בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,525
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{דרעפט}} | |||
די '''פאנעוועזשער ישיבה''' (העברעאיש: ישיבת פוניבז׳), ווערט גערעכנט איינע פון די גרעסטע און חשובסטע ליטווישע ישיבות אין דער וועלט, און דינען אלס א פלאגשיף אינסטיטוציע פון דער חרדישער וועלט אין ארץ ישראל. די ישיבה געפינט זיך אין בני ברק, ישראל, און איז געגרינדעט געווארן דורך [[רבי יוסף שלמה כהנעמאן]] (באקאנט אלס דער פאנעוועזשער רב). | די '''פאנעוועזשער ישיבה''' (העברעאיש: ישיבת פוניבז׳), ווערט גערעכנט איינע פון די גרעסטע און חשובסטע ליטווישע ישיבות אין דער וועלט, און דינען אלס א פלאגשיף אינסטיטוציע פון דער חרדישער וועלט אין ארץ ישראל. די ישיבה געפינט זיך אין בני ברק, ישראל, און איז געגרינדעט געווארן דורך [[רבי יוסף שלמה כהנעמאן]] (באקאנט אלס דער פאנעוועזשער רב). | ||
| שורה 4: | שורה 5: | ||
==היסטאריע== | ==היסטאריע== | ||
=== | ===אין ליטע=== | ||
[[טעקע:תלמידי בישיבת פוניבז'.jpg|קליין|תלמידים און/אדער מגידי שיעור פון דער פאנעוועזש ישיבה. די אויפשריפטן אונטן זאגן, "קבוצה מישיבת פוניבז, ז' אדר תרע"ד, א'תתמ"ה לגלותנו".]] | [[טעקע:תלמידי בישיבת פוניבז'.jpg|קליין|תלמידים און/אדער מגידי שיעור פון דער פאנעוועזש ישיבה. די אויפשריפטן אונטן זאגן, "קבוצה מישיבת פוניבז, ז' אדר תרע"ד, א'תתמ"ה לגלותנו".]] | ||
די ערשטע ישיבה אין [[פאנעוועזש]], ליטע, איז געגרינדעט געווארן אין תרס"ח{{הערה|שם=ייווא|https://encyclopedia.yivo.org/article/1528}}/תרע"א{{הערה|1=[[ע:הקיבוץ בפוניבז'|הקיבוץ בפוניבז']]}} דורך | די ערשטע ישיבה אין [[פאנעוועזש]], ליטע, איז געגרינדעט געווארן אין תרס"ח{{הערה|שם=ייווא|https://encyclopedia.yivo.org/article/1528}}/תרע"א{{הערה|1=[[ע:הקיבוץ בפוניבז'|הקיבוץ בפוניבז']]}} דורך רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש (ר' איצעלע פּאנעוועזשער), וועלכער האָט אָנגעהויבן מיט א "קיבוץ למצויני הישיבות" פאַר אויסגעצייכנטע תלמידים. נאך זיין פטירה אין תרע"ט, נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה, איז רבי יוסף שלמה כהנעמאן באשטימט געווארן אלס שטאטס רב און האט באלד ווידער-געעפנט די ישיבה, מיטן נאמען "'''בית אולפנא רבתא''' דפוניבז'". אונטער דער פירערשאפט פון הרב כהנעמאן, וועלכער איז געווען א כאריזמאטישער מאַן, איז די ישיבה שנעל געוואקסן צו א צענטער פון ליטווישער תורה לערנען, מיט הונדערטער תלמידים. ער האט אריינגעפירט לימוד המוסר צוזאמען מיט דעם פאָקוס אויף ש"ס{{הערה|שם=ייווא}}. | ||
דער פאנעוועזשער רב האט איינגעפירט א נעצווערק פון | דער פאנעוועזשער רב האט איינגעפירט א נעצווערק פון מוסדות אין דער שטאט, אריינגערעכנט א ישיבה קטנה, א מיידל שולע ("בית יעקב"), און א כולל{{הערה|שמואל קול, '''אחד בדורו''', עמ' 276–277.}}. אין 1928 איז געבויט געוואָרן אַ גרויסער בנין, דורך דער נדבה פון יעקב דב רובינשטיין, וואָס האָט אַקאָמאָדירט אַרום 400 בחורים{{הערה|[https://www.jewishgen.org/yizkor/lithuania4/lit4_310.html Preserving Our Litvak Heritage - Volume I], Page 333}}. ביי זייער הויכפּונקט האבן די מוסדות געהאַט איבער 1,000 תלמידים און תלמידות{{הערה|שמואל קול, '''אחד בדורו''', עמ' 281.}}. ער איז געווען אַן ענערגישער און מייסטער פאנדרעיזער, וועלכער האט געזאמלט נדבות אין אמעריקע און דרום אפריקע כדי צו שטיצן דער אנטוויקלונג פון דער ישיבה. | ||
