בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,708
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| שורה 8: | שורה 8: | ||
עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט: | עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט: | ||
פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון){{הערה|1=עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות: ספּיר, סנפּרנון, סמפּירינון, סנפּירינון, סמפּירין, סנפּירנון, סנפּרינון, סמפּרינון, סנפּירינן.}}, וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|כ|מפרש=תרגום יונתן}}}} און איז דאָס זעלבע מאַטעריאַל פון וואָס די לוחות זענען געווען געמאַכט. | פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון){{הערה|1=עס זענען פאַראַן פאַרשידענע נוסחאות: ספּיר, סנפּרנון, סמפּירינון, סנפּירינון, סמפּירין, סנפּירנון, סנפּרינון, סמפּרינון, סנפּירינן.}}, וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|כ|מפרש=תרגום יונתן}}}} און איז דאָס זעלבע מאַטעריאַל פון וואָס די לוחות זענען געווען געמאַכט. | ||
דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה|{{רבה|שמות|ח|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}. | דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה|שם=שמרחג|{{רבה|שמות|ח|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}. | ||
אנדערע מסורות זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|יז|מפרש=ספורנו}}: "שאינו ממין עץ חשוב"}} פונעם עץ החיים{{הערה|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]; [https://www.sefaria.org.il/Beur_HaRadal_on_Pirkei_DeRabbi_Eliezer.40.7 ביאור הרד"ל על פרקי דרבי אליעזר מ׳, ז].}} אדער עץ הדעת{{הערה|ילקוט ראובני, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=19432&st=&pgnum=279 חוקת, דף קמג, ב]}} וואָס איז געוואַקסן אין גן עדן. | אנדערע מסורות זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|יז|מפרש=ספורנו}}: "שאינו ממין עץ חשוב"}} פונעם עץ החיים{{הערה|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]; [https://www.sefaria.org.il/Beur_HaRadal_on_Pirkei_DeRabbi_Eliezer.40.7 ביאור הרד"ל על פרקי דרבי אליעזר מ׳, ז].}} אדער עץ הדעת{{הערה|ילקוט ראובני, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=19432&st=&pgnum=279 חוקת, דף קמג, ב]}} וואָס איז געוואַקסן אין גן עדן. | ||
==אויפקריצונגען== | ==אויפקריצונגען== | ||
דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען: | דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען: | ||
* דער [[שם המפורש]]{{הערה|שם=תרייד|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה|שם=פדרכ|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה| | * דער [[שם המפורש]]{{הערה|שם=תרייד|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה|שם=פדרכ|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה|שם=שמרחג}}. | ||
* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה|שם=תרייד}}. | * דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה|שם=תרייד}}. | ||
* די נעמען פון די [[דריי אבות|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה|שם=תרייד}}. | * די נעמען פון די [[דריי אבות|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה|שם=תרייד}}. | ||
| שורה 31: | שורה 31: | ||
ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|א|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ח|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה|שם=ילקוט|{{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני|תהלים|תתסט}}}}. | ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|א|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ח|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה|שם=ילקוט|{{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני|תהלים|תתסט}}}}. | ||
אין מדרש ווערט דערציילט אַז דער שטעקן האָט גערעדט און דערציילט וועגן זיין פאַרוואַנדלונג פון אַ שטעקן צו אַ שלאַנג{{הערה|מדרש אבכי"ר, אין {{ילקוט שמעוני|שמות|קעא}}}}. | |||
זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ט|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה|{{זוהר|ב|כח|א}}; {{תנ"ך|שמות|ז|יד|כה|מפרש=אברבנאל}}}}. | זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ט|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה|{{זוהר|ב|כח|א}}; {{תנ"ך|שמות|ז|יד|כה|מפרש=אברבנאל}}}}. | ||
| שורה 44: | שורה 46: | ||
לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה|{{מדרש רבה|דברים|יא|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה|דברים|יא|י}}; מדרש פטירת משה}}. | לויט דעם מדרש, האָט משה געשלאָגן און גע'הרג'עט [[סיחון]] און [[עוג מלך הבשן|עוג]] מיט דער שטעקן{{הערה|{{מדרש רבה|דברים|יא|י}}}}. ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה|דברים|יא|י}}; מדרש פטירת משה}}. | ||
אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט | אין עולם הבא איז משה באַלוינט געוואָרן מיטן שרביט וואָס גאָט האָט גענוצט ביי בריאת העולם. די שטעקן וואָס משה האָט גענוצט אין עולם הזה איז געווען א מעין פון יענעם שטעקן, איינס פון 608,700{{הערה|1=מדרש פטירת משה, אין: א. יעלינעק, [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=67592&st=&pgnum=146 בית המדרש, א (תרי"ג), עמ' 121], אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Midrashim_on_Moses_Our_Master%2C_The_Death_of_Moses_(Version_1).6 פטירת נוסח א]}}. | ||
==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ||
| שורה 60: | שורה 62: | ||
---- | ---- | ||
רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה|{{היברובוקס|2=מטה משה|3=42401|page=5|מקום הוצאה=פראנקפורט|שנת הוצאה=תע"ט|עמ=דף ג, א}}}}. | רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה|{{היברובוקס|2=מטה משה|3=42401|page=5|מקום הוצאה=פראנקפורט|שנת הוצאה=תע"ט|עמ=דף ג, א}}}}. | ||
==פּאַראַלעלן אין אַנדערע קולטורן== | |||
פילע פאָרשער ווייזן אָן אויף דעם ענליכקייט צווישן דער געשיכטע פון משה וואָס ציט אַרויס דעם שטעקן פון יתרו'ס גאָרטן און די לעגענדע פון קעניג אַרטור, וועלכער האָט אַרויסגעצויגן דעם שווערד עקסקאַליבער פון אַ שטיין{{הערה|{{צ-זשורנאל|STANLEY SCHNEIDER|MOSES, KING ARTHUR AND LOT: STAFF, SWORD AND CROSS ACCORDING TO MIDRASHIC AND NON-JEWISH SOURCES|JEWISH BIBLE QUARTERLY|49(2)|עמ=76–77|שנת הוצאה=2021}}}}. | |||
אין דער קריסטליכער טראַדיציע, ווערט דער שטעקן פאַרבונדן מיט דעם בוים פון גן עדן און מען זאָגט אַז דאָס האָלץ פונעם שטעקן איז שפּעטער גענוצט געוואָרן פאַר דעם צלם פון יאָשקע{{הערה|{{צ-זשורנאל|SCHNEIDER|MOSES, KING ARTHUR AND LOT|JBQ|49(2)|עמ=77–79|שנת הוצאה=2021}}}}. אין איסלאַם זענען פאַראַן לעגענדעס וועגן דעם שטעקן אין שייכות מיט [[לוט]] און זיין תשובה{{הערה|{{צ-זשורנאל|SCHNEIDER|MOSES, KING ARTHUR AND LOT|JBQ|49(2)|עמ=79–80|שנת הוצאה=2021}}}}. | |||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||