https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D7%A8%D7%95%D7%99%3A%D7%AA%D7%97%D7%95%D7%9D_%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%A9%D7%91
רוי:תחום המושב - ווערסיע היסטאריע
2026-06-06T14:45:47Z
ווערסיע היסטאריע פאר דעם בלאט אויפן וויקי
MediaWiki 1.39.4
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%AA%D7%97%D7%95%D7%9D_%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%A9%D7%91&diff=339367&oldid=prev
תנא קמא אין 14:49, 13 נאוועמבער 2025
2025-11-13T14:49:23Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="yi">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 14:49, 13 נאוועמבער 2025</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{דרעפט}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער '''תחום-המושב''' (רוסיש Черта оседлости, '''טשערטאַ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אסיעדלאסי</del>'''; ענגליש: Pale of Settlement) איז געווען אַ מערב<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'דיגע געגנט </del>פון דער [[רוסישע אימפעריע|רוסישער אימפּעריע]], מיט טוישנדע גרעניצן, וואָס האָט עקזיסטירט פון 1791 ביז 1917. אין דער טעריטאָריע האָבן אידן לעגאַל געמעגט וואוינען פּערמאַנענט, און אינדרויסן פון דעם איז אידישע וואוינונג, סיי שטענדיג סיי צייטווייליג, מערסטנס געווען פאַרבאָטן. די אימפּעריאַלע מאָטיוואַציע פאַר דער שאַפונג פונעם תּחום איז דער הויפּט געווען עקאָנאָמיש און נאַציאָנאַליסטיש אין נאַטור. דער תּחום האָט אַרומגענומען בערך 20% פון אייראָפּעישן רוסלאַנד. ביים שפּיץ פונעם תּחום, האָבן דאָרטן געוואוינט איבער פינף מיליאָן אידן, וואָס האָבן אויסגעמאַכט 40% פון דער גאַנצער אידישער באַפעלקערונג אין דער וועלט אין יענער צייט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער '''תחום-המושב''' (רוסיש Черта оседлости, '''טשערטאַ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אסיעדלאסטי</ins>'''; ענגליש: Pale of Settlement) איז געווען אַ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ברייטער געגנט אין </ins>מערב פון דער [[רוסישע אימפעריע|רוסישער אימפּעריע]], מיט טוישנדע גרעניצן, וואָס האָט עקזיסטירט פון 1791 ביז 1917. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאָר </ins>אין דער טעריטאָריע האָבן אידן לעגאַל געמעגט וואוינען פּערמאַנענט, און אינדרויסן פון דעם איז אידישע וואוינונג, סיי שטענדיג סיי צייטווייליג, מערסטנס געווען פאַרבאָטן. די אימפּעריאַלע מאָטיוואַציע פאַר דער שאַפונג פונעם תּחום איז דער הויפּט געווען עקאָנאָמיש און נאַציאָנאַליסטיש אין נאַטור. דער תּחום האָט אַרומגענומען בערך 20% פון אייראָפּעישן רוסלאַנד. ביים שפּיץ פונעם תּחום, האָבן דאָרטן געוואוינט איבער פינף מיליאָן אידן, וואָס האָבן אויסגעמאַכט 40% פון דער גאַנצער אידישער באַפעלקערונג אין דער וועלט אין יענער צייט.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאריע און אָפּשטאַם==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאריע און אָפּשטאַם==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">איינפירונג פונעם תּחום־המושב </del>האָט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">זיך אָנגעהויבן אונטער </del>דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">צאַרין קאַטערינא </del>די גרויסע (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1762–1796</del>). דער יסוד <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פאַר דער באַגרעניצונג </del>איז געלייגט געוואָרן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין </del>1791<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|{{לינק|שרייבער=Ken Spiro|קעפל=History Crash Course #56: Pale of Settlement|אדרעס=https://aish.com/48956361/|זייטל=Aish|דאטום=May 9, 2009}}}}</del>. די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַגרענעצונג </del>האָט גלייך באַטראָפן די נייע טעריטאָריעס פונעם פּוילישן קעניגרייך וואָס רוסלאַנד האָט אַנעקסירט (ווי בעלאַרוס און נאָוואָראָסיע), און זי האָט זיך פאַרשטאַרקן נאָך דער צווייטער טיילונג פון פּוילן אין 1793. פאַר דעם האָט רוסלאַנד כּמעט אינגאַנצן פאַרבאָטן אידיש וואוינען. מיט די טיילונגען, איז רוסלאַנד פּלוצעם געוואָרן די מלוכה מיט דער גרעסטער אידישער באַפעלקערונג אין אייראָפּע.