בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,709
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{דעסקריפציע|שטאט אין סלאוואקיי}} | {{דעסקריפציע|שטאט אין סלאוואקיי}} | ||
''' | '''הומנא''' (אדער '''הימענע'''; סלאוואקיש: Humenné; אונגאריש: Homonna; דייטש: Homenau) איז א היסטארישע שטאט אין מזרח [[סלאוואקיי]], וואס געפינט זיך אינעם זעמפלינער ראיאן ביי די ברעגעס פון דעם לאבורק טייך. פארן חורבן איז הימענע געווען א בארימטע אידישע קהילה און א תורה-צענטער פאר דעם גאנצן אומגעגנט. | ||
==געאגראפיע און קלימאט== | |||
די שטאט געפינט זיך אויף א הויך פון 157 מעטער איבערן ים-פלאך, ארומגענומען מיט די וויהאָרלאַט בערג און די לאַבאָרעץ הויך-לאנד. דער נאמען "הימענע" שטאמט פונעם סלאווישן ווארט "הומנאָ" (gumьno), וואס באדייט א דרעש-פלאץ פאר תבואה אדער א חצר. די שטאט האט א קאנטינענטאלן קלימאט מיט ווארעמע זומערן און קאלטע, שנייאיגע ווינטערס. | |||
==אלגעמיינע היסטאריע== | ==אלגעמיינע היסטאריע== | ||
הומנא ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין דאקומענטן אין יאר 1317 | הומנא ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין דאקומענטן אין יאר 1317. דורכאויס הונדערטער יארן איז די שטאט געווען אונטער דער בעלות פון דער אדעלער פאמיליע דרוגעטה (Drugeth), וואס זענען געקומען פון נאפאלי, איטאליע, און האבן באקומען די געגנט פונעם קעניג קארל ראבערט פון אנדזשו. די פאמיליע האבן געבויט דעם פראכטפולן רענעסאנס שלאס וואס שטייט ביז היינט אין צענטער פון שטאט. אין יאר 1479 האט דער קעניג מאטיאס קאָרווינוס געגעבן פאר הימענע שטאטישע רעכט. שפעטער, אין דעם 19טן יארהונדערט, איז די בעלות אריבער צו דער אנדראש פאמיליע. די שטאט האט זיך שטארק אנטוויקלט אין 1871 מיט'ן אנקומען פון דער [[באן]], וואס האט געברענגט צו א וואוקס אין האנדל און אינדוסטריע. | ||
==אידישער קהילה== | ==אידישער קהילה== | ||
[[טעקע:Humenné Synagogue 1.jpg|קליין|שול אין הומנא, ארום תר"ס]] | [[טעקע:Humenné Synagogue 1.jpg|קליין|שול אין הומנא, ארום תר"ס]] | ||
אידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין הימענע שוין ארום יאר ה'ת"נ. אין דעם אידישן [[צענזוס]] פון 1725 (תפ"ה) זענען פארצייכנט צוויי אידישע משפחות אין שטעטל{{הערה|העברעאיש המכלול}}. א דאקומענט פון 1743 (תק"ג) צייגט א קאנטראקט פון א איד משה יעקב וואס האט געדינגען געשעפטן פון א קריסטליכער אלמנה נעבן דעם קריסטליכן פארהויז אין שטאט. | אידן האבן זיך אנגעהויבן באזעצן אין הימענע שוין ארום יאר ה'ת"נ. אין דעם אידישן [[צענזוס]] פון 1725 (תפ"ה) זענען פארצייכנט צוויי אידישע משפחות אין שטעטל{{הערה|העברעאיש המכלול}}. א דאקומענט פון 1743 (תק"ג) צייגט א קאנטראקט פון א איד משה יעקב וואס האט געדינגען געשעפטן פון א קריסטליכער אלמנה נעבן דעם קריסטליכן פארהויז אין שטאט. | ||
די קהילה איז אפיציעל ארגאניזירט געווארן אין יאר 1809 (תקס"ט) אונטער דעם פרעזידענט מאריץ פראפער און דער רב ר' יעקב שפירא, כאטש די חברה קדישא האט שוין עקזיסטירט זינט 1786 (תקמ"ו). | |||
