מייבאים כמותיים, בדוקי עריכות אוטומטית, ביוראקראטן, אינטערפעיס רעדאקטארן, emailconfirmed, אינטערפעיס אדמיניסטראַטאָרן, מנטרים, סיסאפן, צוות טכני, מייבאים, מעדכנים, אספקלריה רעדאקטארן
102,362
רעדאגירונגען
ק
הגהה (פון דרעפט בלאט)
(אפדעיט) |
ק (הגהה (פון דרעפט בלאט)) |
||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{בעבודה}} | {{בעבודה}} | ||
{{דעסקריפציע||ענגליש = Byzantine Jew and poet|העב=פיטן|דייטש=eretz-jisra'elischer Dichter in hebräischer Sprache|}} | {{דעסקריפציע||ענגליש = Byzantine Jew and poet|העב=פיטן|דייטש=eretz-jisra'elischer Dichter in hebräischer Sprache|}} | ||
'''רבי אלעזר בירבי קליר''' (אויך '''קיליר'''), אדער '''רבי אלעזר הקליר''' איז געווען א [[דיכטער]] פון [[ארץ ישראל]] פון די חשובע קלאסישע דיכטער. די פונקטליכע צייט ווען ער האט געלעבט איז נישט באקאנט; טייל זאגן אז ער איז פון די צייטן פון די [[תנאים]], אנדערע רוקן אראפ זיין צייט ביז ענדע די תקופה וואס די [[ביזאנטישע אימפעריע]] האט געוועלטיגט אין ארץ ישראל און די ערשטע יארן פון די [[מוסלמענער]] קאנטראל אויף ארץ ישראל. ער האט פארפאסט זייער אסאך [[פיוט]]ים, וואס טייל פון זיי זענען אריין אין די [[מחזור|מחזורים]] פון דאווענען אין [[נוסח אשכנז]], [[נוסח צרפת]], [[נוסח איטאליע]] אן [[נוסח רומעניע]], און נאך אסאך זענען געפונען געווארן אין [[קאיר גניזה]]. | |||
'''רבי אלעזר בירבי קליר''' (אויך '''קיליר'''), אדער '''רבי אלעזר הקליר''' איז געווען א [[דיכטער]] פון [[ארץ ישראל]] פון די | |||
==ביאגראפיע== | ==ביאגראפיע== | ||
זיין אפשטאם און די תקופה | זיין אפשטאם און די תקופה ווען הקליר האט געלעבט זענען נישט באקאנט מיט א זיכערקייט פון די מקורות, און עס איז פארהאן א מחלוקת ארום דעם. עס זענען דא פון די [[ראשונים]] וואס האבן געקלערט אז ער איז פון די תקופה פון די [[תנאים]], און זיי האבן אים אידענטיפיצירט מיט דער תנא [[רבי אלעזר ברבי שמעון]], וואס אויף אים איז געזאגט געווארן אין [[מדרש]]{{הערה|{{מדרש רבה|ויקרא|ל}}.}} אז ער איז געווען א [[דרשן]] און א פייטן{{הערה|{{בבלי|חגיגה|יג|א|מפרש=תוספות|ד"ה=ורגלי}} און זיין מקור איז פון א תשובה פון רבינו תם וואס ווערט געברענגט אין [[מחזור ויטרי]] סימן שכה, [[אור זרוע]] הלכות ק"ש סימן יט און אין [[שבלי הלקט]] סימן כח, דארט האט ער זיך גענייגט צו די מעגליכקייט אז ער איז געווען א תנא כדי צו בארעכטיגן די מנהג פון זאגן פיוטים קעגן די הלכהדיגע טענות וואס זענען ארויפגעברענגט געווארן קעגן אים, און אין [[רא"ש]] מסכת ברכות פרק ה סימן כא האבן זיי געברענגט מיט די לשון אז עס זענען פארהאן וואס זאגן אז ער איז געווען א תנא, זעהט אויך אין [[מעדני מלך|מעדני יום טוב]] סק"ה.