בדוקי עריכות אוטומטית, אינטערפעיס רעדאקטארן, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, סיסאפן, מייבאים, מעדכנים, מייבא, אספקלריה רעדאקטארן
46,525
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
אין תקציר עריכה |
|||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
''' | '''אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ''' איז געווען דער [[קעניגרייך|קעניג]] פון די [[פערסישע אימפעריע]] אין וועמענס צייטן די געשיכטע פון [[מגילת אסתר]] איז פארגעקומען, און איז דערפון א צענטראלער פיגור. ער האט געקעניגט פאר 14 יאר, פון שנת {{קישור לשנה עברית|3392}} ביז שנת {{קישור לשנה עברית|3406}}, איבער א גרויס טייל פון דער וועלט, פארמאגנדיג א גרויסער רייכטום. ער ווערט געשילדערט אלס איינגעזינקען אין תאוות און אומסטאביל, און חז"ל זאגן אז ער איז געווען א [[אנטיסעמיטיזם|שונא ישראל]]. | ||
לגבי זיין היסטארישער אידענטיטעט איז היבש אנגענומען אז ער איז [[חשיארש דער ערשטער]], אינדערצייט וואס [[יוסיפון]] זעט אין אים [[ארתחששתא דער ערשטער]], און דערצו זענען פארהאן נאך מיינונגען. | לגבי זיין היסטארישער אידענטיטעט איז היבש אנגענומען אז ער איז [[חשיארש דער ערשטער]], אינדערצייט וואס [[יוסיפון]] זעט אין אים [[ארתחששתא דער ערשטער]], און דערצו זענען פארהאן נאך מיינונגען. | ||
| שורה 15: | שורה 15: | ||
אחשוורוש איז נישט געווען דער ריכטיגער יורש צום טראָן: אדער ווייל ער איז נישט געווען פון די קעניגליכע משפחה, אדער ווייל דער אפמאך צווישן פרס ומדי האט געלויטעט אז נאך כורש פון פרס דארף קעניגן איינער פון מדי{{הערה|שם=ווייסא}}. אין די גמרא איז דא צוויי וועגן וויאזוי ער איז געקומען צום טראָן, אדער אז ער האט דעם קעניגרייך געקויפט מיט געלט; אדער ווייל קיין פאסיגער ווי אים צו קעניגן איז נישט געווען{{הערה|{{בבלי|מגילה|יא|א}}}}. ער האט זיך אויך באניצט מיט פארשידענע טאקטיקן אונטערצודריקן זיינע קעגנער{{הערה|פירוש המיוחס להרמב"ם אויף מגילת אסתר אויפן פסוק (אסתר, א, א) "המולך מהודו ועוד כוש"}}. | אחשוורוש איז נישט געווען דער ריכטיגער יורש צום טראָן: אדער ווייל ער איז נישט געווען פון די קעניגליכע משפחה, אדער ווייל דער אפמאך צווישן פרס ומדי האט געלויטעט אז נאך כורש פון פרס דארף קעניגן איינער פון מדי{{הערה|שם=ווייסא}}. אין די גמרא איז דא צוויי וועגן וויאזוי ער איז געקומען צום טראָן, אדער אז ער האט דעם קעניגרייך געקויפט מיט געלט; אדער ווייל קיין פאסיגער ווי אים צו קעניגן איז נישט געווען{{הערה|{{בבלי|מגילה|יא|א}}}}. ער האט זיך אויך באניצט מיט פארשידענע טאקטיקן אונטערצודריקן זיינע קעגנער{{הערה|פירוש המיוחס להרמב"ם אויף מגילת אסתר אויפן פסוק (אסתר, א, א) "המולך מהודו ועוד כוש"}}. | ||
ווען אחשוורש האט אנגעהויבן קעניגן איז די קעניגרייך געווען א קליינע, און ער האט צוביסלעך איינגענומען מער און מער לענדער ביז ער האט געקעניגט אויף די גאנצע וועלט{{הערה|פאר אן אויספירליכע ליקוט איבער די גרויסקייט פון אחשוורוש'ס קעניגרייך זעט: צבי הירש ווייס | ווען אחשוורש האט אנגעהויבן קעניגן איז די קעניגרייך געווען א קליינע, און ער האט צוביסלעך איינגענומען מער און מער לענדער ביז ער האט געקעניגט אויף די גאנצע וועלט{{הערה|פאר אן אויספירליכע