אונטערשייד צווישן ווערסיעס פון "רוי:מדינת ישראל"

| פרעמיער מיניסטער = [[יאיר לפיד]]

| גרינדונג דאטום = פון [[פאראייניגטע קעניגרייך|פאראייניגטן קעניגרייך]]{{ש}} [[14טן מיי]] 1948

| באפעלקערונג צאל = 9,136,000<ref>[בפתחה של שנת 2020 - יותר מ-1.9 מיליון תושבים במדינת ישראל https://www.cbs.gov.il/he/mediarelease/DocLib/2019/413/11_19_413b.pdf]</ref>

| באפעלקערונג יאר = 2019

| באפעלקערונג ענגקייט = 410

| פראדוקט ווערדע = $202.562 ביליאן

}}

'''ישראל''' איז אַ [[דעמאקראטיע|דעמאקראטיש]] [[לאנד]] אין [[מיטל מזרח]], אויפן מזרח בארטן פונעם [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]]. דאס לאנד איז געגרינדעט [[ה'תש"ח]] (1948) ווי אן אומאפהענגיק לאנד, נאך דער ענדע פונעם [[בריטישער מאנדאט|בריטישן מאנדאט]]. רוב פון זיינע איינוואוינערס זענען אידן אבער עס זיצן אין אים אויך א גרויסער צאל [[פאלעסטינע]] [[אראבער]], [[בעדואינער]], [[דרוזן]], און נאך אנדערע פעלקער. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז [[ירושלים]].

אין די ערשטע יארן האט  ישראל געהאט אנטוויקלט ווייניג נאטירלעכע רעסורסן און האט אימפארטירט מער ווי עקספארטירט. אין די שפעטערע יארן האט אבער איר עקספארט פיל אויפגעבליט מיטן שנעלער עקאנאמישער אנטוויקלונג אין פארשידענע געביטן ווי לאנדווירטשאפט און נאך. אויך האט זי לעצטנס ערפארלגרייך אנטדעקט און אנטוויקלט נייע רעזערוון פון נאטורליכן גאז.  

דער שטאַט  '''ישראל''', געגרינדעט [[ה'תש"ח]] (1948), עקזיסטירט הײַנט מערסטנס אינערהאַלב די היסטארישע גרעניצן פון לאַנד '''[[ארץ ישראל]]''', דאס [[אידישע]] [[לאנד]] אין [[מערב]] [[אזיע]]. אנדערש ווי אלע לענדער, באטראכט זיך  ישראל אלס דאָס הײַמאָרט צו די אַלע וועלכע געהערן זיך אָן צו דער אידישער [[רעליגיע]], איז אָבּער ישראל דעמאקראטיש וואס איז שטארק קעגנזאץ צו דער אידישער רעליגיע, טראָצדעם וואָס זי טראָגט אויסערליך דעם נאָמען '''ישראל'''.

מאנכע גרופּעס אינערהאלב דער רעגירונג פּרובירן זי פאראידישן און אנדערע זי צו פאר'גוי'שן, אָבער דער פינף-און-זעכציג יעריגער נאָכאַנאַנדער רעליגיעזער שטרייט איז וואַרשײַנליך אַן ענדלאָזער און פאַרלוירענער.

די [[פאלעסטינע|פאלעסטינער]] [[אראבער]] פאָדערן שטרענג די געביטן פון [[יהודה און שומרון]] (באוואוסט אלס דער מערב ברעג) מיטן ציל עווענטועל צו גרינדן א [[פּאַלעסטינע]]ר שטאַט.

 

 

== עטימאלאגיע ==

== היסטאריע ==

=== ארץ ישראל ===

דער ערשטער קעניג פון די אידן אין ארץ ישראל איז געווען [[שאול המלך]], אין יאר [[ב'תת"ן]] {{קליין|(בערך)}}. נאך [[שאול המלך]] האבן [[דוד המלך]] און [[שלמה המלך]] געהערשט איבער דער פאראייניגטער מלוכה. אין די טעג פון דעם מלך [[רחבעם]], זון פון שלמה המלך, האט זיך די מלוכה צעשיידט: רחבעם איז געבליבן מלך איבער [[מלכות יהודה]], וואס האט איינגעשלאסן די טעריטאריעס פון די שבטים יהודה און בנימין, און [[ירבעם בן נבט]] האט געהערשט איבערן ניי געגרינדעטע [[מלכות ישראל]], וואס האט איינגעשלאסן די טעריטאריעס פון די אנדערע שבטים, וואס מען רופט די "צען שבטים".

