רוי:מעביר סדרה זיין
 |
דאס איז א דרעפט ארטיקל. עס איז אַן אַרבעט אין פּראָגרעס וואָס איז אָפן פאַר רעדאַגירונג דורך סיי וועם. ווען דער דרעפט איז פארטיג, ביטע גייט איבער דעם אריבערפירן טשעקליסט, זיכער צו מאכן אז עס איז גרייט. דערנאך קענט איר בעטן פון די דרעפט אריבערפירער אז זיי זאלן עס איבערגיין און אריבערפירן צום הויפט געביט. (אייער בקשה וועט פובליצירט ווערן אין המכלול:אריבערפירן דרעפטס, און דארט וועט אויך ערשיינען דער ענטפער - אויב פעלט אויס). |
| תלמוד בבלי | ברכות ח, א |
|---|---|
| משנה תורה | ספר אהבה, הלכות תפילה וברכת כהנים, פרק י"ג, הלכה כ"ה |
| שולחן ערוך | אורח חיים, רפה |
מעביר סדרה זיין שְׁנַיִם מִקְרָא וְאֶחָד תַּרְגּוּם (בראשי תיבות שמו"ת), איז אַן הלכה'דיגער חיוב פאר יעדן איד צו איבערגיין די וואכעדיגע סדרה יעדער וואך צוויי מאָל אין דער אָריגינעלער לשון הקודש טעקסט (מקרא) און איין מאָל אין א תרגום (איבערזעצונג). דער עיקר פון דער תקנה איז אַז אַ מענטש זאָל זיין באַקאַנט מיט דעם גרונטליכן באַדייט פון דער פרשה.
די תקנה איז אַ געהעריגער חיוב, און נישט בלויז אַ גוטער מנהג אָדער אַ סגולה. דער עיקר פון דעם מצוה איז, אַז יעדער ייד זאָל זיין באַקאַנט און געלערנט אין דער וואָכעדיקער פּרשה.
מקור פונעם דין
דער מקור פון דעם חיוב ווערט געברענגט אין דער גמרא (מסכת ברכות דף ח.): "אמר רב הונא בר יהודה אמר רבי אמי: לעולם ישלים אדם פרשיותיו עם הצבור שנים מקרא ואחד תרגום". דער דין איז גע'פּסק'נט געוואָרן אין שולחן ערוך (אורח חיים סימן רפ"ה). דער רמב"ם שרייבט אויך אַז כאָטש אַ מענטש הערט די גאַנצע תורה יעדן שבת אין ציבור, איז ער מחויב צו לייענען פאַר זיך די פרשה.
חיוב און וויכטיקייט
אַ מענטש איז מחויב צו לייענען די פּרשה אַליין יעדע וואָך, אַפילו אויב ער הערט די גאַנצע תורה קריאה אין שול (בציבור).
די מצוה איז אַ חיוב גמור וואָס איז אַריינגערעכנט אין דער חיוב פון לערנען די תורה שבכתב[1]. ווער עס איז פאַרנאַכלעסיגט אין דעם מצוה, ווערט גערעכנט ווי אַן עבריין און מען דאַרף מוחה זיין, אַפילו אויב ער איז אַ תּלמיד חכם. אַפילו איינער וואָס איז טרוד און פאַרנומען מיט לערנען תורה דעם גאַנצן טאָג, איז מחויב אָפּצושטעלן זיין לימוד און לערנען שמו"ת, פּונקט ווי ער דאַרף מקיים זיין אַן אַנדער רבנישע מצוה[2].
פרויען זענען פּטור פון מעביר סדרה זיין ווייל זיי זענען נישט מחויב אין תלמוד תורה. אָבער אַ פרוי וואָס וויל מעביר זיין איז עס נישט קיין איסור, און עס קומט אויף איר אַ ברכה[3]. מען איז מחויב צו מחנך זיין קטנים צו מעביר סדרה זיין, כדי זיי זאָלן זיך צוגעוואוינען צו דעם מצוה[4].
דער תרגום און פירושים
תרגום אונקלוס
מען איז מחויב צו ליינען די גאַנצע פּרשה צוויי מאָל, און ליינען דעם גאַנצן תרגום אונקלוס פון יענער פּרשה. דער תרגום אונקלוס איז נחשב מער ווי אַ פשוטע איבערזעצונג, און עס ווערט אָנגערופן "ניתן בסיני".
לייענען דעם תרגום אונקלוס האָט אַ ספּעציעלע קבלה'דיגע מעלה פון העכערן קליפּת נוגה. דאָס קומט צוליב דעם וואָס אונקלוס איז געווען אַ גר צדק, און אַ גר שטעלט פאָר די ספּעציעלע העכערונג פון קליפּה אין קדושה[5].
