35,369
רעדאגירונגען
ק
טשעקטי און אנדערע רייניגונג, typos fixed: בֿ ← ב (2), ײַ ← יי (6), וווּ ← וואוּ, <references/> ← {{רעפערענצן}}, , ← , (2)
ק (החלפת טקסט – "זײַנען" ב־"זענען") |
ק (טשעקטי און אנדערע רייניגונג, typos fixed: בֿ ← ב (2), ײַ ← יי (6), וווּ ← וואוּ, <references/> ← {{רעפערענצן}}, , ← , (2)) |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
'''קענסער''' (אויך '''ראַק''', '''קאַנסער''', '''קרעפס''') (אין דאקטוירישער שפראך: בייזוואוקס) איז אַ [[קראַנקייט]] ווען עס פאסירט א ניט־קאָנטראָלירטע צו-וואסקן זיך פון [[צעל|קעמערלעך]] (צעלן) און זיי טוען אדער | '''קענסער''' (אויך '''ראַק''', '''קאַנסער''', '''קרעפס''') (אין דאקטוירישער שפראך: בייזוואוקס) איז אַ [[קראַנקייט]] ווען עס פאסירט א ניט־קאָנטראָלירטע צו-וואסקן זיך פון [[צעל|קעמערלעך]] (צעלן) און זיי טוען אדער אַריינדרינגען אין דערנעבנדיגע [[געוועבן]] אָדער געפירט ווערן צו אַנדערע ערטער אינעם קערפער און דארט זיך צו-וואקסן ([[מעטאַסטאַסיס]]<ref>metastasis</ref>, דאס איז ווען די קענסער־קעמערלעך ווערן געפירט דורכן בלוט אָדער לימפע<ref>lymph</ref>־סיסטעם, רוב קענסערס וועלן פארמירן א שטיק. | ||
קענסער קען ערשיינען ביי מענטשן פון יעדן עלטער, נאָר די ריזיקע גייט ארויף מיטן עלטער ווערן. לויט דער [[וועלט געזונט ארגאניזאציע]], 12.5% פון אלע טויטפאלן אויף דער גארער וועלט. | קענסער קען ערשיינען ביי מענטשן פון יעדן עלטער, נאָר די ריזיקע גייט ארויף מיטן עלטער ווערן. לויט דער [[וועלט געזונט ארגאניזאציע]], 12.5% פון אלע טויטפאלן אויף דער גארער וועלט. | ||
| שורה 10: | שורה 10: | ||
קענסער איז א קראנקייט וואס ווי אינעם קערפער ער ערשיינט איז ער אן אומקאנטראלירטע פארמערונג פון קעמערלעך דאך אין דער מעדיצינישער שפראך ווערט ער איינגעטיילט אויף אסאך קראנקהייטן געווענליך וועט ער ווערן אנגערופן לויט דעם קעמערל פון וואנען ער האט זיך פארשפרייט. | קענסער איז א קראנקייט וואס ווי אינעם קערפער ער ערשיינט איז ער אן אומקאנטראלירטע פארמערונג פון קעמערלעך דאך אין דער מעדיצינישער שפראך ווערט ער איינגעטיילט אויף אסאך קראנקהייטן געווענליך וועט ער ווערן אנגערופן לויט דעם קעמערל פון וואנען ער האט זיך פארשפרייט. | ||
לויט דעם נאציאנאלן אינסטיטוט פאר קרעפס-פארשונג (ענגליש: "National Cancer Research Institute") אין גרויס-בריטאניע זענען געווען 22% פון קרעפס-פטירות אין גרויס-בריטאניע ביז 2014 וועגן [[לונגען קענסער|לונגען-קרעפס]]. 10.3% וועגן געדערעם-קרעפס. 7.7% וועגן ברוסט-קרעפס. 6.5% וועגן פארשטייערדריזן-קרעפס (ענגליש: "prostate cancer", | לויט דעם נאציאנאלן אינסטיטוט פאר קרעפס-פארשונג (ענגליש: "National Cancer Research Institute") אין גרויס-בריטאניע זענען געווען 22% פון קרעפס-פטירות אין גרויס-בריטאניע ביז 2014 וועגן [[לונגען קענסער|לונגען-קרעפס]]. 