בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,708
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| שורה 6: | שורה 6: | ||
עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט: | עס זענען פאראן פארשידענע דעות וועגן דעם מאַטעריאַל פון וואָס עס איז געווען געמאַכט: | ||
פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה|{{רבה|שמות|ח|ג}} | פילע מדרשים זאגן אז דער שטעקן איז געווען געמאכט פון א הארטן שטיין פון [[ספיר]] (סנפּירינון), וואָס איז אַ שטאַרקער און טייערער שטיין פונעם [[כסא הכבוד]]{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|כ|מפרש=תרגום יונתן}}}}. דער שטעקן האט געוואויגן פערציג [[סאה]]{{הערה|{{רבה|שמות|ח|ג}}}} (אַרום 575 ליטער), אָבער דאָך האָט משה אים געקענט אויפהייבן מיט איין האַנט ווייל די אותיות אויפ'ן שטעקן האָבן ווי געטראָגן דעם שטעקן{{הערה|[https://www.sefaria.org/Siftei_Kohen_on_Torah%2C_Exodus.4.17 שפתי כהן אויף שמות ד, יז]. זעט מדרש שכל טוב [https://www.sefaria.org/Midrash_Sekhel_Tov%2C_Shemot.4.17 אויף שמות ד, יז]}}. | ||
אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]. ילקוט ראובני, חוקת. {{תנ"ך|שמות|ד|יז|מפרש=ספורנו}}.}}. | אנדערע מסורות, בפרט אין זוהר, זאגן אז דער שטעקן איז געקומען פונעם האלץ פונעם עץ הדעת אדער עץ החיים אין גן עדן{{הערה|זעט זוהר חדש [https://www.toratemetfreeware.com/online/f_01782_part_8.html בשלח, לח, ב]. ילקוט ראובני, חוקת. {{תנ"ך|שמות|ד|יז|מפרש=ספורנו}}.}}. | ||
==אויפקריצונגען== | ==אויפקריצונגען== | ||
דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען{{הערה| | דער שטעקן האט געהאט אויף זיך פילע הייליגע אויפקריצונגען: | ||
* דער [[שם המפורש]]{{הערה|שם=תרייד|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}{{הערה|שם=פדרכ|[https://www.sefaria.org.il/Pesikta_DeRav_Kahana.19.6 פסיקתא דרב כהנא יט, ו]}}{{הערה|{{רבה|שמות|ח|ג}}}}. | |||
* דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]. | * דער ראשי תיבות פון די צען מכות: [[דצ"ך עד"ש באח"ב]]{{הערה|שם=תרייד}}. | ||
* די נעמען פון די [[דריי אבות|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים. | * די נעמען פון די [[דריי אבות|אבות]], די [[אמהות]], און די צוועלף שבטים{{הערה|שם=תרייד}}. | ||
==היסטאָריע פונעם שטעקן== | ==היסטאָריע פונעם שטעקן== | ||
| שורה 28: | שורה 28: | ||
דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים: | דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים: | ||
ווען משה האט געפירט יתרו'ס שעף אין מדבר חורב, האט גאט אינעם [[סנה]] געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אנגעכאפט ביים וויידל עס אויפצוהייבן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|א|ה}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ח|יג}}}}. לויט'ן מדרש איז דאס דער זעלבער שטעקן ווי משה'ס{{הערה|שם=ילקוט|{{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני|תהלים|תתסט}}}}. | |||
זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן | זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן פאר אהרן פאַר די מכות וואָס ער האט געברענגט{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ט|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה|{{זוהר|ב|כח|א}}; {{תנ"ך|שמות|ז|יד|כה|מפרש=אברבנאל}}}}. | ||
ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כו|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה| | ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כו|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה|מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}. אנדערע מדרשים זאגן אז דער ים איז אנטלאפן נאכן זען דעם שטעקן אדער דעם שם המפורש דערויף ("הים ראה וינוס"){{הערה|שם=פדרכ}}. | ||
צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}. | צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דעם ערשטן מאל איז ער באפוילן געווארן צו שלאגן דעם שטיין דווקא מיט דעם שטעקן וויבאלד די מענטשן האבן ארגינעל געמיינט אז דער שטעקן קען נאר ברענגען פארניכטונג, ווייל דורך אים האט משה געברענגט די מכות אויף די מצריים אין מצרים און ביים ים סוף. ווען משה האט עס אבער גענוצט צו שלאגן דעם שטיין ביי חורב, האבן זיי געלערנט אז דער שטעקן קען אויך ברענגען די ברכות פון וואסער{{הערה|רש"י און מכילתא אויף {{תנ"ך|שמות|יז|ו}}. זעט ריב"א דארט.}}. | ||
דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}. | |||
ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}. | ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}. | ||
לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה|{{מדרש רבה|דברים|יא|י}}}}. | לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה|אבות דרבי נתן, מהדורת שעכטער, [https://www.sefaria.org.il/Avot_DeRabbi_Natan%2C_Recension_B%2C_Addition_to_Recension_I.4.7 הוספה ב לנוסחא א], [https://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=38247&st=&pgnum=190 וויען תרמ"ז, עמ' 156]; {{מדרש רבה|דברים|יא|י}}}}. | ||
==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ||
נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות: | נאך משה רבינו'ס פטירה איז דער שטעקן איבערגעגאנגען דורך די דורות: | ||
עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער דורך די דורות פון די שופטים ביז עס איז אנגעקומען צו [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן דעם ריז [[גלית]]. | עס איז געווען אין די הענט פון יהושע בן נון און שפעטער דורך די דורות פון די שופטים ביז עס איז אנגעקומען צו [[דוד המלך]], וואס האט עס געהאלטן ווען ער איז ארויס קעמפן קעגן דעם ריז [[גלית]]. | ||
עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה|שם=ילקוט | עס איז געבליבן ביי די מלכים פון בית דוד ביזן חורבן פון ערשטן בית המקדש{{הערה|שם=ילקוט}}. | ||
פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך יאשיהו המלך אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה|שם=זרובבל|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}. | פארן חורבן איז דער שטעקן באהאלטן געווארן דורך יאשיהו המלך אדער נביא ירמיהו צוזאמען מיטן ארון הקודש און דעם [[מן]] אין אַ געהיימער אָרט אונטער דעם בית המקדש{{הערה|זעט מדרש שכל טוב, שמות ד, יז.}} אָדער אין דער געגנט פון טבריה{{הערה|שם=זרובבל|Israel Lévi, “[https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1914_num_68_136_5245 L’apocalypse de Zorobabel et le roi de Perse Siroès],” ''REJ'' 68 (1914): 135.3-6}}. | ||