}}. (לויט א צווייטע ווערסיע, רעדט דער מדרש וועגן [[רבי אלעזר בן ערך]], און לויט דעם זענען געווען אזעלכע וואס האבן אינדענטיפיצירט דער קליר מיט אים{{הערה|[[שו"ת הרשב"א]] א' תס"ט}}). אויך די וואס ציטירן די סברה זעען דערין איינע פון די מעגליכקייטן, און לייגן צו נאך א מעגליכקייט אז ער האט געלעבט נאכן ענדיגן די [[תלמוד ירושלמי]], און אזוי שיינט פון די ווערטער פון געציילטע ראשונים אז זיין צייט איז געווען אין תקופת הגאונים{{הערה|שו"ת [[רבינו גרשום מאור הגולה]] סימן א', ספר הפרדס הגדול לרש"י סימן קעד, [[שו"ת רדב"ז]] חלק ג סימן קל"ב, [[רבי יוסף שטיינהארט]] בשו"ת זכרון יוסף סימן יג, אזוי אויך האט מען אויפגעוויזן פון דער פאקט אז מען געפינט נישט זיינע פיוטים אין מנהג ספרד, פון דאטומס וואס ווערן דערמאנט אין זיינע פיוטים און פון זיין דערמאנען אין ספר '''כבודה''', פון [[רב האי גאון]] זעהט {{אוצר החכמה|[[רבי וולף היידנהיים]]|מחזור <רעדלהיים, אשכנז>|179440|שבועות||page=9}}}}. | ||
די [[מקובלים]] האבן אויך געקלערט אז הקליר איז רבי אלעזר ברבי שמעון, ווי [[רבי חיים וויטאל]] ברענגט אין זיין ספר [[שער הכוונות]] אין נאמען פון זיין רבין דער [[אר"י]]: "איך האב געהערט אין נאמען פון מיין רבי ז"ל, אז הקליר וואס האט מסדר געווען [[קרובות (פיוט)|קרוב"ץ]] | די [[מקובלים]] האבן אויך געקלערט אז הקליר איז רבי אלעזר ברבי שמעון, ווי [[רבי חיים וויטאל]] ברענגט אין זיין ספר [[שער הכוונות]] אין נאמען פון זיין רבין דער [[אר"י]]: "איך האב געהערט אין נאמען פון מיין רבי ז"ל, אז הקליר וואס האט מסדר געווען [[קרובות (פיוט)|קרוב"ץ]] אין מחזור פון די אשכנזים איז רבי אלעזר בר' שמעון", אבער ער האט צוגעלייגט א צוריקגעצויגנקייט "אבער איך האב דאס נישט געהערט פון מיין רבי אליין"{{הערה|דער [[יעב"ץ]] אין זיין ספר מור וקציעה [קיא] ברענגט אין נאמען פון [[אר"י]], אז ער איז געווען א [[גלגול נשמות|גלגול]] פון ר' אלעזר ברבי שמעון, און נישט ממש ער אליין, אבער דער [[חיד"א]] האט באמערקט אויף זיינע ווערטער אז דער אר"י האט נישט אזוי געשריבן נאר ער האט געשריבן אז עס איז יא ממש ער}}. ביי די צייט פון די [[השכלה]] האט מען גענייגט צו שפעטערן זיין צייט, און מען האט געקלערט אז ער איז פונעם [[10'טע יארהונדערט]] אדער די [[11'טע יארהונדערט|11'טע]] אין [[איטאליע]], און עס זענען געווען וועלכע האבן אידענטיפיצירט זיין וואוינארט אין [[קליארי]] (Cagliari). | ||
מיטן ענטדעקן די [[קאיר גניזה]], און אין איר א גרויסע זאמלונג פון זיינע פיוטים, קלערן די פארשער אז זיין צייט איז שפעטער פון די דאטום וואס די ראשונים האבן געזאגט. אין [[מערבית]] אויף [[ראש השנה]] וואס פאלט אויס אום [[שבת]] האט ער צוגענדיגט ביי [[ברכת גאולה]] אזוי ווי די בבלישע חתימה 'גאל ישראל' (אנשטאט [[נוסח ארץ ישראל]] צו ענדיגן 'צור ישראל וגואלו'), וואס ווייזט ארויס אז לכאורה איז זיין צייט שפעטער.{{הערה|זעהט פליישער, 'פיוט על סדרי התקיעה', [[תרביץ]] שנה נ"ד חוברת א', הערה 14.