בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,653
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| שורה 10: | שורה 10: | ||
כ’ץ פרוסטיץ ז’צ’ל’ה’ה | כ’ץ פרוסטיץ ז’צ’ל’ה’ה | ||
שמש בכתר רבנות בקהלתינו | שמש בכתר רבנות בקהלתינו | ||
יותר מחמישים שנה | |||
ויאסף אל עמיו זקן ושבע ימים | ויאסף אל עמיו זקן ושבע ימים | ||
אור לט’ז אדר ראשון | אור לט’ז אדר ראשון | ||
| שורה 19: | שורה 19: | ||
==ביאָגראַפיע== | ==ביאָגראַפיע== | ||
=== | ===יוגנט און משפּחה=== | ||
ר' מנחם איז געבוירן געוואָרן אין פּראָסטיץ (Prostějov), [[מעהרן]], צו זיין פאָטער ר' אליעזר | ר' מנחם איז געבוירן געוואָרן אין פּראָסטיץ (Prostějov), [[מעהרן]], צו זיין פאָטער ר' אליעזר כ"ץ וואַנפריד און זיין מוטער הינדל. דער נאָמען "וואַנפריד" ווייזט אויף דעם אָפּשטאַם פון זיין משפּחה פון דער שטאָט וואַנפריד אין העסע-נאַסאַו, דייטשלאַנד. לויט דער משפּחה-מסורה איז ער געווען אַן אייניקל פונעם באַרימטן פילאַנטראָפּ און שתדלן [[רבי שמשון ווערטהיימער]] פון ווין. | ||
אין זיין יוגנט האָט ער געלערנט ביי זיין פעטער, רבי משה כ"ץ וואַנפריד אין פּראָסטיץ. | אין זיין יוגנט האָט ער געלערנט ביי זיין פעטער, רבי משה כ"ץ וואַנפריד, וואס איז געווען א ר"מ אין פּראָסטיץ. רבי מנחם איז געווען באקאנט אלס אן עילוי מיט זעלטענע כשרונות. | ||
רבי מנחם איז געווען אַ באַליבטער תלמיד מובהק פונעם חתם סופר. | אלס בחור איז ער געפאָרן קיין [[פרעשבורג|פּרעשבורג]] צו לערנען אין דער ישיבה פונעם חתם סופר, וואו ער איז געוואָרן איינער פון זיינע מערסט אויסגעצייכנטע תלמידים. ער האָט געלערנט אין פּרעשבורג צען יאָר, און אפילו נאָך זיין חתונה האָט ער ווייטער געלערנט דאָרט זיבן יאָר. ער איז געווען אזוי צוגעבונדן צו זיין רבי'ן, אז ער האט אפגעזאגט שידוכים פון אנדערע שטעט כדי צו קענען בלייבן אין פרעשבורג. | ||
רבי מנחם איז געווען אַ באַליבטער תלמיד מובהק פונעם חתם סופר, וועלכער האט אים גערופן "מנח'ל". ער פלעגט אים טיטולירן "חכימא דיהודאי" און האט אים דערמאנט אין זיין חידושי ש"ס tkx "תלמידי הבחור המופלג"{{הערה|למשל אין חידושי חתם סופר בבא בתרא עמוד ד'}}. רבי מנחם איז אויך געווען פון די געציילטע תלמידים מיט וועמען דער חתם סופר האט געלערנט תורת הנסתר (קבלה){{הערה|ב.י. קליין בשם ר' מרדכי ראָטענבערג אב"ד אנטווערפּן}}. | |||
עס ווערט דערציילט אז רבי מנחם האט זיך אמאל באהאלטן אין זיין רבי'ס צימער אין א שאפע פרייטאג צו נאכטס, כדי צו זען דעם "גילוי אליהו" פונעם חתם סופר. ווען א הימלישער ליכט האט באגאסן דעם צימער און ער האט געהערט א קול וואס לערנט מיט זיין רבי'ן, האט א ציטער אים ארומגענומען ביז די שאפע האט זיך געוואקלט. דער חתם סופר האט אים שפעטער געפרעגט "האסטו געזען?" און ווען ער האט געענטפערט יא, האט ער אים בלויז געזאגט מיט ליבשאפט "גוט שבת". | |||