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַפעלקערונג פון רוסלאַנד איז געווען פיודאַליסטיש ביז די 1860ער יאָרן, און די באַגרענעצונג פון באַזעצונג איז געווען קאָנסאָנאַנט מיט דער דעמאָלטיקער אַלגעמיינער קאָנצעפּציע פון באַוועגלעכקייט, וואָס </ins>האָט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַגרענעצט רוב איינוואוינער, אַפילו גוים, אַחוץ דעם אַריסטאָקראַטיע. נאָך </ins>דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ערשטער טיילונג פון פּוילן (1772) האָט [[קאטערינע </ins>די גרויסע<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|קאַטערינע די גרויסע]] באַשלאָסן צו האַלטן די אידן </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אַרום 600,000</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין די ניי־אַנעקסירטע געגנטן, דערביי אָפּלייגנדיג די פראַגע פון אַ געהעריגער לעזונג</ins>. דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">לעגאַלער </ins>יסוד <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פונעם תחום המושב </ins>איז געלייגט געוואָרן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דורכן אוקאַז פון דעם 23סטן דעצעמבער </ins>1791.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">באַגרעניצונג </ins>האָט גלייך באַטראָפן די נייע טעריטאָריעס פונעם פּוילישן קעניגרייך וואָס רוסלאַנד האָט אַנעקסירט (ווי בעלאַרוס און נאָוואָראָסיע), און זי האָט זיך פאַרשטאַרקן נאָך דער צווייטער טיילונג פון פּוילן אין 1793. פאַר דעם האָט רוסלאַנד כּמעט אינגאַנצן פאַרבאָטן אידיש וואוינען. מיט די טיילונגען, איז רוסלאַנד פּלוצעם געוואָרן די מלוכה מיט דער גרעסטער אידישער באַפעלקערונג אין אייראָפּע.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די רעגירונג האָט געזוכט אַ באַלאַנס: זי האָט געוואָלט נוצן די אידישע באַפעלקערונג, אָבער אויך באַשיצן רוסישע סוחרים פון קאָנקורענץ. לכתּחילה איז דער תּחום אויך באַשטימט געוואָרן צו העלפן קאָלאָניזירן ניי-אַקוויירטע געגנטן אַרום שוואַרצן ים. דער נאָמען "תּחום-המושב" איז ערשט אויפגעקומען אונטער ניקאָלאַי דער ערשטער (1825–1855).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די רעגירונג האָט געזוכט אַ באַלאַנס: זי האָט געוואָלט נוצן די אידישע באַפעלקערונג, אָבער אויך באַשיצן רוסישע סוחרים פון קאָנקורענץ. לכתּחילה איז דער תּחום אויך באַשטימט געוואָרן צו העלפן קאָלאָניזירן ניי-אַקוויירטע געגנטן אַרום שוואַרצן ים. דער נאָמען "תּחום-המושב" איז ערשט אויפגעקומען אונטער ניקאָלאַי דער ערשטער (1825–1855).</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">שורה 11:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 13:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אונטער אַלעקסאַנדער דער צווייטער (1855–1881) האָבן פאַרשידענע גרופּן פון אידן געקראָגן רעכט צו וואוינען אינדרויסן פונעם תּחום, אַזוי ווי סוחרים פון דער ערשטער גילדע (פון 1859), אוניווערזיטעט גראַדוירטע (פון 1861), און געוויסע בעלי־מלאָכות (פון 1865). די האָפענונגען אַז די באַגרענעצונגען וועלן אינגאַנצן אויפגעהויבן ווערן, זענען פאַרשוואונדן נאָך זיין מאָרד אין 1881.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אונטער אַלעקסאַנדער דער צווייטער (1855–1881) האָבן פאַרשידענע גרופּן פון אידן געקראָגן רעכט צו וואוינען אינדרויסן פונעם תּחום, אַזוי ווי סוחרים פון דער ערשטער גילדע (פון 1859), אוניווערזיטעט גראַדוירטע (פון 1861), און געוויסע בעלי־מלאָכות (פון 1865). די האָפענונגען אַז די באַגרענעצונגען וועלן אינגאַנצן אויפגעהויבן ווערן, זענען פאַרשוואונדן נאָך זיין מאָרד אין 1881.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מיי־געזעצן </del>(May Laws) פון 1881–1882 האָבן פאַרשטאַרקט די רעסטריקציעס, פאַרבאָטן נייע אידישע באַזעצונגען אין דערפער אינערהאַלבן תּחום, און געהאָלפן באַשאַפן דאָס שטעטל.