מייבאים כמותיים, בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, מנטרים, מייבאים, מעדכנים, אספקלריה רעדאקטארן
3,955
רעדאגירונגען
אנולירט רעוויזיע 247272 פון שווערמער (שמועס)
(פארברייטערט, צוגעלייגט מקור) צייכן: צוריקגעשטעלט |
צייכן: אַנולירונג |
||
| שורה 11: | שורה 11: | ||
'''בית אחאב''' (אדער '''בית עמרי''', [[אכדיש]]: 𒂍𒄷𒌝𒊑𒄿, "דאס הויז פון עמרי") איז געווען דער דריטער, די מאכטפולסטער, און די זינדיגסטער פון די [[זיבן דינאסטיעס]] וואס האבן געהערשט איבער [[מלכות ישראל]]. דער דינאסטיע איז געגרינדערט געווארן דורך [[עמרי]], אבער ווערט אנגערופן אין [[תנ"ך]] אויפן נאמען פון זיין זון [[אחאב]], וואס איז געווען שטארק פאראנטווארטליך סיי אויף איר מאכט און סיי אויף איר זינדיגקייט. פון בית אחאב האבן געקעניגט אויף מלכות ישראל פיר קעניגן, און אויף מלכות יהודה איין קעניגין, [[עתליה]]. | '''בית אחאב''' (אדער '''בית עמרי''', [[אכדיש]]: 𒂍𒄷𒌝𒊑𒄿, "דאס הויז פון עמרי") איז געווען דער דריטער, די מאכטפולסטער, און די זינדיגסטער פון די [[זיבן דינאסטיעס]] וואס האבן געהערשט איבער [[מלכות ישראל]]. דער דינאסטיע איז געגרינדערט געווארן דורך [[עמרי]], אבער ווערט אנגערופן אין [[תנ"ך]] אויפן נאמען פון זיין זון [[אחאב]], וואס איז געווען שטארק פאראנטווארטליך סיי אויף איר מאכט און סיי אויף איר זינדיגקייט. פון בית אחאב האבן געקעניגט אויף מלכות ישראל פיר קעניגן, און אויף מלכות יהודה איין קעניגין, [[עתליה]]. | ||
==געשיכטע== | ==געשיכטע== | ||
אין יאר [[ג'י']] האט [[זמרי]], א קנעכט פון [[אלה בן בעשא]], אומגעברענגט דער לעצטער אין [[תרצה]] און זיך געקרוינט אלץ מלך ישראל. דאס פאלק האט אבער נישט געווען אינטרעסירט אין זמרי'ס קעניגרייך און זיך געקליבן אן אנדערער: טייל האבן אויסגעקליבן [[עמרי]], א גענעראל אין מלכות ישראל, צו זיין קעניג, און טייל האבן געקרוינט [[תבני בן גינת]]. נאך א פינף יעריגע קריגעריי האט עמרי איבערגעקומען תבני'ן און געווארן פולקאמער קעניג{{הערה|שם=מ"א-טז|{{תנ"ך|מלכים א|טז}}}}. | |||
אין יאר [[ג'י']] האט [[זמרי]], א קנעכט פון [[אלה בן בעשא]], אומגעברענגט | |||
עמרי האט אויפגעבויט דאס שטאט [[שומרון]] און איר געמאכט דער הויפטשטאט פון מלכות ישראל{{הערה| | עמרי האט אויפגעבויט דאס שטאט [[שומרון]] און איר געמאכט דער הויפטשטאט פון מלכות ישראל{{הערה|שם=מ"א-טז}}, א זאך וואס האט אנגעהאלטן אלע יארן פונעם קעניגרייך. ער האט אויך איינגענומען [[מואב]] און אונטערטעניגט צו אים{{הערה|שם=מישע|[[מצבת מישע]], געברענגט אין: {{אוצר החכמה|זאב וילנאי|מדריך ארץ ישראל|610908|ירושלין, תש"ו, זייט 111|עמוד=111}}}}. עמרי'ס זון [[אחאב]] האט נאכמער פארשטערקערט די קעניגרייך, ער האט אויפגעבויט אין שומרון א "בית