בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,708
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| שורה 20: | שורה 20: | ||
עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן. | עס איז געגעבן געווארן פאר [[אדם הראשון]] אין גן עדן. | ||
אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו|יצחק]], און [[יעקב אבינו|יעקב]]{{הערה|שם=פרקדא|{{פרקי דרבי אליעזר|מ}}; {{ילקוט שמעוני|שמות|קעג}}}}. | אדם האט עס איבערגעגעבן צו [[חנוך]], און פון דאָרט איז עס געגאַנגען צו [[נח]], [[שם]], [[אברהם]], [[יצחק אבינו|יצחק]], און [[יעקב אבינו|יעקב]]{{הערה|שם=פרקדא|{{פרקי דרבי אליעזר|מ}}; {{ילקוט שמעוני|שמות|קעג}}}}. | ||
יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן{{הערה|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}. | יעקב האט עס גענוצט ווען ער איז אריבערגעגאנגען דעם ירדן צוריקקומענדיג פון לבן'ס הויז{{הערה|1=בראשית לב, יא. {{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}.}} און עס שפעטער איבערגעגעבן פאר זיין זון יוסף{{הערה|שם=פרקדא}} אין מצרים{{הערה|מדרש ויושע (יעללינעק, בה"מ א, מב), אייזנשטיין, [https://www.sefaria.org/Otzar_Midrashim%2C_Midrash__Vayosha_('And_He_Saved').4.2 מדרש ויושע ד]}}. אַנדערע זאָגן אַז עס איז (אויך) גענוצט געוואָרן דורך יעקב'ס זון [[יהודה]]{{הערה|{{ילקוט שמעוני|חוקת|תשסג}}; {{ילקוט שמעוני|תהלים|תתסט}}. זעט {{תנ"ך|בראשית|לח|יח}}}}. | ||
נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ. | נאך יוסף'ס פטירה האבן די עגיפטער געפּלינדערט זיין הויז, און דער שטעקן איז אנגעקומען צו פרעה'ס פאלאץ. | ||
[[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין מדין, וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה|שם=פרקדא}}. | [[יתרו]], וואס איז דעמאלט געווען א יועץ פאר פרעה, האט געזען די הייליגע אותיות אויפן שטעקן און עס געוואלט האבן. ער האט עס גענומען קיין [[מדין]], וואו ער האט עס איינגעפלאנצט אין זיין גארטן. קיין שום מענטש האט עס נישט געקענט ארויסציען פון דער ערד ביז משה רבינו איז אנגעקומען און עס ארויסגענומען מיט גרינגקייט. ווען יתרו האט דאס געזען, האט ער פארשטאנען אז משה איז דער דער וואָס וועט אויסלייזן די אידן פון מצרים און אים געגעבן זיין טאכטער צפורה פאר א ווייב{{הערה|שם=פרקדא}}. | ||
==ניסים== | ==ניסים== | ||
דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים: | דער שטעקן האט געשפילט א צענטראלעראלע ראלע אין די וואונדער פון דער גאולה פון מצרים: | ||
ביים [[סנה]] האט גאט געוויזן משה ווי דער שטעקן ווערט איבערגעדרייט אין א שלאנג ווען עס ווערט אראפּגעווארפן אויף דער ערד און דאן צוריק א שטעקן ווען משה האט עס אויפגעהויבן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ד|א|ב}}}}. שפּעטער האט אהרן אראפגעווארפן זיין שטעקן פאר פרעה און עס איז געווארן א [[תנין]] (קראָקאָדיל אָדער גרויסער שלאַנג), און ווען די פרעה'ס כישוף-מאכערס האבן דאס נאכגעמאכט, האט אהרן'ס שטעקן איינגעשלונגען זייערע שטעקנס{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ח|יג}}}}. | |||
זעקס פון די [[צען מכות]] זענען געברענגט געווארן דורך דורך קלאפן אדער אויפהייבן דעם שטעקן. אהרן האט עס גענוצט פאר בלוט, פרעש, און לייז{{הערה|שמות ז, יט–כ. שמת ח, א–ב. שמות ח, יב–יג.}}, בשעת משה האט עס גענוצט פאר האגל, היישעריק, און פינצטערניש{{הערה|שמות ט, כב–כג. שמות י, יב–יג. שמות י, כא–כב (זעט אבן עזרא דארט.).}}. עס איז דא א דעבאטע וועגן וועלכע שטעקן אהרן האט גענוצט. עטליכע מפרשים זאָגן אַז עס איז געווען משה'ס שטעקן, געגעבן צו אהרן פאַר די ניסים וואָס ער האט געטון{{הערה|{{תנ"ך|שמות|ז|ט|מפרש=אבן עזרא}}}}, בשעת אַנדערע שלאָגן פאָר אַז אהרן האט גענוצט זיין אייגענעם שטעקן{{הערה|{{זוהר|ב|כח|א}}; {{תנ"ך|שמות|ז|יד|כה|מפרש=אברבנאל}}}}. | |||