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[מאי געזעצן|מאי־געזעצן]] </ins>(May Laws) פון 1881–1882 האָבן פאַרשטאַרקט די רעסטריקציעס, פאַרבאָטן נייע אידישע באַזעצונגען אין דערפער אינערהאַלבן תּחום, און געהאָלפן באַשאַפן דאָס שטעטל.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==געאָגראַפישע פאַרנעם און באַגרעניצונגען==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==געאָגראַפישע פאַרנעם און באַגרעניצונגען==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">שורה 26:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 28:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שפּראַך וואָס די אידן אינעם תּחום האָבן גערעדט איז געווען אידיש. לויט דעם 1897 צענזוס, האָבן 99% פון די אידן אינעם תּחום געשמועסט אידיש.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שפּראַך וואָס די אידן אינעם תּחום האָבן גערעדט איז געווען אידיש. לויט דעם 1897 צענזוס, האָבן 99% פון די אידן אינעם תּחום געשמועסט אידיש.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* קולטורעלע צענטערס: אידישע קולטור האָט זיך שטאַרק אַנטוויקלט אין די שטעטלעך. דאָס אידישע לעבן אין די שטעטלעך איז געווען שווער און אָרעם.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* קולטורעלע צענטערס: אידישע קולטור האָט זיך שטאַרק אַנטוויקלט אין די שטעטלעך. דאָס אידישע לעבן אין די שטעטלעך איז געווען שווער און אָרעם.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[חסידות]]: אין די שווערע באַדינגונגען אינעם תּחום, האָבן חסידישע הויפן און דינאַסטיעס געבליט. מיליאָנען חסידים זענען געווען צוגעבונדן צו זייערע רבנים, ווי דער גערער רבי, דער טשערנאָבילער רבי, און דער ליובאַוויטשער רבי (חב"ד).</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ליטעראַטור: די לעבנס־צער פון אידן אינעם תּחום זענען פאַראייביקט געוואָרן אין די שריפטן פון אידישע מחברים ווי דער הומאָריסט [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום־עליכם]]. זיין ראָמאַן [[טביה דער מילכיגער]] שילדערט טביה פונעם פיקטיוון שטעטל אַנאַטעווקע, אוקראַינע, און איז געווען דער יסוד פאַר דער טעאַטער פּראָדוקציע [[פידלער אויפן דאך|פידלער אויפן דאַך]]. אַנדערע קלאַסישע אידישע שרייבערס זענען געווען ש. י. אַבראַמאָוויטש און [[יצחק לייבוש פרץ|י. ל. פּרץ]].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ליטעראַטור: די לעבנס־צער פון אידן אינעם תּחום זענען פאַראייביקט געוואָרן אין די שריפטן פון אידישע מחברים ווי דער הומאָריסט [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום־עליכם]]. זיין ראָמאַן [[טביה דער מילכיגער]] שילדערט טביה פונעם פיקטיוון שטעטל אַנאַטעווקע, אוקראַינע, און איז געווען דער יסוד פאַר דער טעאַטער פּראָדוקציע [[פידלער אויפן דאך|פידלער אויפן דאַך]]. אַנדערע קלאַסישע אידישע שרייבערס זענען געווען ש. י. אַבראַמאָוויטש און [[יצחק לייבוש פרץ|י. ל. פּרץ]].</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[השכלה|השׂכּלה]]: די משׂכילים ווי רעבאַלאַק בער לעווינסאָן (1788–1860) האָבן געבראַכט די אידעען פון דער השׂכּלה. לעווינסאָן האָט פאַרדאַמט אידיש, רופנדיג זי אַ "אינגאַנצן פאַרדאָרבן" שפּראַך, אַ "כלאָע" (mongrel) פון העברעיש, רוסיש, פראַנצויזיש, פּויליש און דייטש, וואָס קען נישט דינען פאַר קאָנצעפּטן פון "העכערע זאַכן". ער האָט גערופן צו לערנען אַ "ריינע שפּראַך" ווי רוסיש אָדער דייטש.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[השכלה|השׂכּלה]]: די משׂכילים ווי רעבאַלאַק בער לעווינסאָן (1788–1860) האָבן געבראַכט די אידעען פון דער השׂכּלה. לעווינסאָן האָט פאַרדאַמט אידיש, רופנדיג זי אַ "אינגאַנצן פאַרדאָרבן" שפּראַך, אַ "כלאָע" (mongrel) פון העברעיש, רוסיש, פראַנצויזיש, פּויליש און דייטש, וואָס קען נישט דינען פאַר קאָנצעפּטן פון "העכערע זאַכן". ער האָט גערופן צו לערנען אַ "ריינע שפּראַך" ווי רוסיש אָדער דייטש.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[חסידות]]: אין די שווערע באַדינגונגען אינעם תּחום, האָבן חסידישע הויפן און דינאַסטיעס געבליט. מיליאָנען חסידים זענען געווען צוגעבונדן צו זייערע רבנים, ווי דער גערער רבי, דער טשערנאָבילער רבי, און דער ליובאַוויטשער רבי (חב"ד).