אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "רבי אלעזר בן ערך"

225 בייטן צוגעלייגט ,  פרייטאג 21:48
 
(איין צווישנדיגע ווערסיע פונעם זעלבן באַניצער נישט געוויזן)
שורה 60: שורה 60:
== פטירה און קבר ==
== פטירה און קבר ==
[[טעקע:רבי אלעזר בן ערך זיעײא .jpg|קליין|ציון פון רבי אלעזר בן ערך אין עלמא]]
[[טעקע:רבי אלעזר בן ערך זיעײא .jpg|קליין|ציון פון רבי אלעזר בן ערך אין עלמא]]
רבי אלעזר בן ערך איז ווארשיינליך נפטר געווארן פריער ווי זיינע חברים, ווייל מען טרעפט אין א ברייתא{{הערה|{{תוספתא|נדרים|ו|ה}}; זעט אויך {{ירושלמי|נדרים|י|ו}}}} אז רבי יהושע האט געזאגט פאר [[רבי עקיבא]]: "וואלסטו ווען געווען אין רבי אלעזר בן ערך'ס צייטן וואלסטו געענטפערט דעם תשובה"{{הערה|ספר יוחסין, תולדות תנאים ואמוראים}}. כאטש זיין גענויער יארצייט איז נישט באקאנט, פירן זיך פילע צו פייערן זיין הילולא אום [[ט"ו אייר]]{{הערה|1=https://101israel.com/tombs/rabbi-eleazar-ben-arach/}}{{הערה|1=https://zissil.com/topics/Rabbi-Elazar-ben-Arach}}.
רבי אלעזר בן ערך איז ווארשיינליך נפטר געווארן פריער ווי זיינע חברים, ווייל מען טרעפט אין א ברייתא{{הערה|{{תוספתא|נדרים|ו|ה}}; זעט אויך {{ירושלמי|נדרים|י|ו}}}} אז רבי יהושע האט געזאגט פאר [[רבי עקיבא]]: "וואלסטו ווען געווען אין רבי אלעזר בן ערך'ס צייטן וואלסטו געענטפערט דעם תשובה"{{הערה|ספר יוחסין, תולדות תנאים ואמוראים}}. כאטש זיין גענויער יארצייט איז נישט באקאנט, פירן זיך פילע צו פייערן זיין הילולא אום [[ט"ו אייר]]{{הערה|1=https://zissil.com/topics/Rabbi-Elazar-ben-Arach}}.


לויט ווי אנגענומען{{הערה|זעט נורית ליסובסקי, "[https://files.ybz.org.il/periodicals/Cathedra/133/Lissovsky%20low%20res.pdf יישום גישה מעין־ארכאולוגית לחקר מקומות קדושים בגליל]", קתדרה 133, תשרי תש"ע, זז' 67–70.}}, איז רבי אלעזר בן ערך באערדיגט אין דארף [[עלמא]] (אין צפון ארץ ישראל), נאנט צום מקום קבורה פון עטליכע תלמידים פון רבן יוחנן בן זכאי, און אזוי צייכענען שוין אָן די רייזנדער [[בנימין פון טאדעלא]]{{הערה|{{אוצר החכמה|2=מסעות של ר' בנימן ז"ל|3=152920|page=36|מקום הוצאה=לאנדאן|שנת הוצאה=תרס"ו|4=עמ' ל}} לויט'ן כתב יד; לויט אנדערע דרוקן שרייבט ער אז ער ליגט אין [[קדש נפתלי]], זעט שפעטער.}} און רבי שמואל ב"ר שמשון{{הערה|{{היברובוקס|יהודה דוד אייזנשטיין|אוצר מסעות|2933|page=64|קעפל=מסע דפליסטינא מר' שמואל ב"ר שמשון|עמ=64}}}}. נאך פריער דערמאנט [[רב אביתר גאון]] אז ער ליגט אין געגנט פון [[דלתון]]{{הערה|[https://geniza.princeton.edu/he/documents/1600/ מגילת אביתר], ע' 2}}, און מען שאַצט אז ער האט געמיינט עלמא{{הערה|מקומות קדושים וקברי צדיקים בגליל חלק ב'}}. אויף זיין ציון אין עלמא איז פארהאן א גרויסן שטיין. [[רבי משה באסולה]] (ה'ר"מ–הש"כ) דערציילט אז די אראבער האבן אוועקגענומען דעם שטיין צו מאכן דערפון א מיל, און צומארגנס האט מען געטראפן דעם שטיין צוריק אויף איר פלאץ{{הערה|{{היברובוקס|יערי|מסעות ארץ ישראל|36832|ע' 141|page=140}}}}.