ליקוט איבער די גרויסקייט פון אחשוורוש'ס קעניגרייך זעט: {{אוצר החכמה|צבי הירש ווייס|פרסומי ניסא|169908|אין "אוצר המנוצר" אות ט', ניו יארק תשע"ה|-|עמוד=28}}}}, 127 מדינות. אין מדרש ווערן געברענגט טייל פון זיינע סטראטעגיעס: ער פלעגט ניצן די מיליטער פון די איינגענומענע לענדער איינצונעמען נאך, און ער האט איינגענומען ווייטע לענדער ארומצונעמען די נענטערע{{הערה|רבי שלמה אלקבץ, '''מנות הלוי''', אסתר פרק א פסוק א בשם מדרש רבתי דאחשוורוש}}. עס זענען דא וואס זאגן אז די 127 מדינות דערמאנט אין די מגילה זענען די וואס ער האט אליין איינגענומען, דערצו האט ער געקעניג אויף נאך 125 וואס ער האט גע'ירש'נט פון כורש{{הערה|רבי רפאל חייא פונטרימולי, '''ילקוט מעם לועז''', אסתר א, א}}. אין מגילה שטייט אז ער האט געקעניגט "פון הודו ביז כוש", אן אויסדרוק וואס ברענגט ארויס די גרויסקייט און שטאנדהאפטיגקייט פון זיין קעניגרייך{{הערה|שם=מגילהיב|{{בבלי|מגילה|יב|א}}}}. אחשוורוש האט פארמאגט אן אויסטערלישן רייכטום{{הערה|און אויף אים גייט ארויף דער פסוק ({{תנ"ך|דניאל|יא|ב}}) "וְהָרְבִיעִי יַעֲשִׁיר עֹשֶׁר גָּדוֹל מִכֹּל". (פרקי דרבי אליעזר פרק מט)}}, ירש'נענדיג די אוצרות פון נבוכדנצר{{הערה|אסתר רבה פרשה ב, מדרש אבא גוריון פרשה א}} און כורש{{הערה|תרגום ראשון, אסתר א, ד}}, פארמאגנדיג אלעס אינאיינעם 1080 אוצרות{{הערה|ווי מען זעט אין די גמרא {{בבלי|מגילה|יא|א}}}}. | ||
לויט טייל מפרשים{{הערה|ווי דער אבן עזרא אויף דניאל יא, ב}} איז אחשוורוש "ארתחששתא" וואס ווערט דערמאנט אין ספר עזרא | לויט טייל מפרשים{{הערה|ווי דער אבן עזרא אויף דניאל יא, ב}} איז אחשוורוש דער "ארתחששתא" וואס ווערט דערמאנט אין ספר עזרא וואס האט מבטל געווען דאס בויען דעם בית המקדש. די גוים וואס האבן געוואוינט ארום ירושלים האבן געשיקט א בריוו צו אתרששתא צו ווארענען אז די אידן בויען א שטאט, ירושלים, וואס האט אלעמאל ווידערשפעניגט אין אירע האַרן. אין רעאקציע צום בריוו האט ארתחששתא געהייסן אפשטעלן דאס בויען, און אזוי איז עס געשטאנען פון זיין ערשטע יאר, {{לינק צו אידיש יאר|3392}}, ביז דעם צווייטן יאר פון [[דריווש הפרסי]], שנת {{לינק צו אידיש יאר|3408}}{{הערה|{{תנ"ך|עזרא|ד}}; סדר עולם רבה פרק כט}}. | ||
אין אחשוורוש'ס דריטע יאר האט זיך געענדיגט די 70 יאר פון [[גלות בבל]] לויט זיין חשבון. ער האט גערעכנט פון גלות יכניה און נישט פון די חורבן הבית, און דערצו האט ער זיך נאך פאררעכנט מיט צוויי יאר, נישט אויפכאפנדיג צוויי אפגעהאקטע יארן פון די פריערדיגע קעניגן. ער האט דאן געפראוועט א גרויסן משתה פאר אלע זיינע שרים 180 טעג, און דערנאך נאך איינס זיבן טעג, פאר די איינוואוינער פון שושן הבירה{{הערה|{{בבלי|מגילה|יא|ב}}}}. | אין אחשוורוש'ס דריטע יאר האט זיך געענדיגט די 70 יאר פון [[גלות בבל]] לויט זיין חשבון. ער האט גערעכנט פון גלות יכניה און נישט פון די חורבן הבית, און דערצו האט ער זיך נאך פאררעכנט מיט צוויי יאר, נישט אויפכאפנדיג צוויי אפגעהאקטע יארן פון די פריערדיגע קעניגן. ער האט דאן געפראוועט א גרויסן משתה פאר אלע זיינע שרים פאר 180 טעג, און דערנאך נאך איינס פאר זיבן טעג, פאר די איינוואוינער פון שושן הבירה{{הערה|{{בבלי|מגילה|יא|ב}}}}. | ||