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* פּאָליטישע באַוועגונגען: מאָדערנע אידעאָלאָגישע ריכטונגען, אַריינגערעכנט די סאָציאַליסטישע בונד, ציוניזם, און [[חובבי ציון]], זענען געווען טעטיג אין די שטעט פונעם תּחום.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* פּאָליטישע באַוועגונגען: מאָדערנע אידעאָלאָגישע ריכטונגען, אַריינגערעכנט די סאָציאַליסטישע בונד, ציוניזם, און [[חובבי ציון]], זענען געווען טעטיג אין די שטעט פונעם תּחום.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l44">שורה 44:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 46:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער תּחום-המושב איז אָפיציעל אַבאלירט געוואָרן נאָך דער אַבדיקאַציע פון ניקאָלאַי דער צווייטער, דורך אַ דעקרעט פונעם צייטווייליגן גובערנאַטאָר פון 20סטן מערץ (2טן אַפּריל נ.ס.) 1917. די באָלשעוויסטישע רעגירונג האָט דאָס אבאלירונג אנגעהאַלטן.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער תּחום-המושב איז אָפיציעל אַבאלירט געוואָרן נאָך דער אַבדיקאַציע פון ניקאָלאַי דער צווייטער, דורך אַ דעקרעט פונעם צייטווייליגן גובערנאַטאָר פון 20סטן מערץ (2טן אַפּריל נ.ס.) 1917. די באָלשעוויסטישע רעגירונג האָט דאָס אבאלירונג אנגעהאַלטן.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==עטנאָגראַפישע פאָרשונג==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די אידישע עטנאָגראַפישע עקספּעדיציע (1912–1914), געפירט דורך [[ש. אנ-סקי|ש. אַנסקי]] (שלמה זאנוויל ראַפּאַפּאָרט), איז געווען אַ פאַרזוך צו דאָקומענטירן און ראַטעווען די טראַדיציאָנעלע אידישע קולטור, וועלכע איז געהאַלטן געוואָרן צו זיין ראַפּיד פאַרשוואונדן צוליב מאָדערניזירונג און עמיגראַציע. ער האָט געזען דעם תחום המושב ווי אַ "אידישן טונקעלן קאָנטינענט", אַ טערמין וואָס שמעון דובנאָוו האָט שוין פריער גענוצט, אַנאַלאָגיש צו די אומגעפאָרשטע געגנטן פון צענטראַל-אַפריקע.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ירושה און ווירקונג==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ירושה און ווירקונג==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כאָטש דער <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תּחום </del>האָט געבראַכט ליידן, זענען זיינע פּאָזיטיווע, אומגעפּלאַנטע רעזולטאַטן געווען אַז ער האָט געשאַפן אַ ראַם פאַר אַן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אומאָפּהענגיקן </del>אידנטום, וואו אידישע קולטור און נאַציאָנאַלער געפיל האָבן זיך אַנטוויקלט. דער תּחום איז געווען די קוועל פאַר דער גרינדונג פון גרויסע אידישע צענטערס אין אַמעריקע, דרום אַפריקע און ארץ ישׂראל.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כאָטש דער <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תחום </ins>האָט געבראַכט ליידן, זענען זיינע פּאָזיטיווע, אומגעפּלאַנטע רעזולטאַטן געווען אַז ער האָט געשאַפן אַ ראַם פאַר אַן <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אומאָפּהענגיגן </ins>אידנטום, וואו אידישע קולטור און נאַציאָנאַלער געפיל האָבן זיך אַנטוויקלט. דער תּחום איז געווען די קוועל פאַר דער גרינדונג פון גרויסע אידישע צענטערס אין אַמעריקע, דרום אַפריקע און ארץ ישׂראל.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|Mpd5zslNNew}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|Mpd5zslNNew}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|JUzXk5poX78}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|JUzXk5poX78}}</div></td></tr>
<!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339365:rev-339367 -->
</table>
תנא קמא
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%AA%D7%97%D7%95%D7%9D_%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%A9%D7%91&diff=339365&oldid=prev
י'הושע: צוגעלייגט אינטערשפראך לינק, רעפערענצן אפטיילונג
2025-11-13T04:15:49Z