ווען דער חתם סופר איז געווען פאר זיין פטירה, האט ער געשיקט רופן רבי מנחם אים צו דערמאנען א חידוש אין מסכת סוטה. אזוי ווי רבי מנחם איז געווען א כהן, האט אים דער חתם סופר ארויסגעשיקט פון צימער פונקט פאר דער יציאת נשמה, זאגנדיג אים "רבי מנחם, גסיסה". | ווען דער חתם סופר איז געווען פאר זיין פטירה, האט ער געשיקט רופן רבי מנחם אים צו דערמאנען א חידוש אין מסכת סוטה. אזוי ווי רבי מנחם איז געווען א כהן, האט אים דער חתם סופר ארויסגעשיקט פון צימער פונקט פאר דער יציאת נשמה, זאגנדיג אים "רבי מנחם, גסיסה". | ||
===רבנות און עפנטליכע טעטיגקייט=== | ===רבנות און עפנטליכע טעטיגקייט=== | ||
בערך אין יאָר ה'תקצ"ד (1834) איז ער אויפגענומען געוואָרן אַלס רב אין ראַגנדאָרף (Rajka), | בערך אין יאָר ה'תקצ"ד (1834) איז ער אויפגענומען געוואָרן אַלס רב אין ראַגנדאָרף (Rajka), א שטעטל נאענט צו פרעשבורג, כדי ער זאל קענען ווייטער זיין נאענט צו זיין רבי'ן. אין יאָר ה'ת"ר (1840), נאָך דער פּטירה פונעם חתם סופר, איז ער באַשטימט געוואָרן אַלס רב אין צעהלים. ער האָט דאָרט אָנגעפירט מיט אַ חשובע ישיבה וואו עס האבן געלערנט הונדערטער תלמידים, צווישן זיי באַקאַנטע פונעם קומענדיגן דור, ווי [[רבי משה גרינוואלד|רבי משה גרינוואַלד]], דער "ערוגת הבושם". | ||
ר' מנחם איז געווען פון די פירער פונעם אָרטאָדאָקסישן פאַקציע בעת דעם גרויסן קאָנגרעס פון אונגאַרישן אידנטום אין 1868. ער איז געווען דער פאָרזיצער פון דער ערשטער אַסיפה פון אָרטאָדאָקסישע רבנים אין בודאַפּעשט אין יאָר 1870, וואָס האָט געדינט ווי דער יסוד פאַר דער באַזונדערער אָרטאָדאָקסישער אָרגאַניזאַציע אין אונגערן. | ר' מנחם איז געווען פון די פירער פונעם אָרטאָדאָקסישן פאַקציע בעת דעם גרויסן קאָנגרעס פון אונגאַרישן אידנטום אין 1868. ער איז געווען דער פאָרזיצער פון דער ערשטער אַסיפה פון אָרטאָדאָקסישע רבנים אין בודאַפּעשט אין יאָר 1870, וואָס האָט געדינט ווי דער יסוד פאַר דער באַזונדערער אָרטאָדאָקסישער אָרגאַניזאַציע אין אונגערן. | ||
===קשר מיטן קייסער=== | ===קשר מיטן קייסער=== | ||
