בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,720
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה צייכן: רויע רעדאגירונג |
|||
| שורה 10: | שורה 10: | ||
| תאריך פטירה = [[1979]] | | תאריך פטירה = [[1979]] | ||
}} | }} | ||
'''אליהו "עליע"{{הערה|לויט די כללים פון דער [[סאוויעטן פארבאנד|סאָוויעטישער]] אידישער אָרטאָגראַפיע.}} פאַלקאָוויטש''' ([[רוסיש]]: Эли Маркович Фалькович; {{ר}}[[1898]], [[האמעל|האָמעל]], [[ווייסרוסלאנד|ווייסרוסלאַנד]], [[רוסישע אימפעריע]] – [[1979]], [[מאסקווע|מאָסקווע]]) איז געווען א [[בעלארוס]]יש-אידישער [[יידיש]] [[לינגוויסט]] | '''אליהו "עליע"{{הערה|לויט די כללים פון דער [[סאוויעטן פארבאנד|סאָוויעטישער]] אידישער אָרטאָגראַפיע.}} פאַלקאָוויטש''' ([[רוסיש]]: Эли Маркович Фалькович; {{ר}}[[1898]], [[האמעל|האָמעל]], [[ווייסרוסלאנד|ווייסרוסלאַנד]], [[רוסישע אימפעריע]] – [[1979]], [[מאסקווע|מאָסקווע]]) איז געווען א [[בעלארוס]]יש-אידישער [[יידיש]] [[לינגוויסט]]. ער האט באקומען דעם "אָרדן פון לענין" פאר זיין ארבעט אלס א מעדיצינישער העלפער אין דער [[צווייטער וועלט-מלחמה]]. פאלקאוויטש האט ארויסגעגעבן ווערק וועגן יידיש אויסלייג און גראמאטיק. | ||
==יונגע יארן== | ==יונגע יארן== | ||
פאלקאוויטש איז געבוירן אין [[האמעל|האָמליע]] אין דער מאָהילעווער גובערניע פון [[רוסישע אימפעריע|רוסישן אימפעריע]] (היינט [[בעלאַרוס]]), און האט דארט געוואוינט ביז צו די ניינצן יאר אלט. ביי די 15 יאר האט ער אנגעהויבן געבן פּריוואטע לעקציעס אלס לערער און האט זיך אנגעשלאסן אין די '[[צעירי ציון]]' ארגאניזאציע. אין 1917 און 1918 איז ער געווען דער שולע-פירער פון א אידישע שולע אין סאַראַפּול | פאלקאוויטש איז געבוירן אין [[האמעל|האָמליע]] אין דער מאָהילעווער גובערניע פון [[רוסישע אימפעריע|רוסישן אימפעריע]] (היינט [[בעלאַרוס]]), און האט דארט געוואוינט ביז צו די ניינצן יאר אלט. ביי די 15 יאר האט ער אנגעהויבן געבן פּריוואטע לעקציעס אלס לערער און האט זיך אנגעשלאסן אין די '[[צעירי ציון]]' ארגאניזאציע. אין 1917 און 1918 איז ער געווען דער שולע-פירער פון א אידישע שולע אין סאַראַפּול, דערנאך האט ער זיך צייטווייליג אריבערגעצויגן קיין [[קיעוו]], וואו ער איז אין 1918 און 1919 געווען דער פארוואלטער פון א קינדער-קלוב, איידער ער איז אין 1920 און 1921 געווארן א קולטור-ארבעטער פאר דער [[רויטע ארמיי|רויטער ארמיי]], סטאַנציאנירט אין דער [[מאסקווע|מאָסקווער]] געגנט{{הערה|שם=ייווא|{{לינק|אדרעס=http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Falkovitsh_Elye|קעפל=Falkovitsh, Elye|זייטל=[[ייווא]] ענציקלאפּעדיע}}}}. | ||
==מיטעלע יארן== | ==מיטעלע יארן== | ||
שטודירנדיג [[לינגוויסטיק|פילאָלאָגיע]] אין דער [[מאסקווע שטאט אוניווערסיטעט| | [[טעקע:Russian-Yiddish Dictionary for Primary School by Eli Falkovich, 1941.jpg|קליין|רוסיש-ייִדיש ווערטערביכל פאר דער אנפאנג-שולע פון פאַלקאָוויטש, 1941]] | ||