<p>צוגעלייגט אינטערשפראך לינק, רעפערענצן אפטיילונג</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="yi">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 04:15, 13 נאוועמבער 2025</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l49">שורה 49:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 49:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|Mpd5zslNNew}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|Mpd5zslNNew}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|JUzXk5poX78}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{יוטוב וויד|JUzXk5poX78}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==רעפערענצן==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{רעפערענצן}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[he:תחום המושב]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339364:rev-339365 -->
</table>
י'הושע
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%AA%D7%97%D7%95%D7%9D_%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%A9%D7%91&diff=339364&oldid=prev
תנא קמא אין 02:16, 13 נאוועמבער 2025
2025-11-13T02:16:37Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="yi">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ עלטערע ווערסיע</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">רעוויזיע פון 02:16, 13 נאוועמבער 2025</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">שורה 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער '''תחום-המושב''' (רוסיש Черта оседлости, '''טשערטאַ אסיעדלאסי'''; ענגליש: Pale of Settlement) איז געווען אַ מערב'דיגע געגנט פון דער [[רוסישע אימפעריע|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רוסלענדישער </del>אימפּעריע]], מיט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">פאַרשיידענע </del>גרעניצן, וואָס האָט עקזיסטירט פון 1791 ביז 1917. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">דאָס איז געווען </del>דער טעריטאָריע <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">וואו </del>אידן <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האָבן </del>לעגאַל געמעגט וואוינען פּערמאַנענט, און <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ווייטער </del>פון דעם איז <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידיש וואוינען </del>געווען <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">מערסטנס </del>פאַרבאָטן. די אימפּעריאַלע מאָטיוואַציע פאַר דער שאַפונג פונעם תּחום איז דער הויפּט געווען עקאָנאָמיש און נאַציאָנאַליסטיש אין נאַטור. דער תּחום האָט אַרומגענומען בערך 20% פון אייראָפּעישן רוסלאַנד. ביים שפּיץ פונעם תּחום, האָבן דאָרטן געוואוינט איבער פינף מיליאָן אידן, וואָס האָבן אויסגעמאַכט 40% פון דער גאַנצער אידישער באַפעלקערונג אין דער וועלט אין יענער צייט.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{דרעפט}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>דער '''תחום-המושב''' (רוסיש Черта оседлости, '''טשערטאַ אסיעדלאסי'''; ענגליש: Pale of Settlement) איז געווען אַ מערב'דיגע געגנט פון דער [[רוסישע אימפעריע|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">רוסישער </ins>אימפּעריע]], מיט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">טוישנדע </ins>גרעניצן, וואָס האָט עקזיסטירט פון 1791 ביז 1917. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אין </ins>דער טעריטאָריע <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">האָבן </ins>אידן לעגאַל געמעגט וואוינען פּערמאַנענט, און <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אינדרויסן </ins>פון דעם איז <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">אידישע וואוינונג, סיי שטענדיג סיי צייטווייליג, מערסטנס </ins>געווען פאַרבאָטן. די אימפּעריאַלע מאָטיוואַציע פאַר דער שאַפונג פונעם תּחום איז דער הויפּט געווען עקאָנאָמיש און נאַציאָנאַליסטיש אין נאַטור. דער תּחום האָט אַרומגענומען בערך 20% פון אייראָפּעישן רוסלאַנד. ביים שפּיץ פונעם תּחום, האָבן דאָרטן געוואוינט איבער פינף מיליאָן אידן, וואָס האָבן אויסגעמאַכט 40% פון דער גאַנצער אידישער באַפעלקערונג אין דער וועלט אין יענער צייט.