בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,708
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
(בס"ד) צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
'''שטאפן גענז''' (אויך באקאנט אין דער וועלט ווי '''פוא גרא''' אדער אויף אידיש '''געשטאפטע גענז''') איז אן אלטער פארמינג-מעטאד צו פעטן עופות, הויפטזעכליך גענז און קאטשקעס, דורך געוואלדיגער פיטערן (Gavage) צו פארגרעסערן דעם לעבער. ביי אידן, ספעציעל אין אשכנזישע לענדער, איז דאס געווען א זייער פארשפרייטע און וויכטיגע טראדיציע פאר הונדערטער יארן, סיי פאר שמאלץ און סיי פאר דעם לעבער. די טעמע איז ארומגערעדט ברייט אין דער הלכה צוליב שאלות פון [[טריפות]] און [[צער בעלי חיים]]. | '''שטאפן גענז''' (אויך באקאנט אין דער וועלט ווי '''פוא גרא''', פראַנצויזיש: Foie gras – "פעטע לעבער"; אדער אויף אידיש '''געשטאפטע גענז''') איז אן אלטער פארמינג-מעטאד צו פעטן עופות, הויפטזעכליך גענז און קאטשקעס, דורך געוואלדיגער פיטערן (Gavage) צו פארגרעסערן דעם לעבער. ביי אידן, ספעציעל אין אשכנזישע לענדער, איז דאס געווען א זייער פארשפרייטע און וויכטיגע טראדיציע פאר הונדערטער יארן, סיי פאר שמאלץ און סיי פאר דעם לעבער. די טעמע איז ארומגערעדט ברייט אין דער הלכה צוליב שאלות פון [[טריפות]] און [[צער בעלי חיים]]. | ||
==היסטאריע== | ==היסטאריע== | ||
די מלאכה פון שטאפן עופות האט זיך אנגעהויבן נאך אין מצרים העכער 4,000 יאר צוריק. אידן האבן געלערנט די דאזיגע מלאכה אין מצרים און האבן איר שפעטער געברענגט קיין אייראפע. אין די מיטעלע יארן זענען אידן אין דייטשלאנד און פראנקרייך (ספעציעל אין עלזאס) געווען די גרעסטע מומחים אין שטאפן גענז. אין יענער צייט האבן אפילו גוי'אישע פירשטן און קעכער פון דעם פויפסט געלויבט די גענז-לעבערס וואס אידן האבן געשטאפט. | די מלאכה פון שטאפן עופות האט זיך אנגעהויבן נאך אין מצרים העכער 4,000 יאר צוריק, וואו מען האָט באַמערקט אַז ווילדע גענז שטאָפּן זיך אָן מיט עסן פאַר זייערע לאַנגע נסיעות און זייער לעבער ווערט דעמאָלט זייער געשמאַק. אידן האבן געלערנט די דאזיגע מלאכה אין מצרים און האבן איר שפעטער געברענגט קיין אייראפע. די רוימער האָבן שפּעטער איבערגענומען דעם מנהג און פלעגן ניצן אידישע קנעכט צו שטאָפּן די גענז מיט פייגן{{הערה|{{לינק|אדרעס=https://momentmag.com/foie-gras-indelicate-delicacy/|שרייבער=Eileen Lavine|קעפל=Foie Gras: The Indelicate Delicac|זייטל=Moment Magazine|דאטום=November 18, 2013|שפראך=ענגליש}}}}. אין די מיטעלע יארן זענען אידן אין דייטשלאנד און פראנקרייך (ספעציעל אין עלזאס) געווען די גרעסטע מומחים אין שטאפן גענז. אין יענער צייט האבן אפילו גוי'אישע פירשטן און קעכער פון דעם פויפסט געלויבט די גענז-לעבערס וואס אידן האבן געשטאפט. | ||
נאָכדעם וואָס די רוימישע אימפּעריע איז צפאַלן געוואָרן, האָבן אידן אין אייראָפּע ווייטער געהיט די טראַדיציע. דער הויפּט סיבה איז געווען כּשרות: אידן האָבן נישט געקענט ניצן חזיר-פעטס (Lard) און האָבן נישט געהאַט קיין גרינגן צוטריט צו בוימלען ווי אין די מיטללענדישע לענדער. די גענז זענען געוואָרן דער "גאָלדענער בילעט" פון דער אידישער קיך, פון זיי האָט מען געמאַכט פעטס (שמאַלץ), גענוצט די פעדערן פאַר קישנס, און געגעסן די פלייש און די טייערע לעבער. | |||
==עקאנאמישע און קולינארישע וויכטיגקייט== | ==עקאנאמישע און קולינארישע וויכטיגקייט== | ||
פאר אשכנזישע אידן איז די גאנז געווען א "גאלדענער בילעט". עס זענען געווען עטליכע סיבות פאר איר פאפולאריטעט: | פאר אשכנזישע אידן איז די גאנז געווען א "גאלדענער בילעט". עס זענען געווען עטליכע סיבות פאר איר פאפולאריטעט: | ||
* [[ | * [[שמאלץ]]: צוליב דעם וואס אידן טארן נישט נוצן חזיר-פעטס (Lard) און טארן נישט קאכן פלייש מיט פוטער, איז עופות-פעטס געווען דער הויפט קאכן-מיטל. א גאנז פראדוצירט פיל מער פעטס ווי א הין. | ||
* יום-טוב פרישקייט: מען פלעגט שטאפן די גענז אין הארבסט און זיי שחטן פאר [[חנוכה]]. דאס שמאלץ האט מען אויפגעהיט אין טעפ פאר דעם גאנצן ווינטער און אויך פאר פסח. | * יום-טוב פרישקייט: מען פלעגט שטאפן די גענז אין הארבסט און זיי שחטן פאר [[חנוכה]]. דאס שמאלץ האט מען אויפגעהיט אין טעפ פאר דעם גאנצן ווינטער און אויך פאר פסח. | ||
* לעבער: די פעטע לעבער איז געווען א טייערע מאכל פאר גבירים, און פאר ארעמע לייט איז דאס געווען א וויכטיגע נארונג פאר קינדער. | * לעבער: די פעטע לעבער איז געווען א טייערע מאכל פאר גבירים, און פאר ארעמע לייט איז דאס געווען א וויכטיגע נארונג פאר קינדער. | ||
| שורה 33: | שורה 35: | ||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||
[[he:פיטום אווזים וברווזים]] | |||