פירוש רש"י אַלס תרגום
דער שולחן ערוך שרייבט, אַז אויב מען לערנט די פּרשה מיט רש"י, ווערט עס גערעכנט ווי אַ תרגום, און אַ ירא שמים זאָל לייענען סיי דעם תרגום אונקלוס, סיי דעם פירוש רש"י[6]. אין געוויסע מיינונגען, רעכנט מען דעם לימוד פון רש"י פאַר ווי אַ תרגום. דאָס איז ווייל רש"י ערקלערט דעם ענין פון די פּסוקים אויפן יסוד פון חז"ל, און טייטשט מער אויס ווי דער תרגום[7].
דער חפץ חיים האָט געשריבן, אַז אין אונזער צייט, אַזוי ווי די מאַסן פון אידן פאַרשטייען שוין נישט אַראַמיש, איז דער פירוש רש"י גערעכנט "מדינא במקום התרגום"[8].
אַנדערע פירושים
אויב אַ מענטש פאַרשטייט נישט די ווערטער פון רש"י, זאָל ער לייענען אַן אַנדער פירוש וואָס איז געשריבן אין זיין שפּראַך[9]. געוויסע היינטצייטיגע פּוסקים האָבן געפּסק'עט אַז מען מעג מקיים זיין דעם חיוב פון תרגום דורך לייענען אַן ענגלישע איבערזעצונג פון רש"י'ס פירוש, אויב דאָס העלפט אים צו פאַרשטיין די תורה בעסער[10].
"עטרות ודיבון"
פּסוקים אין דער תורה, אַזוי ווי "עֲטָרֹת וְדִיבֹן" (במדבר לב, ג), אויף וועלכע עס איז נישט פאַראַן קיין תרגום (ווייל עס זענען בלויז נעמען פון ערטער), דאַרף מען זיי לייענען דריי מאָל מקרא[11].
סדר הקריאה
עס זענען פאַראַן צוויי הויפּט מנהגים ווי אַזוי מען זאָל לייענען שמו"ת:
א. פּסוק נאָך פּסוק (מקרא-מקרא-תרגום): דאָס איז דער מערסט אָנגענומענער סדר: מען לייענט יעדן פּסוק צוויי מאָל אין לשון הקודש (מקרא), און דערנאָך לייענט מען גלייך דעם תרגום פון דעם פּסוק, איידער מען גייט ווייטער צום נעקסטן פּסוק[12].
ב. לויט ענינים אָדער גאַנצע פּרשה: טיילן פירן זיך, צו לייענען די פּרשה צוויי מאָל אין גאַנצן, און דערנאָך לייענען דעם גאַנצן תרגום. אַנדערע אַזוי ווי דער גר"א (הגאון מווילנא) לייענען צוויי מאָל אַ גאַנצע ענין אין דער פּרשה (אַ פּרשה פתוחה אָדער סתומה), און דערנאָך דעם תרגום פון דעם ענין.
מען זאָל נישט לייענען דעם תרגום ערשט, און דערנאָך די צוויי מאָל מקרא. אויך אויב מען לייענט מקרא איין מאָל, דערנאָך תרגום, און דערנאָך דעם צווייטן מאָל מקרא, איז מען נישט יוצא לכתחילה[13].
זמן הקריאה
דער בעסטער צייט צו לייענען שמו"ת איז ערב שבת נאָך חצות. פאַרן לייענען שמו"ת איז אַ מנהג צו שניידן די נעגל[14]. דער מנהג הגר"א און אַ סך פון די גדולי ישראל (ווי דער חזון איש און הגרי"ש אלישיב) איז געווען צו לערנען אַ טייל פון דער פּרשה יעדן טאָג פון דער וואָך[15].
• דער פריעסטער זמן: מען קען אנהייבן מעביר סדרה זיין פון זונטאג פון יענער וואך[16]. טייל זאגן אז מען קען שוין אנהייבן פון שבת ביי מנחה ווען מען הייבט אן ליינען די נייע פרשה אין בית המדרש[17].
• די לעצטע צייט: מען זאל לכתחילה ענדיגן די פרשה פאר'ן עסן די שבת'דיגע סעודה צופרי. אויב מען האט עס נישט געענדיגט, קען מען עס משלים זיין ביז מנחה שבת נאכמיטאג.
