מייבאים כמותיים, בדוקי עריכות אוטומטית, ביוראקראטן, אינטערפעיס רעדאקטארן, emailconfirmed, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, מנטרים, סיסאפן, צוות טכני, מייבאים, מעדכנים, אספקלריה רעדאקטארן
102,362
רעדאגירונגען
פארברייטערט
(מכלוליזאציע, קאטעגאריעס, בילד, להשלים) צייכן: רויע רעדאגירונג |
(פארברייטערט) צייכן: רויע רעדאגירונג |
||
| (איין צווישנדיגע ווערסיע פונעם זעלבן באַניצער נישט געוויזן) | |||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{דעסקריפציע|דיין אין שפיץ פון בית דין}} | {{דעסקריפציע|דיין אין שפיץ פון בית דין}} | ||
[[טעקע:Akiva eger 74years.JPG|250px|ממוזער|שמאל|[[רבי עקיבא אייגער]] (אין צענטער), דער ראש בית דין פון [[פויזן]], און די צוויי דיינים מיט אים.]] | |||
דער '''אב בית דין''' (אין [[ראשי תיבות]]: '''אב"ד''') איז דער [[דיין]] וועלכער זיצט אין שפיץ פון [[בית דין]], און איז א טיטל וואָס ווערט געגעבן דעם העכסטן רב אין א שטאָט. | דער '''אב בית דין''' (אין [[ראשי תיבות]]: '''אב"ד''') איז דער [[דיין]] וועלכער זיצט אין שפיץ פון [[בית דין]], און איז א טיטל וואָס ווערט געגעבן דעם העכסטן רב אין א שטאָט. | ||
אין די תקופה פון [[סמיכת זקנים|סמיכה]] איז דער דיין געווען דער צווייטער אין ראנג צום [[נשיא]]. | אין די תקופה פון [[סמיכת זקנים|סמיכה]] איז דער דיין געווען דער צווייטער אין ראנג צום [[נשיא]]. אין די תקופה פון די [[גאונים]] איז ער געווען דער צווייטער אין ראנג צום גאון. | ||
==היסטאריע== | ==היסטאריע== | ||
{{להשלים|איבער מופלא שבבית דין, דער טויש וואס איז פארגעקומען בימי יוסי בן יועזר, באקאנטע אב"ד אין היסטאריע}} | {{להשלים|איבער מופלא שבבית דין, דער טויש וואס איז פארגעקומען בימי יוסי בן יועזר, באקאנטע אב"ד אין היסטאריע}} | ||
דער טיטל שטאַמט פון גאָר אלטע צייטן. לויט דער גמרא{{הערה|שם=מוקכו|{{בבלי|מועד קטן|כו|א}}}} איז שוין דער אב-בית-דין געווען אין די צייטן ווען עס האָט איבער די אידן געהערשט [[שאול המלך]]. עס איז שווער צו זאָגן, ווען דער דאָזיגער טיטל איז איינגעפירט געוואָרן אפיציעל ביי אידן. די משנה{{הערה|{{משנה|חגיגה|ב|ב}}}} זאָגט, אז אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש זענען אין דער שפּיץ פון [[סנהדרין]] געשטאַנען צוויי פּערזאנען, די "זוגות", -- וואָס ווערן דערמאָנט אין פּרקי אבות -- איינער פון זיי איז געווען דער "נשיא" און דער צווייטער איז געווען דער "אב בית דין". | דער טיטל שטאַמט פון גאָר אלטע צייטן. לויט דער גמרא{{הערה|שם=מוקכו|{{בבלי|מועד קטן|כו|א}}}} איז שוין דער אב-בית-דין געווען אין די צייטן ווען עס האָט איבער די אידן געהערשט [[שאול המלך]]. עס איז שווער צו זאָגן, ווען דער דאָזיגער טיטל איז איינגעפירט געוואָרן אפיציעל ביי אידן. די משנה{{הערה|{{משנה|חגיגה|ב|ב}}}} זאָגט, אז אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש זענען אין דער שפּיץ פון [[סנהדרין]] געשטאַנען צוויי פּערזאנען, די "זוגות", -- וואָס ווערן דערמאָנט אין פּרקי אבות -- איינער פון זיי איז געווען דער "נשיא" און דער צווייטער איז געווען דער "אב בית דין". | ||