א וויכטיגע פערזענליכקייט אין דער פריער צייט אין ליטע איז געווען הרב [[רבי אברהם אבא גראסבארד|אברהם אבא גראָסבאַרד]], וועלכער איז געווען דער רוחניותדיגער מנהל פון דער ישיבה קטנה ("בית רובינשטיין"). | א וויכטיגע פערזענליכקייט אין דער פריער צייט אין ליטע איז געווען הרב [[רבי אברהם אבא גראסבארד|אברהם אבא גראָסבאַרד]], וועלכער איז געווען דער רוחניותדיגער מנהל פון דער ישיבה קטנה ("בית רובינשטיין"). | ||
נאך די רוסישע אקופאציע פון ליטע אין יוני 1940, האָט הרב כהנעמאן, וועלכער איז געווען אויף א מיסיע אין אויסלאנד, באשלאסן ארויפצופארן קיין ארץ ישראל, וואו זיין עלטסטער זון, [[רבי אברהם כהנעמאן|רבי אברהם כהנעמאַן]], האָט שוין געלערנט. נאָך דעם דייטשן איינמאַרש אין יוני 1941, איז די גאַנצע ישיבה, צוזאַמען מיט דעם גאַנצן אידישן געמיינדע פון פאנעוועזש, טראַגיש פארניכטעט געוואָרן דורך די נאציס און זייערע ליטווישע מיטארבעטער. בערך 8,745 אידן זענען דערהרגעט געווארן דארט{{הערה|[https://www.jewishgen.org/yizkor/lithuania4/lit4_310.html Preserving Our Litvak Heritage - Volume I], Page 345}}. כמעט אלע תלמידים און שטאב (רבי אשר קלמן ברון, רבי משה דוב צפתמאַן), צוזאמען מיט דער רב'ס אייגענער פרוי און דריי קינדער, זענען אומגעקומען{{הערה|קול, אחד בדורו, עמ' 335–344.}}. | |||
טראָץ | ===ווידער-גרינדונג אין ארץ ישראל=== | ||
טראָץ דעם קאָלאָסאַלן חורבן וואָס ער האָט געליטן און די שווערע צייטן פון דער צווייטער וועלט-מלחמה, האָט דער פּאָנעוועזשער רב געהאַט אַן אומבאַהערשטענעם חזון צו ווידער-אויפבויען תורה פונדאָסניי. אין זומער תש"א, גלייך ווען [[ערווין ראמעל|ראָמעל]]'ס אַרמיי האָט געדראָעט אריינצומאַרשירן אין ארץ ישראל (ער איז אָנגעקומען ביז [[על עלאמיין|על עלאַמיין]]), האָט ער געלייגט דעם גרונדשטיין פאַר דער נייער ישיבה, אויף אַ פּוסטן בערגל אין זכרון מאיר, וואָס איז היינט דאָס צענטער פון בני ברק{{הערה|{{לינק|שרייבער=Rabbi Berel Wein|קעפל=Founding A Yeshiva As Rommel Advances|אדרעס=https://www.jewishhistory.org/founding-a-yeshiva/|זייטל=JewishHistory.org|דאטום=June 1, 2012}}}}. ווען דער דעמאלטיגער הויפט-רב, [[הרב יצחק אייזיק הלוי הערצאג]], האָט אים געזאָגט אַז ער "חלומ'ט", האָט דער פאנעוועזשער רב געענטפערט: "יא, איך חלום, אָבער מיינע אויגן זענען אָפן". ער האָט פאָרויסגעזען אַ צייט ווען מיליאָנען אידן וועלן וואוינען אין ארץ־ישראל, און די ישיבות וועלן זיין אָנגעפילט מיט תלמידים. | |||
די ישיבה האָט זיך געעפנט ווינטער תש"ד מיט בלויז זיבן תלמידים, וואָס זענען געקומען פון אייראָפּע אָדער געווען פון די איצטיגע ישוב. צווישן די ערשטע תלמידים איז געווען דער צוקונפטיגער ראש ישיבה, [[רבי גרשון עדלשטיין]]. | די ישיבה האָט זיך אָפיציעל געעפנט ווינטער תש"ד, צייטווייליג אין דער "העליגמאַן שול", מיט בלויז זיבן תלמידים, וואָס זענען געקומען פון אייראָפּע אָדער געווען פון די איצטיגע ישוב. צווישן די ערשטע תלמידים איז געווען דער צוקונפטיגער ראש ישיבה, [[רבי גרשון עדלשטיין]] און זיין ברודער רבי יעקב עדלשטיין{{הערה|{{כיכר השבת|ישראל כהן|הרב אדלשטיין חשף: פוניבז' נוסדה ב'הליגמן'|188280|דעצעמבער 17, 2015}}}}. | ||