הומנא האט געבליט דורכאויס דעם 19טן יארהונדערט, ספעציעל דורך אימיגראציע פון אידן פון גאליציע. אין יאר תקמ"ז (1787) זענען געווען 110 אידן, אין תק"צ (1830) זענען געווען 666 אידן, אין תר"מ (1880) זענען זיי שוין געווען 1,280, און ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט זענען אידן שוין געווען כמעט האלב פון די באפעלקערונג פון דער שטאט. צווישן די צוויי וועלט-מלחמות איז הומנא געווען א וויכטיגער אידישער צענטער מיט בערך 2,000 אידן. אין 1930 האבן געלעבט אין הימענע בערך 2,200 אידן, וואס זענען געווען בערך א דריטל פון די אלע איינוואוינער. אידן האבן געהאט א גרויסן חלק אין דעם האנדל און עקאנאמיע פון דער שטאט, און האבן פארמאגט בערך 90% פון די געשעפטן אין שטאט. | |||
==רבנים און גדולי | ==רבנים און גדולי תורה== | ||
הימענע איז געווען באקאנט מיט אירע חשוב'ע רבנים און תלמידי חכמים: | הימענע איז געווען באקאנט מיט אירע חשוב'ע רבנים און תלמידי חכמים: | ||
• '''רבי פנחס לוריא | • '''רבי פנחס לוריא''' – דער ערשטער רב פון דער קהילה. | ||
• '''רבי יעקב שפירא (ר' יעקעלע חריף'''; | • '''רבי יעקב שפירא (ר' יעקעלע חריף'''; נפ' ב' ניסן תקפ"ח) – ער האט געדינט צווישן די יארן 1809–תקפ"ח. ער איז געווען א תלמיד מובהק פונעם הייליגן [[רבי מענדלע רימינאווער]] און א ידיד פונעם "בני יששכר". ער האט מחבר געווען דעם ספר "שופריה דיעקב" אויף תורה און ש"ס{{הערה|זעט {{אייוועלט|16307|ר' יעקב שפירא אבד"ק הומנא - ב’ ניסן תקפ”ח}}}}. ער האט געבויט די ערשטע גרויסע שול און ארגאניזירט די קהילה. | ||
• '''רבי אביש אריה שפירא | • '''רבי אביש אריה שפירא''' (נפ' כ"ב תשרי תרל"ג) – דער זון פון ר' יעקב, האט געדינט אלס רב אין שטאט{{הערה|{{היברובוקס|רבי אברהם שטערן|מליצי אש תשרי, מרחשון|29099|page=158|עמ=79}}}}. | ||
• '''רבי יהודה לייבוש ספיר | • '''רבי יהודה לייבוש ספיר''' (נפ' י"ד טבת תרמ"ב) – דער מחבר פונעם ספר "שער יהודה" און איידעם ר' יעקב שפירא. ער האט משמש געווען ברבנות פאר 54 יאר, קודם אין גליל הומנא און נאך זיין שוואגער'ס פטירה אויך אין הומנא אליינס. ער איז געווען באקאנט פאר זיין גאונות אין פלפול און האט באקומען א הסכמה אויף זיין ספר פונעם "דברי חיים" פון צאנז{{הערה|1=[https://yuhrzeit.com/detail/בעל-שער-יהודה-מהומנא-רבי-יהודה-לייבש-ב"ר-ישראל-אליעזר-זי"ע בעל שער יהודה מהומנא רבי יהודה לייבש ב"ר ישראל אליעזר זי"ע], Yuhrzeit.com}}. | ||
• '''רבי משה גרינוואלד (דער "ערוגת הבשם") | • '''[[רבי משה גרינוואלד]] (דער "ערוגת הבשם")''' – ער האט געדינט אלס רב אין הומנא צווישן די יארן תרמ"ג-תרמ"ז (1883–1887) און דארט אויפגעשטעלט א גרויסע ישיבה וואו הונדערטער בחורים האבן געלערנט. שפעטער איז ער געווארן רב אין קליינווארדיין און חוסט. | ||
• '''רבי דוד יהודה לייב זאלצער | • '''רבי דוד יהודה לייב זאלצער''' (נפ' כ"ט אדר תרע"ט) – א תלמיד פונעם כתב סופר און א שוואגער פונעם ירושלימ'ער רב, [[רבי יוסף חיים זאנענפעלד]]. | ||
• '''רבי אלטר יצחק אייזיק פרידריך:''' (נפטר תרפ"ז) דער איידעם פון ר' דוד לייב זאלצער, ער איז געווען א באקאנטער גאון און חסיד. ער | • '''רבי אלטר יצחק אייזיק פרידריך:''' (נפטר תרפ"ז) דער איידעם פון ר' דוד לייב זאלצער, ער איז געווען א באקאנטער גאון און חסיד. ער האט איבערגענומען דאס רבנות נאך זיין שווער ר' דוד לייב זאלצער ביז זיין פטירה. | ||
• '''רבי חיים יהודה הערמאן עהרנרייך הי"ד:''' (אומגעקומען אין חורבן, תש"ב) דער לעצטער רב פון דער שטאט. ער איז געווען א בארימטער תלמיד חכם און א גרויסער חוקר און האט ארויסגעגעבן דעם תורה-זשורנאל "אוצר החיים". | • '''רבי חיים יהודה הערמאן עהרנרייך הי"ד:''' (אומגעקומען אין חורבן, תש"ב) דער לעצטער רב פון דער שטאט. ער איז געווען א בארימטער תלמיד חכם און א גרויסער חוקר און האט ארויסגעגעבן דעם תורה-זשורנאל "אוצר החיים". | ||