אינעם זיבעטן טאג פון דער משתה האט די קעניגן ושתי זיך אנטזאגט פון פאלגן זיין פארלאנג און אים אויך פארשעמט און בארעדט, און ער האט איר דערפאר גע'הרג'ט. די קומענדיגע דריי יאר האט ער פארברענגט זוכן א נייע קעניגן, און אין זיין זיבעטן יאר האט ער געקרוינט אסתר המלכה. | אינעם זיבעטן טאג פון דער משתה האט די קעניגן ושתי זיך אנטזאגט פון פאלגן זיין פארלאנג און אים אויך פארשעמט און בארעדט, און ער האט איר דערפאר גע'הרג'ט{{מקור}}. די קומענדיגע דריי יאר האט ער פארברענגט זוכן א נייע קעניגן, און אין זיין זיבעטן יאר האט ער געקרוינט אסתר המלכה. | ||
אין זיין צוועלפטע יאר איז פארגעקומען די נס פון פורים, המן האט געמאכט א גזירה אויסצו'הרג'נען אלע אידן, און אסתר האט גע'שתדל'ט ביים | אין זיין צוועלפטע יאר איז פארגעקומען די נס פון פורים, המן האט געמאכט א גזירה אויסצו'הרג'נען אלע אידן, און אסתר האט גע'שתדל'ט ביים קעניג עס מבטל צו זיין. אין זיין דרייצנטע יאר האבן די אידן גע'הרג'ט פילע פון זייערע שונאים אין י"ג און אין י"ד אדר. | ||
אחשוורוש האט געקעניגט 14 יאר, און דריווש הפרסי, זיין זון פון אסתר, האט אים איבערגענומען{{הערה|סדר עולם רבה פרק כח}}. טייל ראשונים זאגן אז א קעניג ארתחששתא האט געקעניגט נאך אים{{הערה|אבן עזרא דניאל יא, ב בשם רבי משה הכהן הספרדי}}. | אחשוורוש האט געקעניגט 14 יאר, און דריווש הפרסי, זיין זון פון אסתר, האט אים איבערגענומען{{הערה|סדר עולם רבה פרק כח}}. טייל ראשונים זאגן אז א קעניג ארתחששתא האט געקעניגט נאך אים{{הערה|אבן עזרא דניאל יא, ב בשם רבי משה הכהן הספרדי}}. | ||
| שורה 35: | שורה 35: | ||
אנדערע שלאגן אפ דער מיינוג, בעיקר ווייל ער האט געקעניגט צו לאנג נאך דער [[חורבן בית ראשון]], וואס וואלט באדייט אז [[מרדכי]] און [[אסתר]] זאלן האבן געווען גאר אלטע לייט, און אז צווישן [[כורש]] און אחשוורוש האט צעטיילט ארום 50 יאר – אנדערש ווי וואס [[חז"ל]] זאגן אז אחשוורוש האט געקעניגט באלד נאך כורש'ס צייטן. אזוי אויך גייט דער מיינוג אינאיינעם מיט די הנחה אז דער [[נס פורים]] האט פאסירט נאכן [[בנין בית שני]] אין די צייטן פון [[דריווש]] דער פאטער פון חשיארש, ווייטער אנדערש פון חז"ל{{הערה|שם=שכנזי|יעקב אשכנזי, '''דבר בעתו''', ירושלים, תרצ"ח, זייט 20}}. | אנדערע שלאגן אפ דער מיינוג, בעיקר ווייל ער האט געקעניגט צו לאנג נאך דער [[חורבן בית ראשון]], וואס וואלט באדייט אז [[מרדכי]] און [[אסתר]] זאלן האבן געווען גאר אלטע לייט, און אז צווישן [[כורש]] און אחשוורוש האט צעטיילט ארום 50 יאר – אנדערש ווי וואס [[חז"ל]] זאגן אז אחשוורוש האט געקעניגט באלד נאך כורש'ס צייטן. אזוי אויך גייט דער מיינוג אינאיינעם מיט די הנחה אז דער [[נס פורים]] האט פאסירט נאכן [[בנין בית שני]] אין די צייטן פון [[דריווש]] דער פאטער פון חשיארש, ווייטער אנדערש פון חז"ל{{הערה|שם=שכנזי|יעקב אשכנזי, '''דבר בעתו''', ירושלים, תרצ"ח, זייט 20}}. | ||
