35,369
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
(החלפות (אידישקייט)) |
אין תקציר עריכה |
||
| (9 מיטלסטע ווערסיעס פון 2 באַניצער נישט געוויזן.) | |||
| שורה 1: | שורה 1: | ||
{{דעסקריפציע|יום טוב}} | |||
[[טעקע:Tich_hanukiah_2.jpg|קליין|א וואנט מנורה אויף חנוכה]] | [[טעקע:Tich_hanukiah_2.jpg|קליין|א וואנט מנורה אויף חנוכה]] | ||
'''חנוכה''' איז א [[יום טוב]] וואָס ווערט געפייערט אַכט טעג, אָנהייבנדיק פון [[כ"ה כסלו]]. '''חנוכה''' איז איינע פון [[שבע מצוות דרבנן|זיבן מצוות]] וואָס די חז"ל האָבן באשטימט, צו צינדן חנוכה-ליכט און לויבן דעם אייבערשטן פאר די נסים, דורך זאָגן [[הלל (דאווענען)|הלל]] און זאָגן [[על הנסים]] ביים דאווענען און ביים [[ברכת המזון|בענטשן]]. | '''חנוכה''' איז א [[יום טוב]] וואָס ווערט געפייערט אַכט טעג, אָנהייבנדיק פון [[כ"ה כסלו]]. '''חנוכה''' איז איינע פון [[שבע מצוות דרבנן|זיבן מצוות]] וואָס די חז"ל האָבן באשטימט, צו צינדן חנוכה-ליכט און לויבן דעם אייבערשטן פאר די נסים, דורך זאָגן [[הלל (דאווענען)|הלל]] און זאָגן [[על הנסים]] ביים דאווענען און ביים [[ברכת המזון|בענטשן]]. | ||
== שטאַמונג == | == שטאַמונג == | ||
ביים צווייטן [[בית המקדש]] ווען די [[יוונים]] האָבן געקעניגט איבער [[ארץ ישראל]], האָבן זיי ארויסגעגעבן פארשיידענע [[גזירות]] אויף די אידן און זיי פארבאָטן צו פראקטיצירן זייער [[אידישקייט]], און זיי געשטערט צו לערנען [[תורה]]. די יוונים האָבן זיי בארויבט פון זייער געלט און זייערע טעכטער, און זענען אריין אין [[היכל]] און מ[[טמא]] געווען אלע [[טהור|טהרות]], און אונטערדריקט דאָס | ביים צווייטן [[בית המקדש]] ווען די [[יוונים]] האָבן געקעניגט איבער [[ארץ ישראל]], האָבן זיי ארויסגעגעבן פארשיידענע [[גזירות]] אויף די אידן און זיי פארבאָטן צו פראקטיצירן זייער [[אידישקייט]], און זיי געשטערט צו לערנען [[תורה]]. די יוונים האָבן זיי בארויבט פון זייער געלט און זייערע טעכטער, און זענען אריין אין [[היכל]] און מ[[טמא]] געווען אלע [[טהור|טהרות]], און אונטערדריקט דאָס אידישע פאלק, ביז ווען דער אייבערשטער האָט זיך דערבארעמט איבער זיין יידיש פאלק אין זיי ארויסגעהאָלפן פון זייערע הענט און זיי אפגעראטעוועט, און די [[חשמונאים]] די [[כהן גדול|כהנים גדולים]] האָבן זיי געזיגט און האָבן אוועקגעשטעלט א קעניג פון די [[כהן|כהנים]] און צוריק געקערט דעם קעניגרייך צו די אידן פאר איבער צוויי הונדערט יאָר ביז דעם [[חורבן]] פון [[בית שני|צווייטן בית המקדש]], דער טאָג וואָס די אידן האָבן געזיגט זייערע פיינד איז געווען פינף און צוואנציגסטער טאָג אין חודש כסליו.<ref>לשון הרמב"ם הל' חנוכה פ"ג ה"א ה"ב</ref> געווען איז דאָס אין יאָר [[ג'תקצ"ז]] (165 פער די קריסטליכע צייט-רעכנונג). | ||
די חז"ל<ref>מגילת תענית פרק ט', מסכת שבת כ"א ע"ב</ref> דערציילן ווען די [[יוונים]] זענען אריין אין [[היכל]] האָבן זיי מ[[טמא]] געווען אלע אייל וואָס איז דאָרט געווען, און ווען די [[חשמונאים]] האָבן זיי באזיגט און זענען אריין און היכל, האָבן זיי נאָכגעזוכט און האָבן נישט געפונן נאָר איין קריגעלע אייל, וואָס איז נישט געווען טמא, וואָס איז נאך געווען פארזיגלט מיט דעם [[שטעמפל]] פון [[כהן גדול]], וואָס איז געווען גענוג פונקט פאר איין טאָג אָנצוצינדן די [[מנורה]], און ס'איז געשען א [[נס]] און מען האָט געצינדן דערפון אכט טעג, ביז מען האָט געברענגט פרישע