השלמה
אויב מען האָט עס נישט געענדיגט דורך דעם שבת, קען מען דאָס נאָך משלים זיין ביז יום רביעי (מיטוואָך) נאָך דעם שבת. די דריי טעג (זונטאג, מאנטאג, דינסטאג) נאָך שבת זענען נאָך פאַרבונדן מיט דער פאַרגאַנגענער שבת, אַזוי ווי אין די הלכות פון הבדלה.
אַפילו אויב מען האָט נישט געענדיקט שמו"ת ביז נאָך חצות אין שבת, זאָל מען דאָס משלים זיין נאך דער סעודה[18]. מען קען נאָך משלים זיין ביז שבת מנחה. אויב מען האָט נישט געענדיגט ביז שבת מנחה, קען מען נאָך משלים זיין ביז מיטוואָך פון דער קומעדיקער וואָך. אויב מען האָט פאַרפעלט אַ גאַנצע פּרשה איבער דער וואָך, זאָל מען עס משלים זיין אין דער קומענדיגער וואָך, און לייענען די פאַרפעלטע פּרשה פאַר דער נייער פּרשה[19]. אויב מען האָט פאַרפעלט גאַנצע פרשיות במשך דעם יאָר, איז גוט זיי צו פאַרענדיקן אין עשרת ימי תשובה אָדער פאַר שמחת תורה.
קריאת ההפטרה
לויט דעם עיקר הדין דארף מען נישט לייענען די הפטורה ביי שמו"ת, אבער דער מנהג ישראל איז יא צו לייענען די הפטורה איין מאל גלייך נאָכן ענדיגן שמו"ת[20].
הפסקות אין שמו"ת
מען טאָר נישט איבעררייסן דאָס לייענען פון שנים מקרא ואחד תרגום מיט רעדן ביז מען ענדיגט די גאַנצע פּרשה. לויט די סודות פון קבלה, האָט דאָס לייענען די קראַפט צו שאַפן אַ מלאך, און ווער עס מאַכט אַ הפסקה ברענגט אַריין טומאה אין דעם מלאך[21].
אָבער, עס איז דאָ אַ מיינונג אַז מען מעג מאַכן אַ הפסקה אין מיטן פון שמו"ת פאַר אַ "מצוה עוברת", ווי למשל צו ענטפערן אויף אַ שאלה אין הלכה פון אַ מענטש, אָדער פאַר מצוות חסד. הגרש"ז אויערבאך האָט געהאַלטן, אַז ענטפערן מענטשן אויף הלכה איז ענדערש ווי נישט איבעררייסן שמו"ת[22].
רמזים און סגולות
די חשיבות פון שניים מקרא ואחד תרגום איז פאַרבונדן מיט גרויסע שׂכר און סודות. ווען מען איז מקיים די מצוה פון שנים מקרא ואחד תרגום אין זיין צייט, הבטיח די גמרא, אַז מען באַקומט אַ שכר פון אריכות ימים ושנים. דער שולחן ערוך האָט דאָס פּסק'עט. די מפרשים ערקלערן אַז די ימים און יאָרן וועלן אויך זיין גוט אין קוואַליטעט, נישט נאָר אין קוואַנטיטעט.
די ראשונים ברענגען רמזים צו דעם חיוב פון דעם ערשטן פסוק אין ספר שמות: "ואלה שמות בני ישראל", וואס די ראשי תיבות זענען: וחייב אדם להשלים הפרשה שנים מקרא ואחד תרגום[23] אדער ואדם אשר לומד הסדר שנים מקרא ואחד תרגום בקול נעים ישיר יחיה שנים רבות ארוכים לעולם[24]. דאָס אַקראָנים שמו"ת שטייט אויך פאַר דעם פסוק "וְאָדָם יקְרָא שֵׁמוֹת" און דער מקיים דער מצוה ווערט גערעכנט אַ "אָדָם" וואָס איז דער העכסטער טיטל פאַר אַ מענטש.
ווען מען דאַרף מעביר סדרה זיין • לייענען ביי נאַכט: מותר צו מעביר סדרה זיין ביי נאַכט, ווייל עס איז נישט קיין איסור צו לערנען מקרא ביי נאַכט. (ליל שישי?)
ספּעציעלע פאַלן • בעל קורא: אַ בעל קורא וואָס ליינט די תורה פאַרן ציבור איז נישט יוצא זיין שמו"ת חוב דורך דעם. • לייענען מיט'ן שליח ציבור: עס איז דאָ אַן עצה צו לייענען שמו"ת בלחש מיט דעם בעל קורא ביים קריאת התורה כדי צו יוצא זיין דעם חוב פון איין מאָל מקרא און תרגום. • אבלים: אן אבל מעג און דארף מעביר סדרה זיין שבת אינמיטן די שבעה, אבער ער זאל עס נישט טון ערב שבת[25].