שטודירנדיג [[לינגוויסטיק|פילאָלאָגיע]] אין דער [[מאסקווע שטאט אוניווערסיטעט|מאסקווער שטאַט אוניווערזיטעט]] אין 1921 און 1922, האט פאלקאוויטש געארבעט פאר דעם קאמיסאריאט פון אויפקלערונג. שפעטער האט ער פארגעלערנט איבער יידישער [[לינגוויסטיק]] ביי דער צווייטער מאסקווער שטאַט אוניווערזיטעט (שפעטער באקאנט אלס דער מאסקווער פּעדאַגאָגישער אינסטיטוט) און ביים קאמוניסטישן אוניווערזיטעט פאַר נאציאנאלע מינאָריטעטן פון מערב (וואָס די ייִדיש־רעדער האָבן גערופן "מערב'קע"){{הערה|שם=ייווא}}. | |||
אין מערץ 1937, נאכן פארטיידיגן דאס לערנען [[חומש]] און די ווערק פון [[חיים נחמן ביאליק]] און [[שלום אש]], איז פאלקאוויטש אויסגעשטאנען שאַרפער קריטיק מצד זיינע קאָלעגעס פאַר זיינע "בורזשואַזנע נאַציאָנאַליסטישע" | אין מערץ 1937, נאכן פארטיידיגן דאס לערנען [[חומש]] און די ווערק פון [[חיים נחמן ביאליק]] און [[שלום אש]], איז פאלקאוויטש אויסגעשטאנען שאַרפער קריטיק מצד זיינע קאָלעגעס פאַר זיינע "בורזשואַזנע נאַציאָנאַליסטישע" אידעאלאגישע "חטאים", און האט צייטווייליג פארלוירן זיינע שטעלעס{{הערה|שם=ייווא}}. מיט אַ יאָר שפּעטער האָט מען פאַרמאַכט דעם אידישן אָפּטייל אינעם אינסטיטוט{{הערה|[https://www.nli.org.il/he/archives/NNL_ARCHIVE_AL990040498560205171/NLI מכתב פיטורין, ארכיון אליהו פלקוביץ'], NLI}}. | ||
צוזאמען מיט [[אייזיק זארעצקי]], איז פאלקאוויטש געווען צענטראל אין פארמירן די סטאנדארטן פון סאוויעטישן יידיש אין באצוג צו לעקסיקאן, [[גראמאטיק]], סטיל, און אויסלייג{{הערה|שם=ייווא}}. ער האט אנגעהויבן פארעפנטליכן שטודיעס דערוועגן אין 1927. אין די 1930ער יארן האט ער אָפט געשריבן אינעם קיעווער לינגוויסטישן זשורנאל "[[די יידישע שפראך|אפנ שפּראַכפראָנט]]". אין | צוזאמען מיט [[אייזיק זארעצקי]], איז פאלקאוויטש געווען צענטראל אין פארמירן די סטאנדארטן פון סאוויעטישן יידיש אין באצוג צו לעקסיקאן, [[גראמאטיק]], סטיל, און אויסלייג{{הערה|שם=ייווא}}. ער האט אנגעהויבן פארעפנטליכן שטודיעס דערוועגן אין 1927. אין די 1930ער יארן האט ער אָפט געשריבן אינעם קיעווער לינגוויסטישן זשורנאל "[[די יידישע שפראך|אפנ שפּראַכפראָנט]]". אין דעצעמבער 15, 1936 האט ער אנטיילגענומען אין א זיצונג אין מאסקווע, וועלכע איז געווען געווידמעט צו באהאנדלען דער פראגע וועגן דער סאָציאַלער סטאַטוס פון דער אידישער שפראך – אין צוזאמהאנג מיט א פלאן צו שאפן א אידישע רעפובליק אין [[ביראבידזשאן]]{{הערה|שם=eleven|{{ענצ רוסיש|14250|Фалькович Элияху}}}}. | ||
== | ==ביים צווייטן וועלט קריג און דערנאך== | ||