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאריע און אָפּשטאַם==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==היסטאריע און אָפּשטאַם==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די איינפירונג פונעם תּחום־המושב האָט זיך אָנגעהויבן אונטער דער צאַרין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קאַטערין </del>די גרויסע (1762–1796). דער יסוד פאַר דער באַגרעניצונג איז געלייגט געוואָרן אין 1791, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">נאָכדעם ווי </del>רוסלאַנד האָט אַנעקסירט <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">גרויסע טעריטאָריעס </del>אין <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">די פּוילישע טיילונגען פון 1772, </del>1793<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, און 1795</del>. פאַר דעם האָט רוסלאַנד כּמעט אינגאַנצן פאַרבאָטן אידיש וואוינען. מיט די טיילונגען, איז רוסלאַנד פּלוצעם געוואָרן די מלוכה מיט דער גרעסטער אידישער באַפעלקערונג אין אייראָפּע.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די איינפירונג פונעם תּחום־המושב האָט זיך אָנגעהויבן אונטער דער צאַרין <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">קאַטערינא </ins>די גרויסע (1762–1796). דער יסוד פאַר דער באַגרעניצונג איז געלייגט געוואָרן אין 1791<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{הערה|{{לינק|שרייבער=Ken Spiro|קעפל=History Crash Course #56: Pale of Settlement|אדרעס=https://aish.com/48956361/|זייטל=Aish|דאטום=May 9</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2009}}}}. די באַגרענעצונג האָט גלייך באַטראָפן די נייע טעריטאָריעס פונעם פּוילישן קעניגרייך וואָס </ins>רוסלאַנד האָט אַנעקסירט <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ווי בעלאַרוס און נאָוואָראָסיע), און זי האָט זיך פאַרשטאַרקן נאָך דער צווייטער טיילונג פון פּוילן </ins>אין 1793. פאַר דעם האָט רוסלאַנד כּמעט אינגאַנצן פאַרבאָטן אידיש וואוינען. מיט די טיילונגען, איז רוסלאַנד פּלוצעם געוואָרן די מלוכה מיט דער גרעסטער אידישער באַפעלקערונג אין אייראָפּע.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די רעגירונג האָט געזוכט אַ באַלאַנס: זי האָט געוואָלט נוצן די אידישע באַפעלקערונג, אָבער אויך באַשיצן רוסישע סוחרים פון קאָנקורענץ. לכתּחילה איז דער תּחום אויך באַשטימט געוואָרן צו העלפן קאָלאָניזירן ניי-אַקוויירטע געגנטן אַרום שוואַרצן ים. דער נאָמען "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תּחום־המושב</del>" איז ערשט אויפגעקומען אונטער ניקאָלאַי דער ערשטער (1825–1855).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די רעגירונג האָט געזוכט אַ באַלאַנס: זי האָט געוואָלט נוצן די אידישע באַפעלקערונג, אָבער אויך באַשיצן רוסישע סוחרים פון קאָנקורענץ. לכתּחילה איז דער תּחום אויך באַשטימט געוואָרן צו העלפן קאָלאָניזירן ניי-אַקוויירטע געגנטן אַרום שוואַרצן ים. דער נאָמען "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">תּחום-המושב</ins>" איז ערשט אויפגעקומען אונטער ניקאָלאַי דער ערשטער (1825–1855).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין 1827, זענען אידן אין קיעוו, און שפּעטער אין 1835, אין אַסטראַכאַן און צפון קאַווקאַז, שטרענג באַגרעניצט געוואָרן אָדער אַרויסגענומען פונעם תּחום.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>אין 1827, זענען אידן אין קיעוו, און שפּעטער אין 1835, אין אַסטראַכאַן און צפון קאַווקאַז, שטרענג באַגרעניצט געוואָרן אָדער אַרויסגענומען פונעם תּחום.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">שורה 24:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 25:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אידיש לעבן און קולטור==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==אידיש לעבן און קולטור==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שפּראַך וואָס די אידן אינעם תּחום האָבן גערעדט איז געווען אידיש. לויט דעם 1897 צענזוס, האָבן 99% פון די אידן אינעם תּחום געשמועסט אידיש.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>די שפּראַך וואָס די אידן אינעם תּחום האָבן גערעדט איז געווען אידיש. לויט דעם 1897 צענזוס, האָבן 99% פון די אידן אינעם תּחום געשמועסט אידיש.