ביבליאגראפיע
מאיר סנדר, הלכות שנים מקרא ואחד תרגום, ירושלים, תשע"א
- ↑ אגרות משה ה, יז.
- ↑ זעט שו"ת הגאונים ז; ספר העתים קסט; תשובות רב יעקב מקורביל; בני ציון רפה, ו; אגרות משה ה, יז; תשובות והנהגות א, רסא; משנת יוסף ו, פא; פסקי תשובות רפה, א; שמירת שבת כהלכתה ב, מב; קנין תורה ו, כב.
- ↑ חזון עובדיה, חלק א' הלכות שמו"ת הי"ג עמ' שכח; מאיר, הלכות שמו"ת, עמ' יא.
- ↑ רש"ז אויערבך, הליכות שלמה תפלה פי"ב סל"ז; שו"ת שרגא המאיר ח"ז סי' כ"ח; שו"ת שבט הלוי ח"ח סי' מ"ו; בתשובות והנהגות ח"א סי' רס"א; שו"ת קנין תורה בהלכה להגרא"ד הורביץ ח"ז סי' י"ט - ב'.
- ↑ של"ה עמ' קכח; מגלה עמוקות קדושים; עולת תמיד רפה, ב; חידושי חתם סופר חולין כח, א; זעט כף החיים רפה, כ.
- ↑ שו"ע רפה, ב.
- ↑ משנה ברורה ס"ק ו בשם האחרונים.
- ↑ משנה ברורה ס"ק ו; אגרות ומאמרים אגרת יח.
- ↑ טורי זהב רפה, ב; שולחן ערוך הרב, סימן רפ"ה, סעיף ב'.
- ↑ רבי משה פיינשטיין, ציטירט אין יגל יעקב (דרדק) עמ' רח; רבי משה שטערנבוך, תשובות והנהגות חלק א, סי' תקמד; "שנים מקרא ואחד תרגום, לאיזו שפה יתרגם", שעור באוהל נחמה תש"פ.
- ↑ ברכות ח, ב.
- ↑ כן מפורש הסדר ברבנו האר"י ז"ל )שעה"כ דף יב( וכן היה נוהג הוא ז"ל הלכה למעשה וכ"כ הגאון חיד"א והשע"ת ובסדר היום )דף כב(. ובן איש חי )פ' לך לך סעיף יא(. וכה"ח )או' ג(. ובספר אור השבת )סימן ח סעיף מא בהערה( הביא מחד מחבריא קדישא של בעל התניא זי"ע ששמע מרבו המגיד הגדול ממעזריטש ששמע מרבו הבעש"ט הקדוש ששמע מפי אליהו, ששנים מקרא ואחד תרגום הוא דוקא כל פסוק ופסוק. ובשו"ת שבט הלוי )ח"ז סימן לב( כ' ששמע עדות נאמנה שכך היה מנהגו של החפץ חיים זצ"ל.
- ↑ כ"כ כה"ח )או' ו( משם השל"ה הקדוש, וכן איתא בלחם חמודות )או' מא( ובשכנה"ג ובעולת שבת. ובמשנ"ב )ס"ק ו(. ובשעה"צ )או' י( כתב בשם הלחם חמודות שם, שדייק מהלבוש דס"ל שבדיעבד יצא גם אם קרא התרגום באמצע. ע"ש. ועיין בשלחן לחם הפנים )ס"ק ג( שהאריך בזה.
- ↑ אליה רבה רס, ד בשם די של"ה.
- ↑ משנה ברורה סימן רפה ס״ק ח.
- ↑ שולחן ערוך הרב רפה, ה; קיצור שולחן ערוך עב, יא.
- ↑ משנה ברורה רפה, ז.
- ↑ מ"ב רפה, ט.
- ↑ שש"כ ח"ב פמ"ב סנ"ח עפ"י דעת תורה להמהרש"ם ח"ד בתשובותיו סי' ק.
- ↑ תרומת הדשן ח"ב סי' קא; רמ"א ס"ז.
- ↑ כף החיים רפה, לב.
- ↑ הליכות שלמה, תפלה פי"ב; ארחות הלכה הערה 105.
- ↑ רבנו אפרים הובא במרן החיד"א בספרו חומת אנך ר"פ שמות. ענליך שטייט אין לבוש סימן רפה, פמ"ג מ"ז רפה ס"ק א, כף החיים.
- ↑ בעל הטורים ריש פ' שמות.
- ↑ ט"ז ת, א אין נאמען פון מהרש"ל; מהרי"א שסח; זעט נטעי גבריאל קטו, יח.