השן", א פאלאץ באצירט מיט עלעפאנט ביינער{{הערה|{{תנ"ך|מלכים א|כב|לט}}, און [[רש"י]] אויפן ארט}}; ער האט פארקניפט קשרים מיט די [[פיניקיער]], און געהייראט [[איזבל]] דער טאכטער פון אתבעל דער צידונער קעניג{{הערה|{{תנ"ך|מלכים א|טז|לא}}}}. חז"ל זאגן אז אחאב איז געווען א "מושל בכיפה" – ער האט געקעניגט איבער די גאנצע וועלט{{הערה|{{בבלי|מגילה|יא|א}}, פרקי דרבי אליעזר פרק יא}}. | ||
אחאב האט זיך אנגעשלאסן אין דער פאקט פון צוועלף קעניגרייכן קעגן [[אשור]], און געשפילט א גרויסע ראלע ביי די [[קרקר שלאכט]]{{הערה|שם=קרקר|{{אוצר החכמה|יהודה קיל, יהודה אליצור|אטלס דעת מקרא|156391|ירושלים, תשנ"ח, זייט 256|עמוד=269}}}}. די קעניגן פון בית אחאב האבן כסדר מלחמה געהאלטן מיט [[ארם]]; ביי איינע פון די מלחמות איז אחאב אומגעברעגנט געווארן{{הערה|{{תנ"ך|מלכים א|כב|לד}}}}, און די פארלוסטן ביי אן אנדערע האט געברענגט דער דינאסטיע צו אן ענדע. | אחאב האט זיך אנגעשלאסן אין דער פאקט פון צוועלף קעניגרייכן קעגן [[אשור]], און געשפילט א גרויסע ראלע ביי די [[קרקר שלאכט]]{{הערה|שם=קרקר|{{אוצר החכמה|יהודה קיל, יהודה אליצור|אטלס דעת מקרא|156391|ירושלים, תשנ"ח, זייט 256|עמוד=269}}}}. די קעניגן פון בית אחאב האבן כסדר מלחמה געהאלטן מיט [[ארם]]; ביי איינע פון די מלחמות איז אחאב אומגעברעגנט געווארן{{הערה|{{תנ"ך|מלכים א|כב|לד}}}}, און די פארלוסטן ביי אן אנדערע האט געברענגט דער דינאסטיע צו אן ענדע. דער מלכות איז דערנאך אריבער צו [[יהוא בן נמשי]]{{הערה|שם=מ"ב-ט|{{תנ"ך|מלכים ב|ט}}}}. | ||
אויך נאך וואס בית אחאב איז אונטערגעגאנען אין [[מלכות ישראל]], איז געבליבן דערפון עפעס דווקא איז [[מלכות יהודה]]. בינאזאם מיט יהוא'ס קרוינונג אין מלכות ישראל, האט [[עתליה]] דער טאכטער פון אחאב פארכאפט די מלוכה אין יהודה און עס אנגעהאלטן פון זעקס יאר{{הערה|{{תנ"ך|מלכים ב|יא}}}}. [[יהואש]] איר נאכפאלגער איז געווען פון [[בית דוד]], אבער פון זיין טאטן'ס מאמעס זייט איז ער געווען אן אייניקל פון אחאב. | אויך נאך וואס בית אחאב איז אונטערגעגאנען אין [[מלכות ישראל]], איז געבליבן דערפון עפעס דווקא איז [[מלכות יהודה]]. בינאזאם מיט יהוא'ס קרוינונג אין מלכות ישראל, האט [[עתליה]] דער טאכטער פון אחאב פארכאפט די מלוכה אין יהודה און עס אנגעהאלטן פון זעקס יאר{{הערה|{{תנ"ך|מלכים ב|יא}}}}. [[יהואש]] איר נאכפאלגער איז געווען פון [[בית דוד]], אבער פון זיין טאטן'ס מאמעס זייט איז ער געווען אן אייניקל פון אחאב. | ||
