען דער פאָרזיצער פון דער ערשטער אַסיפה פון אָרטאָדאָקסישע רבנים אין בודאַפּעשט אין יאָר 1870, וואָס האָט געדינט ווי דער יסוד פאַר דער באַזונדערער אָרטאָדאָקסישער אָרגאַניזאַציע אין אונגערן.
שורה 59: שורה 58:


==ביבליאגראפיע==
==ביבליאגראפיע==
*[https://tablet.otzar.org/#/exKotar/23768 תולדות וחידושי רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ, בני ברק תש"נ (דריי בענדער)]
*טוביה יואל שטיינער, [https://tablet.otzar.org/#/exKotar/23768 תולדות וחידושי רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ], בני ברק תש"נ (דריי בענדער)
*{{אוצר החכמה|משה אלכסנדר זושא קינסטליכער - שלמה יהודה הכהן שפיצר|קהלת צעהלים וחכמיה|147936|page=132|שנת הוצאה=תש"ס|עמ=133–146}}
*https://beinenu.com/sites/default/files/alonim/20_20_73.pdf
*[https://toladot.blogspot.com/2011/02/blog-post_19.html תולדות ושורשים - עצי משפחה: רבי מנחם כץ פרוסטיץ - מאה ועשרים שנה לפטירתו]
*{{אייוועלט|11908|ר' בער פרענק מפרעשבורג וחתנו ר' מנחם כ"ץ מצעהלים}}
*{{אייוועלט|11908|ר' בער פרענק מפרעשבורג וחתנו ר' מנחם כ"ץ מצעהלים}}
*https://der-transkribierer.at/bagatellen/katz-prossnitz-menachem-23-februar-1891/
*https://der-transkribierer.at/bagatellen/katz-prossnitz-menachem-23-februar-1891/
*[https://toladot.blogspot.com/2011/02/blog-post_19.html תולדות ושורשים - עצי משפחה: רבי מנחם כץ פרוסטיץ - מאה ועשרים שנה לפטירתו]
*https://beinenu.com/sites/default/files/alonim/20_20_73.pdf


==רעפערענצן==
==רעפערענצן==
גענומען פון "https://yi.hamichlol.org.il/באַזונדער:השוואה_ניידת/339820"