הרב כהנעמאן האָט געהאלטן דעם פסוק "וּבְהַר צִיּוֹן תִּהְיֶה פְלֵיטָה וְהָיָה קֹדֶשׁ" (עובדיה א, י"ז) אלס דעם מאָטאָ פון דער ישיבה, און האט ארויפגעשטעלט דעם פסוק אויף דעם הויפט געביידע | הרב כהנעמאן האָט געהאלטן דעם פסוק "וּבְהַר צִיּוֹן תִּהְיֶה פְלֵיטָה וְהָיָה קֹדֶשׁ" (עובדיה א, י"ז) אלס דעם מאָטאָ פון דער ישיבה, און האט ארויפגעשטעלט דעם פסוק אויף דעם הויפט געביידע ביים אַריינגאַנג{{הערה|1=https://asif.co.il/wpfb-file/ובהר-ציון-תהיה-פליטה-והיה-קדש-מדברי-הח/}}. | ||
אין סיון תשי"ג איז דער הויפּט בנין פון דער ישיבה געווידמעט געוואָרן, מיט דער אָנוועזנהייט פון פּרעזידענט [[יצחק בן-צבי]] און אַנדערע מדינת־ישראלדיגע פירער{{הערה|{{חרות||נחנך "היכל התורה" בבני ברק|19530611|69}}}}, וואָס האט געברענגט [[פאשקעוויל|פּאשקעווילן]] פון קנאים{{הערה|{{חרות||הכחשת ישיבת פוניבז'|19530610|91}}.}}. | |||
==מוסדות און בנינים== | ==מוסדות און בנינים== | ||
| שורה 36: | שורה 39: | ||
די ישיבה האָט באַשטימט אַ רייע גרויסע רבנים ווי ראשי ישיבה. צווישן די פריערדיגע חשובע ראשי ישיבה און משגיחים זענען געווען: | די ישיבה האָט באַשטימט אַ רייע גרויסע רבנים ווי ראשי ישיבה. צווישן די פריערדיגע חשובע ראשי ישיבה און משגיחים זענען געווען: | ||
* [[רבי שמואל ראזאווסקי| | * [[רבי אברהם אבא גראסבארד|רבי אברהם אבא גראָסבאַרד]] (משגיח תש"ד–תש"ו) | ||
* [[רבי דוד פאווארסקי| | * [[רבי שמואל ראזאווסקי|רבי שמואל ראָזאָווסקי]] (ראש ישיבה תש"ד–תשל"ט). | ||
* [[רבי | * [[רבי דוד פאווארסקי|רבי דוד פּאָוואַרסקי]] (ראש ישיבה תש"ה–תשנ"ט). | ||
* [[רבי אליהו דעסלער| | * [[רבי אלעזר מנחם מן שך]] (ראש ישיבה תשי"ב–תשנ"ט). | ||
* [[רבי יחזקאל לעווינשטיין| | * [[רבי אליהו דעסלער|רבי אליהו אליעזר דעסלער]] (מחבר פון מכתב מאליהו; (משגיח תש"ז–תשי"ד). | ||
* [[רבי | * [[רבי יחזקאל לעווינשטיין|רבי יחזקאל לוינשטיין]] (משגיח תשי"ד–תשל"ד). | ||
* [[רבי גרשון עדלשטיין]], א תלמיד פון די ערשטע יאָרן (ראש ישיבה תשנ"ט–תשפ"ג). | |||
==מחלוקת פאנאוועזש== | ==מחלוקת פאנאוועזש== | ||
אין די 1990ער יאָרן האט אויסגעבראָכן אַ לאַנג־יעריגער קאָנפליקט איבער די פירערשאַפט און פינאַנציעלע בעלות פון דער ישיבה. דער קריג איז, נאָך דער פטירה פון | אין די 1990ער יאָרן האט אויסגעבראָכן אַ לאַנג־יעריגער קאָנפליקט איבער די פירערשאַפט און פינאַנציעלע בעלות פון דער ישיבה. דער קריג איז, נאָך דער פטירה פון [[רבי אברהם כהנעמאן]] (דער זון פון דעם גרינדער) אין 2009, געווען צווישן זיין זון, דער נשיא הרב [[אליעזר כהנעמאן]], און זיין שוואָגער, דער ראש ישיבה [[רבי שמואל מארקאוויטש|הרב שמואל מאַרקאָוויטש]], דער איידעם פון הרב אברהם כהנעמאן. דער מחלוקת האָט זיך שנעל אויסגעשפּרייט צו אידעאָלאָגישע חילוקי דעות און האָט באַטראָפן דעם גאַנצן ליטווישן חרידישן ציבור אין ארץ ישראל. | ||