בשעת דער [[צווייטער וועלט-מלחמה]], אין 1941, האט זיך פאלקאוויטש פרייוויליג אנגעשלאסן אין דער [[רויטע ארמיי|רויטער ארמיי]], | בשעת דער [[צווייטער וועלט-מלחמה]], אין יולי 1941, האט זיך פאלקאוויטש פרייוויליג אנגעשלאסן אין די 'אָפּאָלטשעניע' (מיליטערישע רעזערוו). דערנאך, אלס א מעדיצינישער העלפער אין דער [[רויטע ארמיי|רויטער ארמיי]], האט ער אין שלאכטן ארום מאסקווע געראטעוועט די לעבנס פון 88 פארוואונדעטע{{הערה|שם=ייווא|כיוון=שמאל}}. זיין העראאיזם אין הרג'ענען דייטשן איז פובליצירט געווארן, ווארשיינליך מוגזם'דיג, אין אן ארטיקל דורך [[איליע עהרנבורג]] אינעם רויטן ארמיי צייטונג Krasnaia zvezda, נאוועמבער 1942{{הערה|1=Joshua Rubenstein, "[https://www.jstor.org/stable/j.ctt1zxsjkw.6?seq=5 Il'ia Ehrenburg and the Holocaust in the Soviet Press]," in Harriet Murav and Gennady Estraikh, eds., Soviet Jews in World War II: Fighting, Witnessing, Remembering, Boston: Academic Studies Press, 2014, p. 40.|כיוון=שמאל}} | ||
אין דעצעמבער 1941 האבן די דייטשע קרעפטן פארכאפּט די מעדיצינשע איינהייט אין וואס פאלקאוויטש האט געדינט, און זיי איינגעשפארט. פאלקאוויטש איז געלונגען צו אנטלויפן און העלפן א רויטע ארמיי איינהייט אטאקירן די דייטשן און פאנגען 37 פון זיי. אין יולי 1942 האט ער דערפאר באקומען דאס לאַנד'ס העכסטע באלוין, דער "אָרדן פון לענין"{{הערה|{{קישור כללי|כתובת=https://podvignaroda.ru/?#id=10059584&tab=navDetailManAward|כותרת=Фалькович Элья Мордухович 1898г.р.|שפה=ru}}}}{{הערה|שם=ידושם|[https://www.yadvashem.org/research/research-projects/soldiers/eli-falkovich.html עלי פאלקאוויטש, אין די אידן אין די רויטע ארמיי פראיעקט] אויף [[יד ושם]] זייטל {{ענגליש}}}}. | |||
פון | ער איז שפעטער געווארן א מיליטערישער איבערזעצער, און פון 1943 ביז 1948 איז ער געווען אַ מיטגליד פונעם [[אידישער אנטי פאשיסטישער קאמיטעט|אידישן אנטי-פאשיסטישן קאמיטעט]], און א רעדאקטאר פון די [[דאס שווארצע בוך]]{{הערה|שם=ידושם}}{{הערה|שם=eleven}}. | ||
פאלקאוויטש | נאך דער מלחמה איז פאלקאוויטש געווען דער הויפט רעדאקטאר פון דער מאסקווער אידישער פארלאג "דער עמעס" ביז איר ליקווידירונג אין 1948{{הערה|שם=ייווא}}. אין די 1950ער יארן, נאך דער פארניכטונג פון דער סאוויעטיש-אידישער קולטור, האט ער געארבעט אלס לערער אויף דער [[רוסיש]]ער שפראך. | ||
== | פון 1961, ווען עס האָט אָנגעהויבן צו ערשיינען דער זשורנאַל "[[סאוועטיש היימלאנד]]", פלעגט ער פארעפנטליכן אויף אירע שפאלטן פאפולערע ארטיקלען איבער די פראגעס פונעם סטיל פון אידישער ליטעראטור{{הערה|שם=eleven}}. אין יענע יארן האט פאלקאוויטש געהאלפן פארמירן א רעווידירטע יידישע אויסלייג{{הערה|שם=ייווא}}. אין 1974–1978 האָט ער געפירט אין "סאוועטיש היימלאַנד" די רובריק "פאַר די, וואָס לערנען ייִדיש". | ||
* | פאלקאוויטש האט אויך פארעפנטליכט צוויי גראמאטישע סקיצן פון יידיש, איינס אין א מאנאגראפיע וועגן סאוויעטישע נאציאנאלע שפראכן (1966) און די אנדערע, געדרוקט נאך זיין טויט אלס א צוגאב צום "רוסיש-יידישער ווערטערבוך" ([[משה שפירא]]; 1984){{הערה|{{cite web|date=December 2009|title=The Passive in Soviet Yiddish|url=https://ugp.rug.nl/GAGL/article/view/30506/27806 <!--|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812210118/http://gagl.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/2009-49/2009-49-09/2009-49-09.pdf|archive-date=2016-08-12 -->|publisher=Center for Language and Cognition Groningen|pages=182–199|language=en|volume=49|author=Nath, Holger|accessdate=2016-05-09}}}}. | ||