ביי [[קריעת ים סוף]] האט משה אויפגעהויבן זיין שטעקן איבערן ים, און דער ים האט זיך געשפאלטן{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כא|מפרש=תרגום יונתן}}}}. לויט טייל מדרשים, האט משה טאקע געקלאפּט דאס וואסער מיט עס{{הערה|[[אבות דרבי נתן]], [https://www.sefaria.org/Avot_DeRabbi_Natan.33.2 נוסחא א פרק לג]}}. איינמאָל זיי זענען אַריבער, האָט ער עס ווידער גענוצט צו צוריק אַראָפּברענגען די וואַסערן אויף די נאכלויפנדע מצריים{{הערה|{{תנ"ך|שמות|יד|כו|כז}}}}. לויט אן אנדער פארשטאנד (באזירט אויף די פסוקים), איז דער שטעקן נישט גענוצט געווארן פאר דעם נס. אנשטאט, האט גאט באפוילן משה'ן צו אוועקלייגן דעם שטעקן דאס מאל צו באטאנען אז עס איז געווען גאט'ס מאכט, נישט דער שטעקן, וואס האט געטון די וואונדער{{הערה|1=מדרש ציטירט אין כלי יקר אויף שמות יד, טז}}. | |||
צוויי מאל אין דער מדבר האט משה ארויסגעצויגן וואסער פון אַ פעלז דורך דעם שטעקן. דאָס צווייטע מאָל, אין מי מריבה, האָט משה געשלאָגן דעם שטיין אַנשטאָט רעדן צו אים, וואָס איז געווען זיין חטא{{הערה|שמות יז, א–ז. במדבר כ, ב–יא.}}. דאס צווייטע מאל, האלטן עטליכע אז ער האט גענוצט אן אנדערן שטעקן - דעם וואס האט אויף א וואונדערליכן אופן ארויסגעברענגט מאנדלען אין דעם קורח עפיזאד{{הערה|1=רשב"ם און חזקוני אויף במדבר כ. זעט במדבר יז, טז–כו.}}. | |||
ביי דער מלחמה קעגן עמלק, האט משה געהאלטן דעם שטעקן אין זיין האנט אויפ'ן באַרג. לויט געוויסע, האט ער אויך געהאלטן זיין שטעקן. כל זמן זיין האנט מיט דעם שטעקן איז געווען הויך, האבן די אידן געזיגט{{הערה|שמות יז, ח–יג. זעט רשב"ם אויף שמות יז, יא.}}. | |||
לויט דעם מדרש, ווען דער [[מלאך המות]] איז געקומען נעמען משה'ס נשמה, האט משה אים געשלאגן מיטן שטעקן און אים פארטריבן{{הערה|{{מדרש רבה|דברים|יא|י}}}}. | |||
==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ==נאָך משה רבינו'ס פּטירה== | ||
| שורה 45: | שורה 51: | ||
==לעתיד לבא== | ==לעתיד לבא== | ||
לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה|שם=ילקוט}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה|שם=זרובבל}}. | לויט דער מסורה, וועט דער שטעקן זיך ווידער באווייזן ביים דער ענדגילטיגער גאולה און וועט איבערגעגעבן ווערן פאר דעם מלך המשיח אלס א סימבאל פון זיין אויטאריטעט איבער די פעלקער{{הערה|שם=ילקוט}}. איין לעגענדע אין "[[ספר זרובבל]]" דערציילט אז די מאמע פון משיח, חפצי-בה, וועט עס נוצן אין די מלחמות פון אחרית הימים{{הערה|שם=זרובבל}}. | ||
---- | |||
רבי משה פון פרעמסלא, אַ פוילישער רב און תלמיד פון רבי שלמה לוריא פונעם 16טן יאָרהונדערט, האָט געשריבן אַ קאָמפּענדיום פון הלכה מיטן נאָמען מטה משה. איינע פון די פיר טעמים צום נאמען וואס ער שרייבט אין די הקדמה, איז אז ווען ער וועט אָנקומען אויף יענער וועלט און מען וועט אים פרעגן "מה זה בידך" (געבויט אויף "אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו"), וועט ער ענטפערן "מטה, כמטה משה"{{הערה|{{היברובוקס|2=מטה משה|3=42401|page=5|מקום הוצאה=פראנקפורט|שנת הוצאה=תע"ט|עמ=דף ג, א}}}}. | |||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||