אן אויסדרוק פון בית אחאב'ס מאכט איז דער פאקט אז "עמרי" איז לאנגע יארן פארבליבן א טיטל פאר מלכות ישראל. איבער הונדערט יאר נאך וואס בית אחאב איז שוין אונטערגעגאנגען האבן [[תגלת פלאסר]] און [[סרגון]] די קעניגן פון [[אשור]] זיך באצויגן צו [[שומרון]] אין זייערע [[מאנומענטן]] אלץ "די לאנד פון עמרי". | אן אויסדרוק פון בית אחאב'ס מאכט איז דער פאקט אז "עמרי" איז לאנגע יארן פארבליבן א טיטל פאר מלכות ישראל. איבער הונדערט יאר נאך וואס בית אחאב איז שוין אונטערגעגאנגען האבן [[תגלת פלאסר]] און [[סרגון]] די קעניגן פון [[אשור]] זיך באצויגן צו [[שומרון]] אין זייערע [[מאנומענטן]] אלץ "די לאנד פון עמרי". | ||
==עבודה זרה== | |||
ווי אלע מלכי ישראל, האבן די קעניגן פון בית אחאב געדינט די [[עגלים]] וואס [[ירבעם בן נבט]] האט אוועק געשטעלט אין דן און אין בית א-ל. זייער זינד איז אבער הארבער געווארן ווען אחאב האט געהייראט איזבל די צידונ'ע פרינצעסין, און אנגעהויבן דינען [[בעל]] דער אפגאט פון די צידונים. אחאב האט געבויט פאר בעל א טעמפל אין שומרון | ווי אלע מלכי ישראל, האבן די קעניגן פון בית אחאב געדינט די [[עגלים]] וואס [[ירבעם בן נבט]] האט אוועק געשטעלט אין דן און אין בית א-ל. זייער זינד איז אבער הארבער געווארן ווען אחאב האט געהייראט איזבל די צידונ'ע פרינצעסין, און אנגעהויבן דינען [[בעל]] דער אפגאט פון די צידונים. אחאב האט געבויט פאר בעל א טעמפל אין שומרון{{תנ"ך|מלכים א|טז}}, ער האט זיך געראטן מיט די נביאי הבעל, און איזבל האט פרובירט אויסצו'הרג'ענען אלע [[נביאי ד']]{{הערה|{{תנ"ך|מלכים א|יח|ד}}}}. [[אליהו הנביא]] אין [[אלישע]] זיין תלמיד האבן געקעמפט קעגן דאס דינען דעם בעל, און דער קאנפליקט איז געקומען צו א קלימאקס ביי די [[מעמד אויף הר הכרמל]]{{הערה|{{תנ"ך|מלכים א|יז}} און ווייטער, {{תנ"ך|מלכים ב|א}} און ווייטער}}. ווי די נביאים האבן געווארנט, איז די דינאסטיע אונטערגאנגען צוליב די זינד פון בית אחאב{{הערה|שם=מ"ב-ט}}. | ||
==ליסטע קעניגן== | ==ליסטע קעניגן== | ||
פאלגענד איז א ליסטע פון די קעניג פון בית אחאב, מיט די יארן פון זייער קעניגרייך. צוערשט | פאלגענד איז א ליסטע פון די קעניג פון בית אחאב, מיט די יארן פון זייער קעניגרייך. צוערשט קומט די אידישע יארן לויט די חשבונות אין סדר עולם{{הערה|די ליסטע פאלגענד איז באזירט אויף {{אוצר החכמה|אברהם עקביא|סדרי זמנים לפי המסורת|12685|תל אביב, תש"ג}}}}. | ||
עס איז אנגעמערקט געווארן אז אין די צייטן פון בית אחאב האט מען נישט גערעכט די קרוינוגס יאר אלץ א באזונדערע יאר, דאס מיינט אז די צאל יארן פון אלע קעניגן זענען | דערנאך, אלץ רעפערענץ צו די עפאכע אין די אלגעמיינע היסטאריאגראפיע, ווערן געברענגט די אלגעמיינע דאטומען ווי זיי זענען באקאנט אין די אלגעמיינע וועלט. עס זענען דא מערערע מיינונגען צווישן פארשער, גאנגבאר זענען די פון [[וויליאם אלברייט]], [[עדווין טיילע]], [[גרשון גליל]] און [[קענעט קיטשען]]. | ||
{| | |||