אייל. דאָס אנדערע יאָר האָבן די [[חכמים]] באשטימט און געמאכט די טעג פאר א [[יום טוב]], מיט [[הלל (דאווענען)|הלל]] און [[הודאה]], וואָס ווערט אָנגערופן '''חנוכה'''. און וויבאלד דער נס איז געשען מיט די ליכט פון דער מנורה, דערפאר האָבן די חכמים באשטימט מען זאָל צינדן חנוכה-ליכט, צו דערמאָנען דעם נס<ref>טור או"ח תרע"א</ref>. אנדערע ראשונים זאָגן, אז דעם יום טוב האָבן די חכמים באשטימט איבער דעם [[נס]] פון זיגן דעם קריג, און וויבאלד ס'איז געדאפלט געוואָרן דער נס מיט דעם אייל, האָבן די חכמים אויך צוגעלייגט מ'זאָל צינדן די חנוכה-ליכט, צו דערמאָנען דעם נס<ref>ר"י מלוניל שבת כ"א</ref>. | די חז"ל<ref>מגילת תענית פרק ט', מסכת שבת כ"א ע"ב</ref> דערציילן ווען די [[יוונים]] זענען אריין אין [[היכל]] האָבן זיי מ[[טמא]] געווען אלע אייל וואָס איז דאָרט געווען, און ווען די [[חשמונאים]] האָבן זיי באזיגט און זענען אריין און היכל, האָבן זיי נאָכגעזוכט און האָבן נישט געפונן נאָר איין קריגעלע אייל, וואָס איז נישט געווען טמא, וואָס איז נאך געווען פארזיגלט מיט דעם [[שטעמפל]] פון [[כהן גדול]], וואָס איז געווען גענוג פונקט פאר איין טאָג אָנצוצינדן די [[מנורה]], און ס'איז געשען א [[נס]] און מען האָט געצינדן דערפון אכט טעג, ביז מען האָט געברענגט פרישע אייל. דאָס אנדערע יאָר האָבן די [[חכמים]] באשטימט און געמאכט די טעג פאר א [[יום טוב]], מיט [[הלל (דאווענען)|הלל]] און [[הודאה]], וואָס ווערט אָנגערופן '''חנוכה'''. און וויבאלד דער נס איז געשען מיט די ליכט פון דער מנורה, דערפאר האָבן די חכמים באשטימט מען זאָל צינדן חנוכה-ליכט, צו דערמאָנען דעם נס<ref>טור או"ח תרע"א</ref>. אנדערע ראשונים זאָגן, אז דעם יום טוב האָבן די חכמים באשטימט איבער דעם [[נס]] פון זיגן דעם קריג, און וויבאלד ס'איז געדאפלט געוואָרן דער נס מיט דעם אייל, האָבן די חכמים אויך צוגעלייגט מ'זאָל צינדן די חנוכה-ליכט, צו דערמאָנען דעם נס<ref>ר"י מלוניל שבת כ"א</ref>. | ||
| שורה 25: | שורה 26: | ||
די סיבה שטייט עטליכע טעמים אין די מפורשים. קודם וויבאלד לויט די געזעצן פון דער תורה האבן די חשמונאים נישט געטארט נעמען דאס אידישע קעניגרייך, ווייל דאס אידישע קעניגרייך געהערט בלויז פאר [[מלכות בית דוד]], ווער עס קריגט אויף דעם קעניגרייך פון בית דוד איז ווי גלייך ער קריגט אויף דער שכינה. אזוי שטייט אין רמב"ן פרשת ויחי אויפן פסוק לא יסור שבט מיהודה. אבער אין של"ה שטייט אז די כוונה פון די חשמונאים איז געווען צום גוטן, זיי האבן געמאכט א גרייז. | די סיבה שטייט עטליכע טעמים אין די מפורשים. קודם וויבאלד לויט די געזעצן פון דער תורה האבן די חשמונאים נישט געטארט נעמען דאס אידישע קעניגרייך, ווייל דאס אידישע קעניגרייך געהערט בלויז פאר [[מלכות בית דוד]], ווער עס קריגט אויף דעם קעניגרייך פון בית דוד איז ווי גלייך ער קריגט אויף דער שכינה. אזוי שטייט אין רמב"ן פרשת ויחי אויפן פסוק לא יסור שבט מיהודה. אבער אין של"ה שטייט אז די כוונה פון די חשמונאים איז געווען צום גוטן, זיי האבן געמאכט א גרייז. | ||
דער חתם סופר זאגט אז וויבאלד די חשמונאים האבן פארכאפט דאס קעניגרייך פון [[בית דוד]], און | דער חתם סופר זאגט אז וויבאלד די חשמונאים האבן פארכאפט דאס קעניגרייך פון [[בית דוד]], און [[רבי יהודה הנשיא]] איז געווען פון די אייניקלעך פון בית דוד, האט עס איהם זייער געאהרט, פארוואס זיי האבן דאס געטוהן דעריבער ווערט חנוכה כמעט נישט דערמאנט אין משניות. | ||