[[יוסף בן מתתיהו]]{{הערה|[[קדמוניות היהודים]], יא, ו, יא}} דערקענט אחשוורוש אין [[ארתחששתא דער ערשטער]] (465-425 פאר דער ציילונג), וואס ווערט אנגערופן אין | [[יוסף בן מתתיהו]]{{הערה|[[קדמוניות היהודים]], יא, ו, יא}} דערקענט אחשוורוש אין [[ארתחששתא דער ערשטער]] (465-425 פאר דער ציילונג), וואס ווערט אנגערופן אין גריכיש "לאנגמאנוס" – דער מיט די לאנגע האנט. אויך דער [[תרגום השבעים]] טייטשט אחשוורוש "ארטעקזערקסיס" – די גריכישע ווערסיע פאר [[ארתחששתא]]. געוויסע טייטשן לויט דעם אז דאס וואס שטייט אין די מגילה{{הערה|{{תנ"ך|אסתר|א|ז}}}} "ויין מלכות רב כיד המלך" מיינט אז פונקט ווי דער "יד המלך" איז געווען לענגער פון דער צווייטער, אזוי אויך האט מען יעדן געגעבן וויין וואס איז עלטער ווי אים, ווי דער גמרא{{הערה|שם=מגילהיב}} דרש'נט אויף די דאזיגע פסוק{{הערה|רבי אברהם אבא הערצל, '''שפתי חכמים''', פרעשבורג, תרפ"א, פתיחה, פרק ז אות ד}}. | ||
אן אנדערע גאנגבארע מיינוג איז אז אחשוורוש איז געווען [[ארתחששתא דער צווייטער]] (405-358 פאר דער ציילונג){{הערה|יעקב מדן, מבוא צו חיים חפץ, "[http://www.herzog.ac.il/tvunot | אן אנדערע גאנגבארע מיינוג איז אז אחשוורוש איז געווען [[ארתחששתא דער צווייטער]] (405-358 פאר דער ציילונג){{הערה|יעקב מדן, מבוא צו חיים חפץ, "[http://www.herzog.ac.il/vtc/tvunot/mega14_hefetz.pdf מלכות פרס ומדי בתקופת בית שני ולפניה - עיון מחדש]", '''מגדים''' יד, לויט י. הושנדר}}. דער גריכישער [[פלוטארכוס]] באשרייבט צווישן זיינע ביאגראפיעס אויך דעם ארתחששתא, וואו ער ווערט געשילדערט מיט אסאך ענליכקייטן צו אחשוורוש פון דער מגילה: ער איז געווען א גרויסער טרינקער, מען האט געפלאנט אויף אים אן אטענטאט, און פון צווישן פילע מוידן האט ער אויסגעקליבן דער מיידל וואס האט דווקא נישט געוואלט אריינלויפן צו אים ביז מען האט איר געצוואונגען{{הערה|גבריאל חיים כהן, '''דעת מקרא''' מגילת אסתר, ירושלים, תשס"ז, זייט 6}}. | ||
אלכסנדר הול האלט אז אחשוורוש איז [[כנבוזי דער צווייטער|כנבוזי דער זון פון כורש]] (530-522), און איינקלאנג מיט וואס חז"ל זאגן אז אחשוורוש האט געקעניגט גלייך נאך כורש און נאנט צו 70 יאר פון [[גלות יכניה]]{{הערה|נאכגעברענגט אין: יוסף יצחק ברינר, '''אוצר מפרשי התנ"ך – עזרא''', ירושלים, תשע"ה, זייט סח}}. אויך יעקב אשכנזי איז ביי דער מיינוג אז אחשוורוש איז פון די ערשטע פאר פערסישע קעניגן און נישט פון די שפעטערדיגע{{הערה|שם=שכנזי}}. נאך א מיינוג איז אז אחשוורוש איז [[דריווש דער גרויסער]] (522-485), און זיין זון חשיארש דער ערשטער איז [[דריווש הפרסי]] אין וועמענס צייטן מען האט געפארטיגט בויען דעם [[צווייטער בית המקדש|צווייטן בית המקדש]]{{הערה|אליעזר גרינהוט, '''מבוא לפירוש עזרא ונחמיה''', ירושלים, תרנ"ט}}. | [[אלכסנדר הול]] האלט אז אחשוורוש איז [[כנבוזי דער צווייטער|כנבוזי דער זון פון כורש]] (530-522), און איינקלאנג מיט וואס חז"ל זאגן אז אחשוורוש האט געקעניגט גלייך נאך כורש און נאנט צו 70 יאר פון [[גלות יכניה]]{{הערה|נאכגעברענגט אין: יוסף יצחק ברינר, '''אוצר מפרשי התנ"ך – עזרא''', ירושלים, תשע"ה, זייט סח}}. אויך [[יעקב אשכנזי]] איז ביי דער מיינוג אז אחשוורוש איז פון די ערשטע פאר פערסישע קעניגן און נישט פון די שפעטערדיגע{{הערה|שם=שכנזי}}. נאך א מיינוג איז אז אחשוורוש איז [[דריווש דער גרויסער]] (522-485), און זיין זון חשיארש דער ערשטער איז [[דריווש הפרסי]] אין וועמענס צייטן מען האט געפארטיגט בויען דעם [[צווייטער בית המקדש|צווייטן בית המקדש]]{{הערה|אליעזר גרינהוט, '''מבוא לפירוש עזרא ונחמיה''', ירושלים, תרנ"ט}}. | ||
==רעפערענצן== | ==רעפערענצן== | ||