3
רעדאגירונגען
קיין רעדאגירונג באמערקונג
(צוגעלייגט די השקפה'דיגע קעפל מיט מינימאלע באשרייבונג) צייכנס: וויזועלע רעדאגירונג באַדייטן-לינקס רויע רעדאגירונג |
אין תקציר עריכה |
||
| שורה 55: | שורה 55: | ||
דער [[רמב"ם]] שרייבט<ref>הלכות מלכים ומלחמות פרק י"א הלכה ד</ref> אז דער פולקאמער צוריקקער און אויפבוי פון דער יידישער מלוכה אין [[ארץ ישראל]] וועט צושטאנד קומען דווקא דורך א מאן פון [[בית דוד]] וואס וועט זיך פירן אין די וועגן פון [[דוד המלך]], דאס הייסט ער וועט דינען גאט און זיך באשעפטיגן אין [[תורה]]. טאמער וועט ער מצליח זיין אז דאס גאנצע אידישע פאלק זאל זיך פאראייניגן אונטער עם און ער וועט איינעמען ארץ ישראל און צוריקקערן 'אלע' אידן קיין ארץ ישראל און ער וועט פירן מלחמות מיט די ארומיגע פעלקער און זיי אלע באזיגן און אזוי אויך וועט ער אויפבויען דער [[בית המקדש]], דעמאלטס וועט מען וויסן אויף זיכער אז גאט האט עם אויסגעוועלט צו זיין דער ממשיך פון מלכות בית דוד. דאס אלעס איז דערווייל נאכנישט צושטאנד געקומען, דערפאר זענען גלויביגע אידן נישט איינשטימיג אז דער היינטיגער ישראל איז דער ווידער אויפבוי פון דער יידישע מלוכה אין ארץ ישראל, און זיי זאגן נאכאלץ ביים דאווענען 'ולירושלים עירך ברחמים תשוב'. | דער [[רמב"ם]] שרייבט<ref>הלכות מלכים ומלחמות פרק י"א הלכה ד</ref> אז דער פולקאמער צוריקקער און אויפבוי פון דער יידישער מלוכה אין [[ארץ ישראל]] וועט צושטאנד קומען דווקא דורך א מאן פון [[בית דוד]] וואס וועט זיך פירן אין די וועגן פון [[דוד המלך]], דאס הייסט ער וועט דינען גאט און זיך באשעפטיגן אין [[תורה]]. טאמער וועט ער מצליח זיין אז דאס גאנצע אידישע פאלק זאל זיך פאראייניגן אונטער עם און ער וועט איינעמען ארץ ישראל און צוריקקערן 'אלע' אידן קיין ארץ ישראל און ער וועט פירן מלחמות מיט די ארומיגע פעלקער און זיי אלע באזיגן און אזוי אויך וועט ער אויפבויען דער [[בית המקדש]], דעמאלטס וועט מען וויסן אויף זיכער אז גאט האט עם אויסגעוועלט צו זיין דער ממשיך פון מלכות בית דוד. דאס אלעס איז דערווייל נאכנישט צושטאנד געקומען, דערפאר זענען גלויביגע אידן נישט איינשטימיג אז דער היינטיגער ישראל איז דער ווידער אויפבוי פון דער יידישע מלוכה אין ארץ ישראל, און זיי זאגן נאכאלץ ביים דאווענען 'ולירושלים עירך ברחמים תשוב'. | ||
== השקפה == | |||
רוב רבנים פונעם פרומען אידנטום האבן זיך קעגנגעשטעלט צו די רעיון פון די מדינה. | |||
טראצדעם, נאך וואס ישראל האט זיך אויפגעשטעלט האבן זיך די פרומע צעטיילט אין צוויי הויפט שטרעמונגען וויאזוי צוצגיין דערצו. אסאך האבן געהאלטן אז מזאל זיך פראגמאטיזירן צום פאקט אז די מדינה עקזיסטירט אין זיך צושטעלן צו איר סיסטעם כדי צו קענען ארויסנעמען די מאסימום אויפטו פאר אידישקייט, און דאס רעכנט אריין אנטייל נעמען אין די כנסת וואלן אריין צו שטעלן אייגענע דעפוטאטן, נעמען רעגירונג שטיצע פאר מוסדות חינוך און נאך. אין דער מהלך זענען באקאנט די פראקציעס "[[דגל]]" (די אשכנזישע-[[רוי:ליטוואקעס|ליטווישע]]) "[[אגודה]]" (די אשכנזישע-[[רוי:חסידות|חסידישע]]) און "[[ש"ס]]" ([[ספרדים]]). | |||