}} עס קען זיין אז ביי די פלאץ פון הקליר האט מען זיך שוין געפירט צו האלטן צוויי טעג ראש השנה{{הערה|זעהט: פליישער, תרביץ נב, עמ' 237 ואילך, ועמ' 258 ואילך. | מיטן ענטדעקן די [[קאיר גניזה]], און אין איר א גרויסע זאמלונג פון זיינע פיוטים, קלערן די פארשער אז זיין צייט איז שפעטער פון די דאטום וואס די ראשונים האבן געזאגט. אין [[מערבית]] אויף [[ראש השנה]] וואס פאלט אויס אום [[שבת]] האט ער צוגענדיגט ביי [[ברכת גאולה]] אזוי ווי די בבלישע חתימה 'גאל ישראל' (אנשטאט [[נוסח ארץ ישראל]] צו ענדיגן 'צור ישראל וגואלו'), וואס ווייזט ארויס אז לכאורה איז זיין צייט שפעטער.{{הערה|זעהט פליישער, 'פיוט על סדרי התקיעה', [[תרביץ]] שנה נ"ד חוברת א', הערה 14.}} עס קען זיין אז ביי די פלאץ פון הקליר האט מען זיך שוין געפירט צו האלטן צוויי טעג ראש השנה{{הערה|זעהט: פליישער, תרביץ נב, עמ' 237 ואילך, ועמ' 258 ואילך. אין [[תוספות]] {{תלמוד בבלי|חגיגה|יג|א}} האבן זיי אויפגעוויזן אז אין די צייטן פון הקליר האט מען מקדש געווען דעם חודש ע"פ הראייה פון דעם וואס ער האט נישט פארפאסט אויף ר"ה נאר איין קרוב"ץ, אבער מען קען דאס איינזעצן אז זיין וועג איז צו דיכטן אויף [[קריאת התורה]] פונעם טאג{{דרוש מקור|אויב עס איז געשריבן ביי פליישער, מען דארף דאס אנדערש ארויסשרייבן.}}, און קריאת התורה (ביי [[מפטיר]]) פון די צוויי טעג פון ר"ה איז גלייך. און אין [[שו"ת הרדב"ז]] חלק ג סימן תקל"ב האט ער אפגעווארפן די באווייז אז אין ארץ ישראל האט מען זיך געפירט אין זיין צייט צו האלטן נאר איין טאג, זעהט אויך די פיוטים אויף ראש השנה מיט די רעדאגירונג פון שולמית אליצור, ירושלים תשע"ד, עמ' 161.}} (אנשטאט דער פריערדיגער מנהג צו האלטן ראש השנה נאר איין טאג{{הערה|עס ווערט געברענגט אין בעל המאור ראש השנה דף ג עמוד א. זעהט: מ"ד הר, 'על שני ימים של ראש השנה בארץ ישראל', תרביץ נ"ג (תשמ"ד), עמ' 124 ואילך; און זעהט אויך פליישער, 'הערה להארה: בדבר שני ימים של ראש השנה בארץ ישראל', שם עמ' 293 ואילך.}}). און ווי עס זעט אויס האט מען זיך געפירט צו ענדיגן די תורה איינמאל א יאר (אנשטאט איין מאל אין דריי יאר ווי עס איז געווען איינגעפירט אין ארץ ישראל){{הערה|זעהט אויך: חיים סיימונס, "הבדלים בקריאת הפרשיות בין בני א"י ובין בני חו"ל", '''[[סיני (כתב עת)|סיני]]''' קו (1990), עמ' לד}}. | ||
אין זיינע פיוטים | אין זיינע פיוטים ווערט אסאך מאל דערמאנט די פאקט אז [[ביזאנטישע אימפעריע|קריסטן]] געוועלטיגן אין [[ארץ ישראל]], און פון דעם, און צוגאב צום טעסטן די סטיל פון זיינע פיוטים, קומט מען צו אז ער האט געלעבט אין 6'טע יארהונדערט אדער אנהייב די 7'טע, ענדע פון די ביזאנטישע תקופה. אין פארגאנגענהייט איז געווען פארשפרייט די דעה אז ער האט געלעבט פאר די צייטן ווען די [[אראבער]] האבן אקופירט ארץ ישראל אום [[638]], און די קאנסענזוס איז געווען אז עס ווערן נישט דערמאנט קיין אראבער אין זיינע פיוטים, אבער מיט די יארן זענען געפונען געווארן אייניגע דערמאנונגען פון אראבער אין די פיוטים{{הערה|זעהט צום ביישפיל: עזרא פליישער, "[https://www.academia.edu/38275640 לוח מועדי השנה בפיוט לר' אלעזר בירבי קליר]", '''[[תרביץ]]''' נב [ב] (טבת תשמ"ג), עמ' 254–257.