7
רעדאגירונגען
פאראכטן איין קליינע פראבלעם
יוסף (שמועס | ביישטייערונגען) (איך האב באשריבן די אברהם אבינו שול אין חברון) צייכנס: וויזועלע רעדאגירונג רויע רעדאגירונג |
יוסף (שמועס | ביישטייערונגען) (פאראכטן איין קליינע פראבלעם) |
||
| שורה 16: | שורה 16: | ||
דא איז א פארשלאג פאר א פולשטענדיגן, אויסגעארבעטן ארטיקל גרייט פאר המכלול: | דא איז א פארשלאג פאר א פולשטענדיגן, אויסגעארבעטן ארטיקל גרייט פאר המכלול: | ||
= בית הכנסת אברהם אבינו (חברון) = | =בית הכנסת אברהם אבינו (חברון)= | ||
'''בית הכנסת אברהם אבינו''' איז אן אלטע היסטארישע שול וואס געפינט זיך אין דעם אלטן אידישע קווארטל אין דער שטאט חברון. די שול איז געגרינדעט געווארן איבער 450 יאר צוריק דורך יידן וועלכע זענען ארויסגעטריבן געווארן פון שפאניע, און זי האט געדינט אלס דער צענטער פון דער ספרדישער קהילה אין חברון במשך הונדערטער יארן, ביז זי איז חרוב געווארן אין די שוידעליכע תרפ"ט פרוגרום. נאך דער באפרייאונג פון חברון אין יאר תשכ"ז, איז די שול צוריק אויפגעבויט געווארן אויף איר ארגינעלן ארט. | '''בית הכנסת אברהם אבינו''' איז אן אלטע היסטארישע שול וואס געפינט זיך אין דעם אלטן אידישע קווארטל אין דער שטאט חברון. די שול איז געגרינדעט געווארן איבער 450 יאר צוריק דורך יידן וועלכע זענען ארויסגעטריבן געווארן פון שפאניע, און זי האט געדינט אלס דער צענטער פון דער ספרדישער קהילה אין חברון במשך הונדערטער יארן, ביז זי איז חרוב געווארן אין די שוידעליכע תרפ"ט פרוגרום. נאך דער באפרייאונג פון חברון אין יאר תשכ"ז, איז די שול צוריק אויפגעבויט געווארן אויף איר ארגינעלן ארט. | ||
== היסטאריע און גרינדונג == | ==היסטאריע און גרינדונג== | ||
די שול איז געגרינדעט געווארן אינמיטן דעם 16טן יארהונדערט (ארום הונדערט יאר נאך דעם גירוש שפאניע) דורך פליטים וואס זענען ארויף קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין חברון. די שול איז געבויט געווארן אינמיטן דעם אלטן יידישן קווארטל, וואס איז שוין געווען עקזיסטירט הונדערטער יארן פריער. | די שול איז געגרינדעט געווארן אינמיטן דעם 16טן יארהונדערט (ארום הונדערט יאר נאך דעם גירוש שפאניע) דורך פליטים וואס זענען ארויף קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין חברון. די שול איז געבויט געווארן אינמיטן דעם אלטן יידישן קווארטל, וואס איז שוין געווען עקזיסטירט הונדערטער יארן פריער. | ||
במשך די דורות איז די שול געווען דער גייסטיגער און קהילתישער צענטער פאר די אידן אין חברון. צווישן די גרויסע חכמים און מקובלים וואס האבן דארט געדאווענט און געלערנט, ציילן זיך: | במשך די דורות איז די שול געווען דער גייסטיגער און קהילתישער צענטער פאר די אידן אין חברון. צווישן די גרויסע חכמים און מקובלים וואס האבן דארט געדאווענט און געלערנט, ציילן זיך: | ||
* '''דער חסד לאברהם''' (רבי אברהם אזולאי) | *'''דער חסד לאברהם''' (רבי אברהם אזולאי) | ||
* '''דער מלאכת שלמה''' (רבי שלמה עדני) | *'''דער מלאכת שלמה''' (רבי שלמה עדני) | ||
* '''דער ראשית חכמה''' (רבי אליהו די וידאש) | *'''דער ראשית חכמה''' (רבי אליהו די וידאש) | ||