דער [[רמב"ם]] שרייבט<ref>הלכות מלכים ומלחמות פרק י"א הלכה ד</ref> אז דער פולקאמער צוריקקער און אויפבוי פון דער יידישער מלוכה אין [[ארץ ישראל]] וועט צושטאנד קומען דוקא דורך א מאן פון [[בית_דוד]] וואס וועט זיך פירן אין די וועגן פון [[דוד המלך]], דאס הייסט ער וועט דינען גאט און זיך באשעפטיגן אין [[תורה]]. טאמער וועט ער מצליח זיין אז דאס גאנצע יידישע פאלק זאל זיך פאראייניגן אונטער עם און ער וועט איינעמען ארץ ישראל און צוריקקערן 'אלע' אידן קיין ארץ ישראל און ער וועט פירן מלחמות מיט די ארומיגע פעלקער און זיי אלע באזיגן און אזוי אויך וועט ער אויפבויען דער [[בית המקדש]], דעמאלטס וועט מען וויסן אויף זיכער אז גאט האט עם אויסגעוועלט צו זיין דער ממשיך פון מלכות בית דוד. דאס אלעס איז דערווייל נאכנישט צושטאנד געקומען, דערפאר זענען גלויביגע אידן נישט איינשטימיג אז דער היינטיגער  ישראל איז דער ווידער אויפבוי פון דער יידישע מלוכה אין ארץ ישראל, און זיי זאגן נאכאלץ ביים דאווענען 'ולירושלים עירך ברחמים תשוב'.

=== ישראל ===

== געאגראפיע ==

ישראל געפינט זיך ביים מזרח עק פונעם [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]], און האט גרענעצן מיט [[לבנון]] אין צפון, [[סיריע]] אין צפון־מזרח, [[ירדן]] אין מזרח און [[עגיפטן]] און דעם [[עזה פאס]] אין דרום־מערב.  

ישראל האט א לאנגע וואסער ברעג מיטן מיטלענדישן ים אין מערב, און א קליינע וואסער ברעג צו דרום אין אילת מיטן [[אילת איינגאס]] אינעם [[ים סוף]], און ליגט צווישן [[גארטל ליניע (געאגראפיע)|גארטל ליניעס]] {{ר|רעכטס=יא}}29° – 34°N , און [[מערידיאן|מערידיאנען]] {{ר|רעכטס=יא}}34° – 36°E.

== רעגירונג ==

ישראל ווערט געפירט דורך א [[פארלאמענטארישע סיסטעם|פארלאמענטארישער סיסטעם]] ווי א דעמאקראטישע רעפובליק מיט אלגעמיינעם וואלרעכט פאר אלע בירגער וואס זענען אלט 18 יאר אדער עלטער. איינער פון די [[כנסת דעפוטאט]]ן וואס קען באקומען א מערהייט אין דעם [[כנסת]] (פארלאמענט) ווערט [[פרעמיער מיניסטער פון ישראל|פרעמיער מיניסטער]], געווענליך דער פירער פון דער גרעסטער פארטיי. דער היינטיקער פרעמיער מיניסטער איז [[נפתלי בענעט]], וואס דינט אין דעם אמט זייט יוני 2021.

ישראל האט נישט קיין [[קאנסטיטוציע]], אבער דער כנסת קען איינפירן "גרונטיקע געזעצן".

אין ישראל זענען פאראן א סך פאליטישע פארטייען. ביי די [[כנסת וואלן 2009|כנסת וואלן פון 2009]] האבן צוועלף פארטייען באקומען דעפוטאטן אין כנסת.

קיין איין פארטיי האט קיינמאל נישט געוואונען קיין קלארע מערהייט אין דער כנסת, און דער רעגירונג ווערט צאמגעשטעלט פון א קאאליציע. דער גרעסטער פארטיי אין דעם היינטיקן כנסת איז [[ליכוד]], וואס שטיצט פריימארק פאליטיק מיט באגרענעצטן אינטערווענץ פון דער רעגירונג אין דער עקאנאמיע.

== עקאנאמיע ==

ווען עס איז געווארן אומאפהענגיק איז  ישראל געווען אן ארעם לאנד מיט ווייניג פראדוקציע פון לאנדווירטשאפט און אינדוסטריע. די עקאנאמיע האט אבער שטארק געוואקסן זייט 1948.