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* קולטורעלע צענטערס: אידישע קולטור האָט זיך שטאַרק אַנטוויקלט אין די שטעטלעך. דאָס אידישע לעבן אין די שטעטלעך איז געווען שווער און אָרעם.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* קולטורעלע צענטערס: אידישע קולטור האָט זיך שטאַרק אַנטוויקלט אין די שטעטלעך. דאָס אידישע לעבן אין די שטעטלעך איז געווען שווער און אָרעם.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ליטעראַטור: די לעבנס־צער פון אידן אינעם תּחום זענען פאַראייביקט געוואָרן אין די שריפטן פון אידישע מחברים ווי דער הומאָריסט [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום־עליכם]]. זיין ראָמאַן [[טביה דער מילכיגער]] שילדערט טביה פונעם פיקטיוון שטעטל אַנאַטעווקע, אוקראַינע, און איז געווען דער יסוד פאַר דער טעאַטער פּראָדוקציע [[פידלער אויפן דאך|פידלער אויפן דאַך]]. אַנדערע קלאַסישע אידישע שרייבערס זענען געווען ש. י. אַבראַמאָוויטש און [[יצחק לייבוש פרץ|י. ל. פּרץ]].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ליטעראַטור: די לעבנס־צער פון אידן אינעם תּחום זענען פאַראייביקט געוואָרן אין די שריפטן פון אידישע מחברים ווי דער הומאָריסט [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום־עליכם]]. זיין ראָמאַן [[טביה דער מילכיגער]] שילדערט טביה פונעם פיקטיוון שטעטל אַנאַטעווקע, אוקראַינע, און איז געווען דער יסוד פאַר דער טעאַטער פּראָדוקציע [[פידלער אויפן דאך|פידלער אויפן דאַך]]. אַנדערע קלאַסישע אידישע שרייבערס זענען געווען ש. י. אַבראַמאָוויטש און [[יצחק לייבוש פרץ|י. ל. פּרץ]].</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l47">שורה 47:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">שורה 47:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ירושה און ווירקונג==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ירושה און ווירקונג==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כאָטש דער תּחום האָט געבראַכט ליידן, זענען זיינע פּאָזיטיווע, אומגעפּלאַנטע רעזולטאַטן געווען אַז ער האָט געשאַפן אַ ראַם פאַר אַן אומאָפּהענגיקן אידנטום, וואו אידישע קולטור און נאַציאָנאַלער געפיל האָבן זיך אַנטוויקלט. דער תּחום איז געווען די קוועל פאַר דער גרינדונג פון גרויסע אידישע צענטערס אין אַמעריקע, דרום אַפריקע און ארץ ישׂראל.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>כאָטש דער תּחום האָט געבראַכט ליידן, זענען זיינע פּאָזיטיווע, אומגעפּלאַנטע רעזולטאַטן געווען אַז ער האָט געשאַפן אַ ראַם פאַר אַן אומאָפּהענגיקן אידנטום, וואו אידישע קולטור און נאַציאָנאַלער געפיל האָבן זיך אַנטוויקלט. דער תּחום איז געווען די קוועל פאַר דער גרינדונג פון גרויסע אידישע צענטערס אין אַמעריקע, דרום אַפריקע און ארץ ישׂראל.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{יוטוב וויד|Mpd5zslNNew}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{יוטוב וויד|JUzXk5poX78}}</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key hamichlol_main_yi-mw_:diff::1.12:old-339363:rev-339364 -->
</table>
תנא קמא
https://yi.hamichlol.org.il/w/index.php?title=%D7%A8%D7%95%D7%99:%D7%AA%D7%97%D7%95%D7%9D_%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%A9%D7%91&diff=339363&oldid=prev
תנא קמא: בס"ד
2025-11-13T01:36:17Z
<p>בס"ד</p>
<p><b>נייער בלאַט</b></p><div>דער '''תחום-המושב''' (רוסיש Черта оседлости, '''טשערטאַ אסיעדלאסי'''; ענגליש: Pale of Settlement) איז געווען אַ מערב'דיגע געגנט פון דער [[רוסישע אימפעריע|רוסלענדישער אימפּעריע]], מיט פאַרשיידענע גרעניצן, וואָס האָט עקזיסטירט פון 1791 ביז 1917. דאָס איז געווען דער טעריטאָריע וואו אידן האָבן לעגאַל געמעגט וואוינען פּערמאַנענט, און ווייטער פון דעם איז אידיש וואוינען געווען מערסטנס פאַרבאָטן. די אימפּעריאַלע מאָטיוואַציע פאַר דער שאַפונג פונעם תּחום איז דער הויפּט געווען עקאָנאָמיש און נאַציאָנאַליסטיש אין נאַטור. דער תּחום האָט אַרומגענומען בערך 20% פון אייראָפּעישן רוסלאַנד. ביים שפּיץ פונעם תּחום, האָבן דאָרטן געוואוינט איבער פינף מיליאָן אידן, וואָס האָבן אויסגעמאַכט 40% פון דער גאַנצער אידישער באַפעלקערונג אין דער וועלט אין יענער צייט.<br />
<br />
==היסטאריע און אָפּשטאַם==<br />