=== די טירן און די ספרי תורה פון עזה === | ===די טירן און די ספרי תורה פון עזה=== | ||
אין יאר תקנ"ט (1799), ווען די ארמיי פון נאפאלעאן האט אינוואדירט דאס לאנד און איינגענומען די שטאט עזה, זענען די אידן פון עזה אנטלאפן קיין חברון. זיי האבן מיטגעברענגט מיט זיך דעם ארון קודש און די ספרי תורה פון זייער קהילה. ארום 40 יאר שפעטער, האבן זיי אויך אריבערגעברענגט די הערליכע ארטיסטישע טירן פון דער שול אין עזה און זיי אריינגעשטעלט אין די אברהם אבינו שול. די טירן זענען שפעטער פארברענט געווארן דורך די אראבער אין די פרעות פון תרפ"ט. | אין יאר תקנ"ט (1799), ווען די ארמיי פון נאפאלעאן האט אינוואדירט דאס לאנד און איינגענומען די שטאט עזה, זענען די אידן פון עזה אנטלאפן קיין חברון. זיי האבן מיטגעברענגט מיט זיך דעם ארון קודש און די ספרי תורה פון זייער קהילה. ארום 40 יאר שפעטער, האבן זיי אויך אריבערגעברענגט די הערליכע ארטיסטישע טירן פון דער שול אין עזה און זיי אריינגעשטעלט אין די אברהם אבינו שול. די טירן זענען שפעטער פארברענט געווארן דורך די אראבער אין די פרעות פון תרפ"ט. | ||
== דער מקור פארן נאמען און די מעשה פונעם מנין == | ==דער מקור פארן נאמען און די מעשה פונעם מנין== | ||
דער נאמען "אברהם אבינו שול" שטאמט פון א באקאנטער היסטארישער מעשה, וואס ווערט געברענגט אינעם ספר '''"עמק המלך"''' (פון דעם מקובל רבי נפתלי הרץ בכרך, געדרוקט אין יאר ת"ח - 1648) אין דער הקדמה. | דער נאמען "אברהם אבינו שול" שטאמט פון א באקאנטער היסטארישער מעשה, וואס ווערט געברענגט אינעם ספר '''"עמק המלך"''' (פון דעם מקובל רבי נפתלי הרץ בכרך, געדרוקט אין יאר ת"ח - 1648) אין דער הקדמה. | ||
| שורה 40: | שורה 40: | ||
יענע נאכט איז אברהם אבינו געקומען צום חזן אין א חלום און אים אנטפלעקט אז ער אליין איז געווען דער גאסט וואס האט משלים געווען דעם מנין, ווייל ער האט געזען דעם צער פון די אידן אין חברון. זינט דעמאלט איז די שול גערופן געווארן אויף זיין נאמען. | יענע נאכט איז אברהם אבינו געקומען צום חזן אין א חלום און אים אנטפלעקט אז ער אליין איז געווען דער גאסט וואס האט משלים געווען דעם מנין, ווייל ער האט געזען דעם צער פון די אידן אין חברון. זינט דעמאלט איז די שול גערופן געווארן אויף זיין נאמען. | ||
=== הלכה'דיגע דיסקוסיע === | ===הלכה'דיגע דיסקוסיע=== | ||
דער גרויסער פוסק און מקובל דער '''חיד"א''' (רבי חיים יוסף דוד אזולאי) דיסקוטירט די מעשה אין זיינע ספרים (ברכי יוסף, אורח חיים סימן נה), און פרעגט וויאזוי א נפטר קען משלים זיין א מנין, וויבאלד די הלכה זאגט "במתים חפשי" – אז א מת איז פטור פון די מצוות און קען נישט מוציא זיין אנדערע. דער חיד"א ברענגט א ראיה פונעם ש"ס (מסכת כתובות) אז רבינו הקדוש פלעגט קומען יעדן ערב שבת נאך זיין פטירה און מאכן קידוש פאר זיין משפחה, און שטיצט זיך אויפן ספר חסידים אז "צדיקים במיתתן קרויים חיים", און דערפאר האט אברהם אבינו געקענט פאררעכנט ווערן פאר א מנין. | דער גרויסער פוסק און מקובל דער '''חיד"א''' (רבי חיים יוסף דוד אזולאי) דיסקוטירט די מעשה אין זיינע ספרים (ברכי יוסף, אורח