היינט ישראל ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די מערסט פארטגעשריטנע לענדער אין דרום־מזרח אזיע, אין דעם געביט פון עקאנאמישער און אינדוסטריעלער אנטוויקלונג, און פון די מערסט פארטגעשריטנע אויפן וועלט. אום 10טן מאי 2010 האט די [[ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג]] פארבעטן ישראל צו ווערן א מיטגליד, אינאיינעם מיט [[עסטלאנד]] און [[סלאוועניע]].

ישראל האט ווייניג נאטירלעכע רעסורסן, וואס ווערן אבער געניצט אין זיין אינדוסטריע. מען גראבט אויס [[בראם]], [[קאליום]], [[שוועבל]] און [[פאספאט]], און אויך [[נאטירלעכע גאז]] וואס מ'האט אנטפלעקט אין גרויסע קוואנטיטעטן אין 2009 קעגן די בארטנס פון [[חיפה]] און [[חדרה]], זייט ווען איז  ישראל א פראדוצירער פון נאטירלעכע גאז.

צוליב די ווייניגע נאטירלעכע רעסורסן, איז א גרויסער פון  ישראל'ס עקאנאמיע געבויט אויף מענטשלעכע רעסורסן, ווי למשל [[היי טעק]], מעדיצינישע טעכנאלאגיע און  מיליטערישע טעכנאלאגיע, וואס זענען א גרויסער טייל פונעם אינדוסטריעלן עקספארט.

=== טראנספארט ===

ישראל האט א גוט אנטוויקלטע טראנספארט סיסטעם. די שאסייען זענען גוט און פארבינדן די שטעט און שטעטלעך פון לאנד. דער הויפט פובליקער טראנספארט איז בוסן פון [[אגד]] און אנדערע פירמעס. [[ישראל באנען]] האט א באן־סיסטעם וואס פארבינדט די שטעט.

דער גרעסטער פלוגפארט איז [[בן גוריון פליפעלד|בן גורין אינטערנאציאנאלע פלוגפארט]]. אויך איז דא א קלענערער פליפארט, [[עבדה]], לעבן [[אילת]]. [[אל על]] און אנדערע לופטליניעס פליען צו די [[פאראייניגטע שטאטן]], [[קאנאדע]], רוב לענדער פון [[אייראפע]] און טיילן פון אפריקע און אזיע.

== דעמאגראפיע ==

אין יאר [[2006]] שטייט די צאל פון די באפעלקערונג ביי 7,026,632 איינוווינער. 76% זענען יידן, און פון זיי 12% זענען [[פרומע]]. 20% זענען אראבער מיט [[דרוזן]], און די איבעריקע 4% זענען פון אנדערע פעלקער.

די צען גרעסטע שטעט אין ישראל זענען (ריכטיק פאר 2011):{{הערה|[http://www.cbs.gov.il/ishuvim/yishuv_2011_information.xls באפעלקערונג פון ישראל לויט יישובים, 2011], [[צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק]]}}

! שטאט !! באפעלקערונג

| ירושלים || 804,355

| תל אביב -יפו || 404,750

| חיפה || 270,348

| ראשון לציון || 232,410

| אשדוד || 212,278

| פתח תקוה || 210,376

| באר שבע || 196,335

| נתניה || 189,678

| חולון || 182,575

| בני ברק || 163,301

== שפראך ==

די אפיציעלע שפראכן פון ישראל זענען [[העברעיש]]. די עיקר שפראך פונעם לאנד איז העברעיש, וואס די מערהייט פון דער באפעלקערונג רעדן. ישראל איז א לאנד פון אימיגראנטן, און מען הערט פארשידענע שפראכן אויף די גאסן. [[רוסיש]] און [[אמהאריש]] זענען זייער פארשפרייט צוליב די גרויסע אימיגראציע פון דעם געוועזענם סאוועטן פארבאנד און פון [[עטיאפיע]]. מער ווי א מיליאן רוסיש־רעדענדיקע אימיגראנטן זענען אנגעקומען אין  ישראל צווישן די יארן 1990 און 2004.

== רעליגיע ==

== בילדונג ==

== קולטור ==

== זעט אויך ==

* [[ארץ ישראל]]

* [[ישראל פאלעסטינער קאנפליקט]]

== וועבלינקען ==

* [[ווידעא]] אויף [[יו טוב]]:  [http://youtube.com/watch?v=n73tL3hNXCk א קליין מיידל פארציילט די מעלות פון ארץ ישראל]

== רעפערענצן ==

[[קאַטעגאָריע:ישראל|*]]

[[קאַטעגאָריע:מקומות הקדושים]]

[[קאטעגאריע:אומבאקוקט]]