דער מחלוקת, וועלכער האט געדויערט דורכאויס דרייסיג יאָר, האט צעטיילט די ישיבה אין צוויי קעגנזייטיגע פלעגן: | דער מחלוקת, וועלכער האט געדויערט דורכאויס דרייסיג יאָר, האט צעטיילט די ישיבה אין צוויי קעגנזייטיגע פלעגן: | ||
| שורה 52: | שורה 56: | ||
די צוויי גרופעס האבן פונקציאנירט צעטיילט אין צוויי גאַנץ אונטערשיידליכע מוסדות, מיט באַזונדערע ראשי ישיבות, סטודענטן־באַסעס, און פאַרשידענע שלאָף־צימערן (דאָרמיטאָריעס), אָבער זיי האָבן געטיילט דעם זעלבן קאַמפּוס במשך כמעט צוואנציג יאָר, אפט מאל פירנדיג צו פיזישע צוזאמענשטויסן, וואַנדאַליזם און אַפילו פּאָליצייאישער אריינמישונג. די "מחבלים" האבן גענוצט דעם הויפּט בית המדרש מיטן גאָלדענעם ארון קודש, בשעת די "שונאים" האָבן גענוצט דעם אהל קדושים זאל. | די צוויי גרופעס האבן פונקציאנירט צעטיילט אין צוויי גאַנץ אונטערשיידליכע מוסדות, מיט באַזונדערע ראשי ישיבות, סטודענטן־באַסעס, און פאַרשידענע שלאָף־צימערן (דאָרמיטאָריעס), אָבער זיי האָבן געטיילט דעם זעלבן קאַמפּוס במשך כמעט צוואנציג יאָר, אפט מאל פירנדיג צו פיזישע צוזאמענשטויסן, וואַנדאַליזם און אַפילו פּאָליצייאישער אריינמישונג. די "מחבלים" האבן גענוצט דעם הויפּט בית המדרש מיטן גאָלדענעם ארון קודש, בשעת די "שונאים" האָבן גענוצט דעם אהל קדושים זאל. | ||
די מחלוקת איז איבערגעגאַנגען אין פיזישע געוואַלד, מיט פילע פאַלן פון בראַך און אטאקעס צווישן די תלמידים, אריינגערעכנט וואַנדאַליזם, טרער גאז, און | די מחלוקת איז איבערגעגאַנגען אין פיזישע געוואַלד, מיט פילע פאַלן פון בראַך און אטאקעס צווישן די תלמידים, אריינגערעכנט וואַנדאַליזם, טרער גאז, און אַפילו אַטאַקעס אויף ראשי ישיבה ווי הרב מארקאָוויטש. | ||
דער פילוג איז געגאַנגען צו אַ רייע פון רבנישע און סעקולערע בוררות, ווייל די אינערליכע רבנישע קערפערשאַפט האָט נישט געקענט לייזן דעם קאָנפליקט. דאָס | דער פילוג איז געגאַנגען צו אַ רייע פון רבנישע און סעקולערע בוררות, ווייל די אינערליכע רבנישע קערפערשאַפט האָט נישט געקענט לייזן דעם קאָנפליקט. דאָס פאַרוויילן אין סעקולערע געריכטן, אָפט דורך בוררות, איז געווען אַ דראַמאַטישער און אומגעוויינליכער שריט פאַר דער חרידישער קהילה. | ||
===ענדגילטיגער באַשלוס=== | ===ענדגילטיגער באַשלוס=== | ||
| שורה 68: | שורה 72: | ||
==באקאנטע תלמידים== | ==באקאנטע תלמידים== | ||
צווישן די באַרימטע תלמידים און אַלוּמני פון דער פאנעוועזשער ישיבה זענען: | צווישן די באַרימטע תלמידים און אַלוּמני פון דער פאנעוועזשער ישיבה זענען: | ||
* | * [[הרב ישראל מאיר לאו]] (געוועזענער הויפּט רב פון מדינת ישראל). | ||
* הרב אלעזר מנחם מן שך (ראש ישיבה). | * הרב אלעזר מנחם מן שך (ראש ישיבה). | ||
* הרב דוב לאַנדאָ (ראש ישיבה פון סלאַבאָדקע). | * הרב דוב לאַנדאָ (ראש ישיבה פון סלאַבאָדקע). | ||
| שורה 77: | שורה 81: | ||
==ביבליאגראפיע== | ==ביבליאגראפיע== | ||
*שמואל קול, '''אחד בדורו''': קורות חייו, מאבקו ופעלו של רבי יוסף שלמה כהנמן, פרק כד: ישיבת פוניבז', עמ' 248–282. | *שמואל קול, '''אחד בדורו''': קורות חייו, מאבקו ופעלו של רבי יוסף שלמה כהנמן, פרק כד: ישיבת פוניבז', עמ' 248–282. | ||
== רעפערענצן == | |||
{{רעפערענצן}} | |||