חיים סימן נה), און פרעגט וויאזוי א נפטר קען משלים זיין א מנין, וויבאלד די הלכה זאגט "במתים חפשי" – אז א מת איז פטור פון די מצוות און קען נישט מוציא זיין אנדערע. דער חיד"א ברענגט א ראיה פונעם ש"ס (מסכת כתובות) אז רבינו הקדוש פלעגט קומען יעדן ערב שבת נאך זיין פטירה און מאכן קידוש פאר זיין משפחה, און שטיצט זיך אויפן ספר חסידים אז "צדיקים במיתתן קרויים חיים", און דערפאר האט אברהם אבינו געקענט פאררעכנט ווערן פאר א מנין. | ||
== חורבן און ווידעראויפבוי == | ==חורבן און ווידעראויפבוי== | ||
ביי די בלוטיגע מארד-פרעות פון תרפ"ט (1929), האבן די אראבישע איינוואוינער חרוב געמאכט דעם גאנצן יידישן קווארטל. די שול איז אינגאנצן רואינירט געווארן. טראץ דעם גרויסן חורבן, האבן אידן מצליח געווען צו ראטעווען עטליכע ספרי תורה פון דער שול און זיי אריבערברענגען קיין ירושלים. | ביי די בלוטיגע מארד-פרעות פון תרפ"ט (1929), האבן די אראבישע איינוואוינער חרוב געמאכט דעם גאנצן יידישן קווארטל. די שול איז אינגאנצן רואינירט געווארן. טראץ דעם גרויסן חורבן, האבן אידן מצליח געווען צו ראטעווען עטליכע ספרי תורה פון דער שול און זיי אריבערברענגען קיין ירושלים. | ||
| שורה 52: | שורה 52: | ||
נאך א לאנגן קאמף האט מען ערהאלטן די נויטיגע דערלויבענישן, און די שול איז רעקאנסטרואירט און צוריק אויפגעבויט געווארן גענוי לויט די ארגינעלע פלענער און ארכיטעקטור. די ארגינעלע ספרי תורה וואס זענען געראטעוועט געווארן אין תרפ"ט זענען צוריקגעברענגט געווארן אהין. היינט צוטאגס געפינט זיך ארום דער שול א לעבעדיקער יידישער געגנט וואו עס וואוינען צענדליגער משפחות, און עס זענען פאראן פלענער אויפצובויען נאך דירות אויף די דערנעבנדיגע שטחים (ווי דער אלטער "סיטונאי מארקעט") וואס זענען גערויבט געווארן אין תרפ"ט. | נאך א לאנגן קאמף האט מען ערהאלטן די נויטיגע דערלויבענישן, און די שול איז רעקאנסטרואירט און צוריק אויפגעבויט געווארן גענוי לויט די ארגינעלע פלענער און ארכיטעקטור. די ארגינעלע ספרי תורה וואס זענען געראטעוועט געווארן אין תרפ"ט זענען צוריקגעברענגט געווארן אהין. היינט צוטאגס געפינט זיך ארום דער שול א לעבעדיקער יידישער געגנט וואו עס וואוינען צענדליגער משפחות, און עס זענען פאראן פלענער אויפצובויען נאך דירות אויף די דערנעבנדיגע שטחים (ווי דער אלטער "סיטונאי מארקעט") וואס זענען גערויבט געווארן אין תרפ"ט. | ||
== בית הכנסת חב"ד (דער אשכנזישער בית מדרש) == | ==בית הכנסת חב"ד (דער אשכנזישער בית מדרש)== | ||
ממש נעבן דער אברהם אבינו שול געפינט זיך די היסטארישע '''חב"ד שול'''. | ממש נעבן דער אברהם אבינו שול געפינט זיך די היסטארישע '''חב"ד שול'''. | ||
| שורה 63: | שורה 63: | ||
די שול איז היסטאריש באקאנט אונטער עטליכע נעמען: | די שול איז היסטאריש באקאנט אונטער עטליכע נעמען: | ||
* '''בית כנסת מנוחה רחל''' | *'''בית כנסת מנוחה רחל''' | ||
* '''בית כנסת אדמו"ר האמצעי''' | *'''בית כנסת אדמו"ר האמצעי''' | ||
* '''בית כנסת אברהם אבינו האשכנזי''' | *'''בית כנסת אברהם אבינו האשכנזי''' | ||
==דרויסנדיגע לינקס== | ==דרויסנדיגע לינקס== | ||