אַלס דעפּוטאַט פון די אָרטאָדאָקסישע אידן האָט ר' מנחם געהאַט 13 אוידיענצן ביים קייסער [[פראַנץ יאָזעף דער ערשטער]]. עס ווערט דערציילט אַז בעת זיין לעצטער אוידיענץ, ווען ער איז שוין געווען 93 יאָר אַלט, האָט דער קייסער זיך געוואונדערט אויף זיין פרישקייט. ר' מנחם האָט געענטפערט: "אייל איז שוין נישטאָ, אָבער דער דאָכט ברענט נאָך". דער קייסער האָט אַזוי הנאה געהאַט פון דעם ענטפער, אַז ער האָט געהייסן אויפהענגען ר' מנחם'ס פּאָרטרעט אין דער קייסערליכער גאַלעריע אין ווין. | אַלס דעפּוטאַט פון די אָרטאָדאָקסישע אידן האָט ר' מנחם געהאַט 13 אוידיענצן ביים קייסער [[פראַנץ יאָזעף דער ערשטער]]. עס ווערט דערציילט אַז בעת זיין לעצטער אוידיענץ, ווען ער איז שוין געווען 93 יאָר אַלט, האָט דער קייסער זיך געוואונדערט אויף זיין פרישקייט. ר' מנחם האָט געענטפערט: "{{טערמין|אייל|אויל}} איז שוין נישטאָ, אָבער דער {{טערמין|דאָכט|קנויט}} ברענט נאָך". דער קייסער האָט אַזוי הנאה געהאַט פון דעם ענטפער, אַז ער האָט געהייסן אויפהענגען ר' מנחם'ס פּאָרטרעט אין דער קייסערליכער גאַלעריע אין ווין. | ||
==פּטירה== | |||
ר' מנחם איז נפטר געוואָרן מאנטאג נאַכט, ט"ז אדר א' תרנ"א, אין טיפער עלטער פון 96 יאָר. ער איז באַערדיגט געוואָרן אין צעהלים (דויטשקרויץ) מיט אַ גרויסער לוי' וואו פילע רבנים פון גאַנץ אונגערן האָבן אים מספּיד געווען. אויף זיין מצבה איז געשריבן אז ער איז געווען אַן "איש אלקים" און "ראש הרבנים במדינתנו". זיין מצבה אויפן בית-עולם אין דויטשקרויץ איז שפּעטער באַנייט געוואָרן דורך זיינע אייניקלעך. | |||
==זיין משפּחה== | ==זיין משפּחה== | ||
ר' מנחם האָט חתונה געהאַט מיט הינדל, די טאָכטער פון ר' [[יששכר בער פרענק]], דער שמש און "נאמן" פון דער פּרעשבורגער קהילה. נאָך איר פּטירה האָט ער חתונה געהאַט מיט איר שוועסטער ברכה. שפעטער אין זיין עלטער (ביי די 85 יאר) האט ער חתונה געהאט א דריטע מאל מיט מרת ראכלה צאלשאן{{הערה|1=https://www.dirshu.co.il/wp-content/uploads/2024/02/טו-אדר-א-כא-אדר-א.pdf}}. ער האָט איבערגעלאָזט פינף זין און צוויי טעכטער: | ר' מנחם האָט חתונה געהאַט מיט הינדל, די טאָכטער פון ר' [[יששכר בער פרענק]], דער שמש און "נאמן" פון דער פּרעשבורגער קהילה. נאָך איר פּטירה האָט ער חתונה געהאַט מיט איר שוועסטער ברכה. שפעטער אין זיין עלטער (ביי די 85 יאר) האט ער חתונה געהאט א דריטע מאל מיט מרת ראכלה (לבית אדלער), די אלמנה פון ר' ישעיה צאלשאן{{הערה|1=https://www.dirshu.co.il/wp-content/uploads/2024/02/טו-אדר-א-כא-אדר-א.pdf}}. ער האָט איבערגעלאָזט פינף זין און צוויי טעכטער: | ||
* ר' שמואל מאיר כ"ץ (תק"צ–תרל"ה), מחבר | * ר' שמואל מאיר כ"ץ (תק"צ–תרל"ה), מחבר ספר "שם משמואל". | ||
* יוסף כ"ץ (תקצ"א–). | * יוסף כ"ץ (תקצ"א–). | ||
* | * רבי גרשון כ"ץ (תר"א–תר"ס), איידעם פון רבי יצחק אונגאר. | ||
* רבי משה כ"ץ, רב אין נייטרא | * רבי משה כ"ץ (תר"ב–), רב אין נייטרא. | ||