| שורה 16: | שורה 16: | ||
יענעם טאָג אלס צייכן פון טרויער{{הערה|{{בבלי|מועד קטן|כב|ב}}}}. | יענעם טאָג אלס צייכן פון טרויער{{הערה|{{בבלי|מועד קטן|כב|ב}}}}. | ||
דער אב בית דין פלעגט פעסטשטעלן ווען [[ראש חודש]] איז, און ער פלעגט [[קידוש החודש|הייליגן]] דעם ראש חודש{{הערה|{{משנה|ראש השנה|ב|ז}}}}. | דער אב בית דין פלעגט זיצן אין סנהדרין צו די רעכטע זייט פון דער נשיא{{הערה|{{רמב"ם|סנהדרין|א|ג}}}}. ער פלעגט פעסטשטעלן ווען [[ראש חודש]] איז, און ער פלעגט [[קידוש החודש|הייליגן]] דעם ראש חודש{{הערה|{{משנה|ראש השנה|ב|ז}}}}. לויט ווי פארציילט אין מדרש, איז ער אויך געשטאנען אין שפיץ פון דער באזונדערער בית דין וואס איז געשטעלט געווארן צו באשטימען איבער דעם [[עיבור יאר|עיבור פון א יאר]]{{הערה|{{מדרש רבה|שמות|טו|כ}}}}. | ||
לויט טייל, איז דער אב בית דין אויך אנגערופן געווארן דער "מופלא שבבית דין", און זיין אויפגאבע איז געווען אויסצולערנען די אנדערע מיטגלידער פונעם בית דין און זיי פאררעכטן ווען זיי מאכן א טעות{{הערה|{{בבלי|סנהדרין|טז|ב|מפרש=תוספות|ד"ה=אחד ממונה}}}}. | |||
==שפעטערע תקופות== | ==שפעטערע תקופות== | ||
אויך נאָך די צייטן פון דער גמרא, אין דער עפּאָכע פון די [[גאונים]], סיי אין בבל און סיי אין ארץ-ישראל, איז געווען איינער פון די פירער פון דער [[ישיבה]] וואָס האָט געטראָגן דעם טיטל אב בית דין. | אויך נאָך די צייטן פון דער גמרא, אין דער עפּאָכע פון די [[גאונים]], סיי אין בבל און סיי אין ארץ-ישראל, איז געווען איינער פון די פירער פון דער [[ישיבה]] וואָס האָט געטראָגן דעם טיטל אב בית דין. יעדע ישיבה האט געהאט א בית דין, און דער דיין אין שפיץ דערפון, אויך באקאנט אלס דער "דיינא דבבא", איז געווען פאררעכנט אלס סגן און ממלא מקום פון דער ראש ישיבה (דער גאון){{הערה|{{דעת|ד"ר יהושע הורוביץ|daat/kitveyet/mahanaim/batey-hadin.htm|בתי הדין בתקופת הגאונים}}}}. | ||
אין די שפּעטערע צייטן אין אייראָפּע געפינען מיר אסאך [[רבנים]] באצייכנט מיט דעם טיטל "אב"ד" (וואָס איז די ראשי-תיבות פון אב בית דין) אָדער ראב"ד ("ראש (אב) בית דין" אָדער "רבינו אב בית דין"). | אין די שפּעטערע צייטן אין אייראָפּע געפינען מיר אסאך [[רבנים]] באצייכנט מיט דעם טיטל "אב"ד" (וואָס איז די ראשי-תיבות פון אב בית דין) אָדער ראב"ד ("ראש (אב) בית דין" אָדער "רבינו אב בית דין"). | ||