נאך אן אורזאך, וואס עס ווערט געברענגט פון די היסטאריקער, פארוואס דער אנדענק און פייערונג פון חנוכה איז דווקא נאר נאך די נס פון דער מנורה און נישט נאך די זיגן קעגן די גריכן, ווייל למעשה דורכאויס די היסטאריע פון די אידן ביז דאן זענען געווען פולע זיגן וואס די אידן האבן געהאט קעגן זייערע פיינט, און בלויז צוליב דעם זיג האבן די חכמים נישט געפונען פאר וויכטיג צו גרינדן א ספעציעלן יום טוב פאר אלע דורות אינעם יארטאג, אבער וויבאלד אין יענער עפאכע זענען געווען פולע אידן וואס זענען געווען אסימילירט וואס האבן זיך גערופן העלעניסטן און דער נס פון דער מנורה איז געווען אזא סארט אויסערגעווענליכער וואונדערליכער נס וואס דאס האט געברענגט צו דעם אז פולע אידן האבן זיך צוריקגעקערט צום פרומען וועג, און נאכאמאל געקומען מאסנסווייז מקריב זיין קרבנות אין בית המקדש, ממילא איז עס געווען ווי א | נאך אן אורזאך, וואס עס ווערט געברענגט פון די היסטאריקער, פארוואס דער אנדענק און פייערונג פון חנוכה איז דווקא נאר נאך די נס פון דער מנורה און נישט נאך די זיגן קעגן די גריכן, ווייל למעשה דורכאויס די היסטאריע פון די אידן ביז דאן זענען געווען פולע זיגן וואס די אידן האבן געהאט קעגן זייערע פיינט, און בלויז צוליב דעם זיג האבן די חכמים נישט געפונען פאר וויכטיג צו גרינדן א ספעציעלן יום טוב פאר אלע דורות אינעם יארטאג, אבער וויבאלד אין יענער עפאכע זענען געווען פולע אידן וואס זענען געווען אסימילירט וואס האבן זיך גערופן העלעניסטן און דער נס פון דער מנורה איז געווען אזא סארט אויסערגעווענליכער וואונדערליכער נס וואס דאס האט געברענגט צו דעם אז פולע אידן האבן זיך צוריקגעקערט צום פרומען וועג, און נאכאמאל געקומען מאסנסווייז מקריב זיין קרבנות אין בית המקדש, ממילא איז עס געווען ווי א ווידערבאנייאונג פון דעם אידישן פאלק און איר גלויבן. | ||
== רמזים == | == רמזים == | ||
| שורה 60: | שורה 61: | ||
=== חנוכה אינעם ווייסן הויז === | === חנוכה אינעם ווייסן הויז === | ||
{{הויפט ארטיקל|ווייסע הויז חנוכה מסיבה}} | {{הויפט ארטיקל|ווייסע הויז חנוכה מסיבה}} | ||
דאס ערשטע שייכות וואס דאס ווייסע הויז האט געהאט מיט חנוכה אין געווען אין יאר תשי"ב ווען ישראל פרעמיער מיניסטער [[דוד בן-גוריון]] האט באשאנקען פ"ש פרעזידענט [[הערי טרומאן]] מיט א חנוכה מנורה. אין תש" | דאס ערשטע שייכות וואס דאס ווייסע הויז האט געהאט מיט חנוכה אין געווען אין יאר תשי"ב ווען ישראל פרעמיער מיניסטער [[דוד בן-גוריון]] האט באשאנקען פ"ש פרעזידענט [[הערי טרומאן]] מיט א חנוכה מנורה. אין תש"מ האט פרעזידענט [[זשימי קארטער]] זיך באטייליגט אין דער ערשטער חנוכה מנורה צינדן צערעמאניע פון דער [[נאציאנאלער מנורה]] לעבן דעם ווייסן הויז. | ||
== חנוכה פירונגען == | == חנוכה פירונגען == | ||
| שורה 75: | שורה 76: | ||
== רעפערענצן == | == רעפערענצן == | ||
{{רעפליסטע}} | {{רעפליסטע}} | ||
{{הבהרה הלכתית}} | |||
{{ | {{חנוכה}} | ||
{{חגי ישראל ומועדיו}} | |||
{{ | |||
[[קאַטעגאָריע:חנוכה|*]] | [[קאַטעגאָריע:חנוכה|*]] | ||
[[קאַטעגאָריע:אידישקייט ארטיקלען צו פארברייטערן]] | [[קאַטעגאָריע:אידישקייט ארטיקלען צו פארברייטערן]] | ||
| שורה 85: | שורה 84: | ||
[[HE:חנוכה]] | [[HE:חנוכה]] | ||
{{קרד/ויקי/יידיש}} | {{קרד/ויקי/יידיש}} | ||
[[קאַטעגאָריע:וויקידאטא דעסקריפציע]] | |||
[[קאַטעגאָריע:טבת]] | |||
[[קאַטעגאָריע:כסלו]] | |||