לויט ווי אנגענומען{{הערה|זעט נורית ליסובסקי, "[https://files.ybz.org.il/periodicals/Cathedra/133/Lissovsky%20low%20res.pdf יישום גישה מעין־ארכאולוגית לחקר מקומות קדושים בגליל]", קתדרה 133, תשרי תש"ע, זז' 67–70.}}, איז רבי אלעזר בן ערך באערדיגט אין דארף [[עלמא]] (אין צפון ארץ ישראל), נאנט צום מקום קבורה פון עטליכע תלמידים פון רבן יוחנן בן זכאי, און אזוי צייכענען שוין אָן די רייזנדער [[בנימין פון טאדעלא]]{{הערה|{{אוצר החכמה|2=מסעות של ר' בנימן ז"ל|3=152920|page=36|מקום הוצאה=לאנדאן|שנת הוצאה=תרס"ו|4=עמ' ל}} לויט'ן כתב יד; לויט אנדערע דרוקן שרייבט ער אז ער ליגט אין [[קדש נפתלי]], זעט שפעטער.}} און רבי שמואל ב"ר שמשון{{הערה|{{היברובוקס|יהודה דוד אייזנשטיין|אוצר מסעות|2933|page=64|קעפל=מסע דפליסטינא מר' שמואל ב"ר שמשון|עמ=64}}}}. נאך פריער דערמאנט [[רב אביתר גאון]] אז ער ליגט אין געגנט פון [[דלתון]]{{הערה|[https://geniza.princeton.edu/he/documents/1600/ מגילת אביתר], ע' 2}}, און מען שאַצט אז ער האט געמיינט עלמא{{הערה|מקומות קדושים וקברי צדיקים בגליל חלק ב'}}. אויף זיין ציון אין עלמא איז פארהאן א גרויסן שטיין. [[רבי משה באסולה]] (ה'ר"מ–הש"כ) דערציילט אז די אראבער האבן אוועקגענומען דעם שטיין צו מאכן דערפון א מיל, און צומארגנס האט מען געטראפן דעם שטיין צוריק אויף איר פלאץ{{הערה|{{היברובוקס|יערי|מסעות ארץ ישראל|36832|ע' 141|page=140}}}}.
שורה 74: שורה 74:
[[טעקע:105438 elazar ben aruch high court in alma-ala PikiWiki Israel.jpg|קליין|בית הכנסת אויפ'ן נאמען פון רבי אלעזר בן ערך אין עלמא]]
[[טעקע:105438 elazar ben aruch high court in alma-ala PikiWiki Israel.jpg|קליין|בית הכנסת אויפ'ן נאמען פון רבי אלעזר בן ערך אין עלמא]]
[[רבי חיים וויטאל]] שרייבט אז זיין רבי דער [[אר"י]] פלעגט נישט זאגן קיין [[פיוט]]ים און פזמונים, נאר די וואס זענען פארפאסט געווארן דורך די פריערדיגע, צווישן זיי תפלת רבי אלעזר בן ערך, "לפי שכל אלו הראשונים תקנו דבריהם על פי חכמת האמת והיו יודעים מה שתקנו"{{הערה|שער הכוונות, נוסח התפלה}}. ווארשיינליך איז די כוונה צו די לאנגע "תפילה מיוחסת לרבי אלעזר בן ערך" געברענגט אין "אשמורת הבוקר" פון [[רבי אהרן ברכיה פון מודינא]], מנטובה שפ"ד, צו זאגן ביי [[פתיחת הארון]] אין [[הושענא רבא]]{{הערה|{{היברובוקס|רבי אהרן ברכיה פון מודינא|אשמורת הבקר|24766|page=408|מקום הוצאה=מנטובה|שנת הוצאה=שפ"ד|קעב ע"ב}}}}, און וואס ער האט איינגעפירט צו זאגן יעדן ערב [[ראש חודש]] אלס טייל פון סדר [[יום כיפור קטן]]{{הערה|{{היברובוקס|רבי אברהם יוסף שלמה גארציאנו|מקבציאל|65028|page=47|באנד=כו|כותרת=סדר 'יום כיפור קטן' מבעל מעבר-יבק}}}}. מען טרעפט דעם תפילה אויך אין א מאנוסקריפט פון בערך יענע תקופה, און דארט ווערט צוגעצייכנט אז דער תפילה האבן די קדמונים געטראפן אין קברי ישיני [[חברון]]{{הערה|[http://collections.jewishmuseum.cz/index.php/Detail/Object/Show/object_id/221698 "קבלה"], בילד 22–25, אין די אידישע מוזעאום פון פראג; און פארדרייט אין {{כתיב|קבץ חבורים מליקוטים שונים, שנעתקו יחדיו|990001980200205171|דף 9א, 10א, 61א}}}}.