* | |||
* ייִדיש, | אין אקטאבער 2014 איז זיין ארכיוו ליציטירט געווארן דורך קדם{{הערה|{{cite web|url=https://www.kedem-auctions.com/he/node/49107 |title=ארכיון סופר וחוקר היידיש אליהו פלקוביץ – רוסיה |publisher=קדם ליציטאציע הויז |date= |accessdate=July 12, 2019}}}}, און אפגעקויפט געווארן דורך דער [[נאציאנאלער ביבליאטעק פון מדינת ישראל]]{{הערה|[https://www.nli.org.il/he/archives/NNL_ARCHIVE_AL990037688930205171/NLI "ארכיון אליהו פלקוביץ'"], NLI}}. | ||
* רוסיש-ייִדיש ווערטערביכל פאַר דער | |||
==וויכטיגע ווערק== | |||
* [https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc210775/falkovitsh-e-gramatik-far-dervaksene-vort-bildung-baheft-tsunoyfgezetste גראמאטיק פאר דערוואקסענע: ווארט-בילדונג, באהעפט, צונויפגעזעצטע פראזע], מאסקווע, 1929–1930 | |||
* [https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc203500/falkovitsh-e-yidish-far-dervaksene יידיש פאר דערוואקסענע], מאסקווע: עמעס, 1936 | |||
* ייִדיש, מאסקווע: עמעס, 1940 | |||
* רוסיש-ייִדיש ווערטערביכל פאַר דער אָנפאנגשול, מאָסקווע: עמעס, 1941 | |||
* Искусство лектора, מאסקווע, 1960 | * Искусство лектора, מאסקווע, 1960 | ||
* «Еврейский язык (идиш)», Языки народов СССР, т. 1. М., 1966 | * «Еврейский язык (идиш)», Языки народов СССР, т. 1. М., 1966 | ||
* «О языке идиш», רוסיש-ייִדישער ווערטערבוך (אונטער דער רעדאקציע פון מ.שפּירא, א.ספּיוואַק און מ. שולמאַן), מאָסקווע, 1984 און מאָסקווע, 1989 | * «О языке идиш», רוסיש-ייִדישער ווערטערבוך (אונטער דער רעדאקציע פון מ.שפּירא, א.ספּיוואַק און מ. שולמאַן), מאָסקווע, 1984 און מאָסקווע, 1989 | ||
* (צוזאַמען מיט מ.שפּירא) В помощь изучающим идиш, פעטערבורג, 2006 | * (צוזאַמען מיט מ. שפּירא) В помощь изучающим идиш, פעטערבורג, 2006 | ||
==דרויסנדע לינקס== | |||
* {{מרחב|פאלקאוויטש, אליהו}} | |||
* [https://www.yadvashem.org/research/research-projects/soldiers/eli-falkovich.html | |||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||
| שורה 48: | שורה 58: | ||
[[קאַטעגאָריע:אידן פון בעלארוס]] | [[קאַטעגאָריע:אידן פון בעלארוס]] | ||
[[קאַטעגאָריע:יידישיסטן]] | [[קאַטעגאָריע:יידישיסטן]] | ||
[[קאַטעגאָריע:יידיש שפראך לינגוויסטן]] | [[קאַטעגאָריע:יידיש שפראך לינגוויסטן]] | ||
[[קאַטעגאָריע:סאוויעטישע אידן]] | |||
[[קאַטעגאָריע:אידן אין די סאוויעטישע מיליטער]] | |||
[[קאַטעגאָריע:המכלול ארטיקלען]] | |||
[[en:Elye Falkovitsh]] | |||