}}, און לויט די דערמאנונגען, זעט אויס אז אין זיינע לעצטע יארן האט ער מיטגעלעבט די אראבישע אקופאציע{{הערה|[[שולמית אליצור]], '''סוד משלשי קודש''', [[האיגוד העולמי למדעי היהדות]], ירושלים תשע"ט, עמ' 697–703.}}. אויב אזוי, קען מען לויט דעם באשטימען אז זיין צייט איז די ערשטע האלב פון די 7'טע יארהונדערט, אדער קען זיין ענדע די 6'טע יארהונדערט. | ||
[[עזרא פליישער]] האט אנגעוויזן אויף די [[פיוט]] פאר [[תשעה באב]] פון הקליר, אז לויט זיין מיינונג באציט זיך עס צו די [[ווידערשטאנד פון הערקאליוס]] און דעריבער איז עס געשריבן געווארן צווישן די יארן 629 און 634{{הערה|[[עזרא פליישר]], "[https://www.academia.edu/38275640 לפתרון שאלת זמנו ומקום פעילותו של ר' אלעזר בירבי קיליר]", '''[[תרביץ]]''' נד [ג] (ניסן תשמ"ה), עמ' 383–427.}}, פון דא האט ער געברענגט א ענדגילטיגע באווייז, לויט זיין מיינונג, אז הקליר איז געווען אקטיוו אין די ערשטע האלב פון די 7'טע יארהונדערט. אנדערע פארשער האבן נישט צוגעשטימט צו זיין אפטייטשן די באזייטיגונג און במילא אויך צו די באווייז וואס עס איז געברענגט דערפון{{הערה|Hillel I. Newman, "[https://www.academia.edu/38436571/Apocalyptic_Poems_in_Christian_and_Jewish_Liturgy_in_Late_Antiquity.pdf Apocalyptic Poems in Christian and Jewish Liturgy in Late Antiquity]", in Brouria Bitton-Ashkelony and Derek Krueger (eds.), ''Prayer and Worship in Eastern Christianities, 5th to 11th Centuries'', London 2016, pp. 244-248.|כיוון=שמאל}}. | [[עזרא פליישער]] האט אנגעוויזן אויף די [[פיוט]] פאר [[תשעה באב]] פון הקליר, אז לויט זיין מיינונג באציט זיך עס צו די [[ווידערשטאנד פון הערקאליוס]] און דעריבער איז עס געשריבן געווארן צווישן די יארן 629 און 634{{הערה|[[עזרא פליישר]], "[https://www.academia.edu/38275640 לפתרון שאלת זמנו ומקום פעילותו של ר' אלעזר בירבי קיליר]", '''[[תרביץ]]''' נד [ג] (ניסן תשמ"ה), עמ' 383–427.}}, פון דא האט ער געברענגט א ענדגילטיגע באווייז, לויט זיין מיינונג, אז הקליר איז געווען אקטיוו אין די ערשטע האלב פון די 7'טע יארהונדערט. אנדערע פארשער האבן נישט צוגעשטימט צו זיין אפטייטשן די באזייטיגונג און במילא אויך צו די באווייז וואס עס איז געברענגט דערפון{{הערה|Hillel I. Newman, "[https://www.academia.edu/38436571/Apocalyptic_Poems_in_Christian_and_Jewish_Liturgy_in_Late_Antiquity.pdf Apocalyptic Poems in Christian and Jewish Liturgy in Late Antiquity]", in Brouria Bitton-Ashkelony and Derek Krueger (eds.), ''Prayer and Worship in Eastern Christianities, 5th to 11th Centuries'', London 2016, pp. 244-248.|כיוון=שמאל}}. | ||