[[רבי חיים וויטאל]] שרייבט אז זיין רבי דער [[אר"י]] פלעגט נישט זאגן קיין [[פיוט]]ים און פזמונים, נאר די וואס זענען פארפאסט געווארן דורך די פריערדיגע, צווישן זיי תפלת רבי אלעזר בן ערך, "לפי שכל אלו הראשונים תקנו דבריהם על פי חכמת האמת והיו יודעים מה שתקנו"{{הערה|שער הכוונות, נוסח התפלה}}. ווארשיינליך איז די כוונה צו די לאנגע "תפילה מיוחסת לרבי אלעזר בן ערך" געברענגט אין "אשמורת הבוקר" פון [[רבי אהרן ברכיה פון מודינא]], מנטובה שפ"ד, צו זאגן ביי [[פתיחת הארון]] אין [[הושענא רבא]]{{הערה|{{היברובוקס|רבי אהרן ברכיה פון מודינא|אשמורת הבקר|24766|page=408|מקום הוצאה=מנטובה|שנת הוצאה=שפ"ד|קעב ע"ב}}}}, און וואס ער האט איינגעפירט צו זאגן יעדן ערב [[ראש חודש]] אלס טייל פון סדר [[יום כיפור קטן]]{{הערה|{{היברובוקס|רבי אברהם יוסף שלמה גארציאנו|מקבציאל|65028|page=47|באנד=כו|כותרת=סדר 'יום כיפור קטן' מבעל מעבר-יבק}}}}. מען טרעפט דעם תפילה אויך אין א מאנוסקריפט פון בערך יענע תקופה, און דארט ווערט צוגעצייכנט אז דער תפילה האבן די קדמונים געטראפן אין קברי ישיני [[חברון]]{{הערה|[http://collections.jewishmuseum.cz/index.php/Detail/Object/Show/object_id/221698 "קבלה"], בילד 22–25, אין די אידישע מוזעאום פון פראג; און פארדרייט אין {{כתיב|קבץ חבורים מליקוטים שונים, שנעתקו יחדיו|990001980200205171|דף 9א, 10א, 61א}}}}.
די תפילה באשטייט פון צוואנציג בתים, וואס אלע פון זיי הייבן זיך אן מיט די ווערטער: "ה' אלקי ישראל", און צום סוף: "אנא חי העולמים יושב על כסא רחמים… האירה פניך על עבדך הושיעני בחסדך ולמדני את חוקיך". אביסל אן אנדערע נוסח מיט הוספות ווערט געברענגט אין "נחלת יעקב מליצות", אמסטערדאם תי"ב{{הערה|{{אוצר החכמה|רבי יעקב פון גניזן|נחלת יעקב מליצות|146849|page=13|מקום הוצאה=אמסטערדאם|שנת הוצאה=תי"ב}}}}.
די תפילה באשטייט פון צוואנציג בתים, וואס אלע פון זיי הייבן זיך אן מיט די ווערטער: "ה' אלקי ישראל", און צום סוף: "אנא חי העולמים יושב על כסא רחמים… האירה פניך על עבדך הושיעני בחסדך ולמדני את חוקיך". אביסל אן אנדערע נוסח מיט הוספות ווערט געברענגט אין "נחלת יעקב מליצות", אמסטערדאם תי"ב{{הערה|{{אוצר החכמה|רבי יעקב פון גניזן|נחלת יעקב מליצות|146849|page=13|מקום הוצאה=אמסטערדאם|שנת הוצאה=תי"ב}}}}. עס ווערט אויך דערמאנט א תפלת ר״א בן ערך אין אידיש-דייטש{{הערה|[[יהודה דוד אייזנשטיין]], אוצר מדרשים, [https://www.sefaria.org.il/Otzar_Midrashim%2C_Prayer_of_Rabbi_Hamnuna_Saba.1 תפלת רב המנונא סבא]}}


פארהאן וואס זאגן אז דער באקאנטער פייטן [[רבי אלעזר הקליר]] איז רבי אלעזר בן ערך{{הערה|זעט תשובות הרשב"א א, תסט}}, אבער לויט פיל ראשונים איז ער געווען [[רבי אלעזר ברבי שמעון|רבי אלעזר דער זון פון רבי שמעון בר יוחאי]]{{הערה|זעט {{בבלי|חגיגה|יג|א|מפרש=תוספות}}; רא"ש ברכות ה, כא. אזוי שרייבט אויך [[רבי חיים וויטאל]] בשם [[אר"י]].}}, און לויט אנדערע מקורות איז ער נישט געווען קיין תנא נאר פיל שפעטער.
פארהאן וואס זאגן אז דער באקאנטער פייטן [[רבי אלעזר הקליר]] איז רבי אלעזר בן ערך{{הערה|זעט תשובות הרשב"א א, תסט}}, אבער לויט פיל ראשונים איז ער געווען [[רבי אלעזר ברבי שמעון|רבי אלעזר דער זון פון רבי שמעון בר יוחאי]]{{הערה|זעט {{בבלי|חגיגה|יג|א|מפרש=תוספות}}; רא"ש ברכות ה, כא. אזוי שרייבט אויך [[רבי חיים וויטאל]] בשם [[אר"י]].}}, און לויט אנדערע מקורות איז ער נישט געווען קיין תנא נאר פיל שפעטער.