דערקעגן איז פאראן די אנדערע צוגאנג פון נישט אנערקענען אדער לעגימאטיזירן דאס עקזיסטענץ פון די מדינה אויף קיין שום פארמאט. און רעכנט אריין בויקאטירן די וואלן, נישט נעמען רעגירונג שטיצע, און א טייל גייען אפילו נישט צו מקומות הקדושים וואס זיי באטראכטן אלס א שטאלץ פון די מדינה, ווי למשל די [[כותל המערבי]]. די באקאנטע שטרעמונגען מיט די צוגאנג זענען "[[רוי:סאטמאר (חסידות)|סאטמאר]]" די "[[עדה החרדית]]" און "[[נטורי קרתא]]". | |||
===ישראל=== | ===ישראל=== | ||
| שורה 80: | שורה 87: | ||
אין ישראל זענען פאראן א סאך פאליטישע פארטייען. ביי די כנסת וואלן אין 2022 האבן צען פארטייען באקומען דעפוטאטן אין כנסת. קיין איין פארטיי האט קיינמאל נישט געוואונען קיין אייגענע מערהייט אין דער כנסת, און דער רעגירונג ווערט צאמגעשטעלט פון א [[קאאליציע]]. דער גרעסטער פארטיי אין דעם היינטיגן כנסת איז [[ליכוד]], וואס שטיצט פריימארק פאליטיק מיט באגרעניצטן אינטערווענץ פון דער רעגירונג אין דער עקאנאמיע. | אין ישראל זענען פאראן א סאך פאליטישע פארטייען. ביי די כנסת וואלן אין 2022 האבן צען פארטייען באקומען דעפוטאטן אין כנסת. קיין איין פארטיי האט קיינמאל נישט געוואונען קיין אייגענע מערהייט אין דער כנסת, און דער רעגירונג ווערט צאמגעשטעלט פון א [[קאאליציע]]. דער גרעסטער פארטיי אין דעם היינטיגן כנסת איז [[ליכוד]], וואס שטיצט פריימארק פאליטיק מיט באגרעניצטן אינטערווענץ פון דער רעגירונג אין דער עקאנאמיע. | ||
==עקאנאמיע== | |||
== עקאנאמיע == | |||
ווען עס איז געווארן אומאפהענגיג איז ישראל געווען אן ארעם לאנד מיט ווייניג פראדוקציע פון לאנדווירטשאפט און אינדוסטריע. די עקאנאמיע האט אבער שטארק געוואקסן זייט 1948. | ווען עס איז געווארן אומאפהענגיג איז ישראל געווען אן ארעם לאנד מיט ווייניג פראדוקציע פון לאנדווירטשאפט און אינדוסטריע. די עקאנאמיע האט אבער שטארק געוואקסן זייט 1948. | ||
| שורה 138: | שורה 138: | ||
==שפראך== | ==שפראך== | ||
די אפיציעלע | די אפיציעלע שפראך פון ישראל איז [[העברעיש]], און דאס איז אויך די שפראך וואס די מערהייט פון דער באפעלקערונג רעדן. עס איז אבער אויך פאראן א גרויסע אידיש-רעדנדע איינוואוינער, אממערסטנס צווישן דער [[רוי:חרדים|פרומער]] ציבור. ישראל איז א לאנד פון אימיגראנטן, און מען הערט פארשידענע שפראכן אויף די גאסן. [[רוסיש]] און [[אמהאריש]] זענען זייער פארשפרייט צוליב די גרויסע אימיגראציע פון דעם געוועזענם סאוויעטן פארבאנד און פון [[עטיאפיע]]. מער ווי א מיליאן רוסיש־רעדענדיקע אימיגראנטן זענען אנגעקומען אין ישראל צווישן די יארן 1990 און 2004. | ||
==רעליגיע== | ==רעליגיע== | ||