אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "רוי:אידישקייט אין אונגארן"

תורה אין אונגארן האט זייער שנעל געפונען א נייעם צענטראלן פונקט אין דעם אזוי־גערופענעם [[בורגנלאנד]], וואו דער גרויסער שתדלן ר' [[שמשון ווערטהיימער]] האט געעפנט עטליכע ישיבות אין די דארטיקע "[[זיבן קהילות]]", וועלכע ער האט אויסגעהאלטן פון זיינע אייגענע געלטער. די וויכטיקסטע פון די איז געווען די ישיבה אין אייזענשטאט, אנגעפירט פון ר' [[מאיר אייזנשטאט]], דער מחבר פון "פנים מאירות". אנדערע ישיבות זענען אויפגעשטעלט געוואק אין [[מאטערסדארף]] און אין רעכניץ. אויך [[פרעשבורג]] איז מפורסם געווארן מיט דעם בארימטן גאון רבי [[משולם איגרא]].

א נייע בליענדע תקופה פון תורה-וואוקס האט זיך אנגעהויבן אין אנהויב פון דעס ניינצענטן יארהונדערט אונטער דער הנהגה פון ר' [[משה סופר]], דער גרויסער און בארימטער "חתם סופר" פון [[פראנקפורט]], וועלכער האט מיט זיין גאונות, צדקות און גייסטרייכער הנהגה אינספירירט זיין דור צו נייע גייסטיקע פארמעסטן אין תורה און אין אידישקייט. אונטער זיין הנהגה איז די ישיבה אין פרעשבורג געווארן דער גרעסטער און איינפלוסרייכסטער מקום־תורה אין צענטראל-אייראפע. א סך פון דעם "חתם־סופר'ס" תלמידים, צווישן די דער בארימטער [[מהר"ם שיק]], האבן אליין געגרינדעט אייגענע קהילות און ישיבות איבער גאנץ אונגארן און פארזעצנדיק זיין דרך, זענען זיי געווארן שטארקע פעסטונגען וועלכע האבן געשטעלט א דערפאלגרייק ווידערשטאנד אנטקעגן די כוחות פון [[רעפארם]] און [[אסימילאציע]] אין דער אידישער מחנה. אין די דאזיקע יארן האט ר' [[שלמה גאנצפריד]] מחבר געווען זיין "[[קיצור שלחן ערוך]]" און אנדערע וויכטיקע ספרים.  

ס'איז זיך כלל נישט צו חידוש'ן, וואס נאך אזא גרויסן חורבן, האבן אונגארישע אידן בראש פון זייערע רביים און רבנים פארנומען אזא וויכטיקן ארט אין אויפלעבן דאס אידישקייט צווישן דער שארית הפליטה. זיי האבן מיט זיך מיטגעברענגט די מסורה פון זייערע אמאליקע גרעסערע און קלענערע פראכטפולע קהילות וואו תורה-אידישקייט האט געהערשט מיט א גוואלטיקן שעפערישן כוח.