10.3% וועגן געדערעם-קרעפס. 7.7% וועגן ברוסט-קרעפס. 6.5% וועגן פארשטייערדריזן-קרעפס (ענגליש: "prostate cancer", דייטש: "Vorsteherdrüsenkrebs"). אבער די פינאנצירונגן פאר די פארשונג קעגן די פארשידענע קרעפס-סארטן זענען אונטערשידליך. לונגען-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 14.16 מיליאנען פונט. געדערעם-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 25.04 מיליאנען פונט. ברוסט-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 40.32 מיליאנען פונט. פארשטייערדריזן-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 22.30 מיליאנען פונט. | ||
== די סימפטאמען == | == די סימפטאמען == | ||
סימפּטאָמען ענדערן זיך לויט דעם אָרט וואס דער געוואוקס געפינט זיך און לויטן טיפּ פונעם צעל , און ווי ווייט דער געוואוקס האָט זיך שוין פאַרשפּרייט און ווי ווייט ער איז אריינגעדרינגען אין די ארומיגע ארגאנען און זיי געשעדיגט. אבער טיילמאל וועט זי אינגאנצן נישט ברענגען קיין סימפטאמען אפילו ער איז שוין א גרויסע געפאר פארן קערפער. | סימפּטאָמען ענדערן זיך לויט דעם אָרט וואס דער געוואוקס געפינט זיך און לויטן טיפּ פונעם צעל, און ווי ווייט דער געוואוקס האָט זיך שוין פאַרשפּרייט און ווי ווייט ער איז אריינגעדרינגען אין די ארומיגע ארגאנען און זיי געשעדיגט. אבער טיילמאל וועט זי אינגאנצן נישט ברענגען קיין סימפטאמען אפילו ער איז שוין א גרויסע געפאר פארן קערפער. | ||
== דיאגנאז == | == דיאגנאז == | ||
די אפטיילונג פון רפואה וואס גיט זיך אפ מיט קענסער ווערט אנגערופן [[אנקאלאגיע]], און ווען א פאמיליע דאקטער וועט פארדאכטן אז א מענטש ליידט פון קענסער וועט ער דעם פאציענט רעקאמענדירן צו זען א '''אנקאלאג''' וואס וועט פאר אלעם באטראכטן די סימפטאמען, און אויב איז פאראן אן ערנסטער פארדאכט אויף קענסער וועט ער דאס פעסשטעלן מיטן הילף פון א [[פּאַטאָלאָג]] וועט ער וועט ערשטנס נעמען אן אינערלעך בילד פונעם קערפער צי א ([[קאמפיוטירטע טאמאגראפיע|CT]]) אדער א ([[מאגנעטיש רעזאנאנץ אימאזשירן|MRI | די אפטיילונג פון רפואה וואס גיט זיך אפ מיט קענסער ווערט אנגערופן [[אנקאלאגיע]], און ווען א פאמיליע דאקטער וועט פארדאכטן אז א מענטש ליידט פון קענסער וועט ער דעם פאציענט רעקאמענדירן צו זען א '''אנקאלאג''' וואס וועט פאר אלעם באטראכטן די סימפטאמען, און אויב איז פאראן אן ערנסטער פארדאכט אויף קענסער וועט ער דאס פעסשטעלן מיטן הילף פון א [[פּאַטאָלאָג]] וועט ער וועט ערשטנס נעמען אן אינערלעך בילד פונעם קערפער צי א ([[קאמפיוטירטע טאמאגראפיע|CT]]) אדער א ([[מאגנעטיש רעזאנאנץ אימאזשירן|MRI]]). נאכדעם וואס ער באשטעטיגט דורכן בילד אז עס איז טאקע פאראן א אומגעוואונטשענער געוואוקס דארף מען נאכגיין צו וויסן צוויי וויכטיגע פונקטן. די צוויי פונקטן זענען: איינס, צי איז דאס א וואקסנדער קענסער אדער א שטילער קענסער, צוויי, פון וואנעט איז דער מקור פונעם געוואוקס ד.