* ר' מרדכי כ"ץ (–תרס"ג). | * ר' מרדכי כ"ץ (–תרס"ג), פון גאלאנטא. | ||
* הינדל, די ווייב פון ר' שמעון סג"ל שפּיצער, און | * הינדל, די ווייב פון ר' שמעון סג"ל שפּיצער, און בזיווג שני פון ר' מנחם'ס ממלא-מקום אין צעהלים, רבי דוד פרידמאַן{{הערה|{{אישי ישראל|רבי דוד פרידמן מצעהלים}}}}. | ||
* רבקה, די ווייב פון ר' שמעון חיים פעלנער. | * רבקה, די ווייב פון ר' שמעון חיים פעלנער, רב אין בעלעד. | ||
צווישן זיינע באקאנטע אייניקלעך זענען ר' מרדכי ראטנבערג פון אנטווערפן און ר' ישכר שלמה טייכטאל (דער "אם הבנים שמחה"). זיין אור-אייניקל ר' אליהו כ"ץ איז געווען דער רב פון באר שבע. | |||
==מופתים== | ==מעשיות און מופתים== | ||
אין דער צעהלימער קהילה איז ער געווען באַקאַנט נישט נאָר אַלס אַ גרויסער למדן, נאָר אויך אַלס אַ [[בעל מופת]]. עס ווערט דערציילט אַז בעת אַ כאָלערע עפּידעמיע האט געבושעוועט אין צעהלים, האט ער אָרגאַניזירט א "שווארצע חתונה" (א חתונה פון צוויי יתומים) אויפן בית-עולם, און פון דעם טאג אָן האט זיך די מגיפה אפגעשטעלט. נאָך זיין פּטירה ווערט דערציילט אַז אַ נאַצישער אָפיציר וואָס האָט געוואָלט שאַנדן זיין קבר, איז גלייך דערהרגעט געוואָרט פון זיין פערד. | אין דער צעהלימער קהילה איז ער געווען באַקאַנט נישט נאָר אַלס אַ גרויסער למדן, נאָר אויך אַלס אַ [[בעל מופת]]. עס ווערט דערציילט אַז בעת אַ כאָלערע עפּידעמיע האט געבושעוועט אין צעהלים, האט ער אָרגאַניזירט א "שווארצע חתונה" (א חתונה פון צוויי יתומים) אויפן בית-עולם, און פון דעם טאג אָן האט זיך די מגיפה אפגעשטעלט. נאָך זיין פּטירה ווערט דערציילט אַז אַ נאַצישער אָפיציר וואָס האָט געוואָלט שאַנדן זיין קבר, איז גלייך דערהרגעט געוואָרט פון זיין פערד. | ||
==ביבליאגראפיע== | ==ביבליאגראפיע== | ||
| שורה 56: | שורה 62: | ||
*{{אייוועלט|11908|ר' בער פרענק מפרעשבורג וחתנו ר' מנחם כ"ץ מצעהלים}} | *{{אייוועלט|11908|ר' בער פרענק מפרעשבורג וחתנו ר' מנחם כ"ץ מצעהלים}} | ||
*https://der-transkribierer.at/bagatellen/katz-prossnitz-menachem-23-februar-1891/ | *https://der-transkribierer.at/bagatellen/katz-prossnitz-menachem-23-februar-1891/ | ||
*[https://toladot.blogspot.com/2011/02/blog-post_19.html תולדות ושורשים - עצי משפחה: רבי מנחם כץ פרוסטיץ - מאה ועשרים שנה לפטירתו] | *[https://toladot.blogspot.com/2011/02/blog-post_19.html תולדות ושורשים - עצי משפחה: רבי מנחם כץ פרוסטיץ - מאה ועשרים שנה לפטירתו] | ||
*https://beinenu.com/sites/default/files/alonim/20_20_73.pdf | |||
==רעפערענצן== | |||
{{רעפערענצן}} | |||
[[ק:צעהלים]] | |||
[[he:רבי מנחם כץ]] | [[he:רבי מנחם כץ]] | ||