עס איז אנגעמערקט געווארן אז אין די צייטן פון בית אחאב האט מען נישט גערעכט די קרוינוגס יאר אלץ א באזונדערע יאר, דאס מיינט אז די צאל יארן פון אלע קעניגן זענען "מקוטעים". | |||
{| class="wikitable" style="text-align:center" | |||
|+מלכי בית אחאב | |+מלכי בית אחאב | ||
|- | |- | ||
!קעניג!!צאל יארן!!אין פסוק!!מצודות!!אלברייט!!טיילע!!גליל!!קיטשען!! | !קעניג!!צאל יארן!!אין פסוק!!מצודות!!אלברייט!!טיילע!!גליל!!קיטשען!!פטירה | ||
|- | |- | ||
|עמרי||12||כ"ז לאסא | |עמרי||12||כ"ז לאסא||[[ג'י"א]]-[[ג'כ"ב]]||876-879||885-874||886-875||886–875||געשטארבן נאטורליך | ||
|- | |- | ||
|אחאב בן עמרי||22||ל"ח לאסא | |אחאב בן עמרי||22||ל"ח לאסא||[[ג'כ"ב]]-[[ג'מ"ג]]||869-850||874-853||873-852||875-853||פארוואונדערט געווארן פון א פליעדנע פייל, געשטארבן אקומענדיג קיין שומרון | ||
|- | |- | ||
|אחזיהו בן אחאב||2||י"ז ליהושפט | |אחזיהו בן אחאב||2||י"ז ליהושפט||[[ג'מ"ג]]-[[ג'מ"ד]]||850-849||853-852||852-851||853-852||געפאלן פון א פעסנטער אויפן דאך | ||
|- | |- | ||
| | |יורם בן אחאב||12||י"ח ליהושפט||[[ג'מ"ד]]-[[ג'נ"ה]]||849-842||852-841||851-842||852-841||גע'הרג'ט געווארן דורך [[יהוא בן נמשי]] | ||
|- | |- | ||
|עתליה בת עמרי||6||(שטייט נישט קלאר)||[[ג'נ"ו]]-[[ג'ס"א]]||842-837||841-835||842-835||841-835||אומגעברענגט דורך מיליטער לייט געשיקט דורך יהוידע כהן גדול | |עתליה בת עמרי||6||(שטייט נישט קלאר)||[[ג'נ"ו]]-[[ג'ס"א]]||842-837||841-835||842-835||841-835||אומגעברענגט דורך מיליטער לייט געשיקט דורך יהוידע כהן גדול | ||
|} | |} | ||
==ארכיאלאגיע== | ==ארכיאלאגיע== | ||
פון בית אחאב איז געליבן א היבשע צאל ארכיאלוגישע איבערבלייבענישן. אין שומרון האט זיך אפירגעזוכט א פאלאץ באצירט מיט סקולפטורן פון עלעפאנט ביינער, ווארשיינליך דער "בית השן"{{הערה|זע: {{אוצר החכמה|יהודה קיל, יהודה אליצור|אטלס דעת מקרא|156391|ירושלים, תשנ"ח, זייט 256|עמוד=269}}}}. אזוי אויך איז געטראפן געווארן דארט א הייל פון קברים, וואס טייל זעען אלץ די קברים פון עמרי און אחאב{{הערה|Norma Franklin, '''Lost Tombs of the Israelite Kings''', Biblical Archaeology Review, July-August 2007|כיוון=שמאל}} | פון בית אחאב איז געליבן א היבשע צאל ארכיאלוגישע איבערבלייבענישן. אין שומרון האט זיך אפירגעזוכט א פאלאץ באצירט מיט סקולפטורן פון עלעפאנט ביינער, ווארשיינליך דער "בית השן"{{הערה|זע: {{אוצר החכמה|יהודה קיל, יהודה אליצור|אטלס דעת מקרא|156391|ירושלים, תשנ"ח, זייט 256|עמוד=269}}}}. אזוי אויך איז געטראפן געווארן דארט א הייל פון קברים, וואס טייל זעען אלץ די קברים פון עמרי און אחאב{{הערה|Norma Franklin, '''Lost Tombs of the Israelite Kings''', Biblical Archaeology Review, July-August 2007|כיוון=שמאל}} | ||