ה. פון וואספארא צעל האט ער זיך צושפרייט. דאס ווערט געטון דורך בודק זיין א צעל פונעם געוואוקס. דער צעל ווערט ארויסגענומען דורך אַ [[ביאָפּסיע]] (מוסטער פון אַ לעבעדיקן מענטש) אָדער כירורגיע (מוסטער דורך אַן אָפּעראַציע), אויך א בלוט-פראבע וועט ווערן באנוצט אין געוויסע פעלער צו דיאגנאזירן קענסער. | ||
== די באהאנדלונג == | == די באהאנדלונג == | ||
| שורה 29: | שורה 29: | ||
== די סיבה == | == די סיבה == | ||
דאָס ניט־רעגולירטע צעוואַקסן זיך וואָס איז כאַראַקטעריסטיש פאַר קענסער ווערט אַרויסגערופן דורכן שאָדן צו [[די ען איי|די־ען־איי]], וואָס דערפירט צו [[מוטאַציעס]]<ref>mutations</ref> אין [[גענעס]] (genes) וואָס קאָדירן די [[פּראָטעיִנען]] וואָס קאָנטראָלירן די קעמערלעך־ (צעלן־)צעטיילונג. אַ סך מוטאַציעס קענען | דאָס ניט־רעגולירטע צעוואַקסן זיך וואָס איז כאַראַקטעריסטיש פאַר קענסער ווערט אַרויסגערופן דורכן שאָדן צו [[די ען איי|די־ען־איי]], וואָס דערפירט צו [[מוטאַציעס]]<ref>mutations</ref> אין [[גענעס]] (genes) וואָס קאָדירן די [[פּראָטעיִנען]] וואָס קאָנטראָלירן די קעמערלעך־ (צעלן־)צעטיילונג. אַ סך מוטאַציעס קענען זיין נייטיק צו פאַרוואַנדלען אַ נאָרמאַל קעמערל אין אַ בייזוואוּקסיג (malignant) קעמערל. די מוטאַציעס קענען אַרויסגערופן ווערן דורך כעמיקאַלן אָדער פיזישע גורמים וואָס הייסן [[קאַרצינאָגענען]] (carcinogens), דורכן אויסגעשטעלט ווערן אויף ראַדיִאָאַקטיווע מאַטעריאַלן, אָדער געוויסע [[ווירוס]]ן וואָס קענען אַריינגעבן זייער [[די־ען־איי]] אין מענטשלעכן גענאָם. די מוטאַציעס קענען געשען סתּם, אָדער קענען איבערגעגעבן בירושה דורך מוטאַציעס אין די אייער־ אָדער זרע־די־ען־איי. | ||
אַ סך פאָרמעס קענסער זענען פאַרבונדן מיט | אַ סך פאָרמעס קענסער זענען פאַרבונדן מיט סביבה'דיגע פאַקטאָרן ווי למשל טאַבאק־רויך, באַשטראַלונג, אַלקאָהאָל און געוויסע ווירוסן. כאטש טייל פון זיי קען מען אויסמיידן, איז נישטאָ קיין אופן אין גאַנצן צו פאַרמיידן די קראַנקייט, און פאָלקסגעזונט־פּראָגראַמען (ווי צ"ב וואַקצינירונג) זענען וויכטיק איבער דער וועלט. | ||
צוליב איר גרויזאמע פאלגן ווערט די קרענק אנגערופן אין פאלקס שפראך '''יענע מחלה''' אדער '''יענע מעשה'''. | צוליב איר גרויזאמע פאלגן ווערט די קרענק אנגערופן אין פאלקס שפראך '''יענע מחלה''' אדער '''יענע מעשה'''. | ||
== הערות == | == הערות == | ||
{{רעפערענצן}} | |||
[[קאַטעגאָריע:קענסערס| ]] | [[קאַטעגאָריע:קענסערס| ]] | ||
[[ | [[קאַטעגאָריע:אומבאקוקט]] | ||
[[ | [[קאַטעגאָריע:אויף יידיש]] | ||
{{קרד/ויקי/יידיש}} | {{קרד/ויקי/יידיש}} | ||