די איינפירונג פונעם תּחום־המושב האָט זיך אָנגעהויבן אונטער דער צאַרין קאַטערין די גרויסע (1762–1796). דער יסוד פאַר דער באַגרעניצונג איז געלייגט געוואָרן אין 1791, נאָכדעם ווי רוסלאַנד האָט אַנעקסירט גרויסע טעריטאָריעס אין די פּוילישע טיילונגען פון 1772, 1793, און 1795. פאַר דעם האָט רוסלאַנד כּמעט אינגאַנצן פאַרבאָטן אידיש וואוינען. מיט די טיילונגען, איז רוסלאַנד פּלוצעם געוואָרן די מלוכה מיט דער גרעסטער אידישער באַפעלקערונג אין אייראָפּע.<br />
<br />
די רעגירונג האָט געזוכט אַ באַלאַנס: זי האָט געוואָלט נוצן די אידישע באַפעלקערונג, אָבער אויך באַשיצן רוסישע סוחרים פון קאָנקורענץ. לכתּחילה איז דער תּחום אויך באַשטימט געוואָרן צו העלפן קאָלאָניזירן ניי-אַקוויירטע געגנטן אַרום שוואַרצן ים. דער נאָמען "תּחום־המושב" איז ערשט אויפגעקומען אונטער ניקאָלאַי דער ערשטער (1825–1855).<br />
<br />
אין 1827, זענען אידן אין קיעוו, און שפּעטער אין 1835, אין אַסטראַכאַן און צפון קאַווקאַז, שטרענג באַגרעניצט געוואָרן אָדער אַרויסגענומען פונעם תּחום.<br />
<br />
אונטער אַלעקסאַנדער דער צווייטער (1855–1881) האָבן פאַרשידענע גרופּן פון אידן געקראָגן רעכט צו וואוינען אינדרויסן פונעם תּחום, אַזוי ווי סוחרים פון דער ערשטער גילדע (פון 1859), אוניווערזיטעט גראַדוירטע (פון 1861), און געוויסע בעלי־מלאָכות (פון 1865). די האָפענונגען אַז די באַגרענעצונגען וועלן אינגאַנצן אויפגעהויבן ווערן, זענען פאַרשוואונדן נאָך זיין מאָרד אין 1881.<br />
<br />
די מיי־געזעצן (May Laws) פון 1881–1882 האָבן פאַרשטאַרקט די רעסטריקציעס, פאַרבאָטן נייע אידישע באַזעצונגען אין דערפער אינערהאַלבן תּחום, און געהאָלפן באַשאַפן דאָס שטעטל.<br />
<br />
==געאָגראַפישע פאַרנעם און באַגרעניצונגען==<br />
דער תּחום האָט באַדויערט אַ געגנט פון בערך 472,000 קוואַדראַט מייל. ער איז געשאַפן געוואָרן כּמעט אינגאַנצן פון טעריטאָריעס אַנעקסירט פון דער פּויליש־ליטווישער קאָמאָנוועלט.<br />
<br />
דער תּחום האָט אַריינגענומען:<br />
* אַלע געגנטן פון היינטיגער בעלאַרוס, ליטע, מאָלדאָווע.<br />
* אַ סך טיילן פון אוקראַינע, אַריינגערעכנט די דרומדיגע פּראָווינצן (ניי־רוסלאַנד) ווי חערסאָן, עקאַטערינאָסלאַוו און טאַורידאַ.<br />
* די פּראָווינצן פון פּוילן (קאָנגרעס־פּוילן) זענען טעכניש נישט געווען אָפיציעל אַ טייל פונעם תּחום, אָבער אין דער פּראַקטיק זענען זיי געוויינטלעך אַריינגערעכנט געוואָרן.<br />
<br />
באַגרעניצונגען אינערהאַלב דעם תּחום: אידן זענען געווען באַגרעניצט אפילו אינערהאַלב דעם תּחום: זיי זענען פאַרבאָטן געווען צו וואוינען אין געוויסע שטעט ווי קיעוו (פון 1827), ניקאָלייעוו, סעוואַסטאָפּאָל און יאַלטאַ. פון 1843 זענען אידן אַרויסגעטריבן געוואָרן פון אַ 50 ווערסט (בערך 33 מייל אָדער 53 קילאָמעטער) ברייטער שטרייף לענג־אויס די מערבדיגע גרעניצן, כּדי צו פאַרמיידן שמוגל.<br />
<br />
==אידיש לעבן און קולטור==<br />
די שפּראַך וואָס די אידן אינעם תּחום האָבן גערעדט איז געווען אידיש. לויט דעם 1897 צענזוס, האָבן 99% פון די אידן אינעם תּחום געשמועסט אידיש.<br />
<br />
* קולטורעלע צענטערס: אידישע קולטור האָט זיך שטאַרק אַנטוויקלט אין די שטעטלעך. דאָס אידישע לעבן אין די שטעטלעך איז געווען שווער און אָרעם.<br />
* ליטעראַטור: די לעבנס־צער פון אידן אינעם תּחום זענען פאַראייביקט געוואָרן אין די שריפטן פון אידישע מחברים ווי דער הומאָריסט [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום־עליכם]]. זיין ראָמאַן [[טביה דער מילכיגער]] שילדערט טביה פונעם פיקטיוון שטעטל אַנאַטעווקע, אוקראַינע, און איז געווען דער יסוד פאַר דער טעאַטער פּראָדוקציע [[פידלער אויפן דאך|פידלער אויפן דאַך]]. אַנדערע קלאַסישע אידישע שרייבערס זענען געווען ש. י. אַבראַמאָוויטש און [[יצחק לייבוש פרץ|י. ל. פּרץ]].<br />
* [[השכלה|השׂכּלה]]: די משׂכילים ווי רעבאַלאַק בער לעווינסאָן (1788–1860) האָבן געבראַכט די אידעען פון דער השׂכּלה. לעווינסאָן האָט פאַרדאַמט אידיש, רופנדיג זי אַ "אינגאַנצן פאַרדאָרבן" שפּראַך, אַ "כלאָע" (mongrel) פון העברעיש, רוסיש, פראַנצויזיש, פּויליש און דייטש, וואָס קען נישט דינען פאַר קאָנצעפּטן פון "העכערע זאַכן". ער האָט גערופן צו לערנען אַ "ריינע שפּראַך" ווי רוסיש אָדער דייטש.<br />
* [[חסידות]]: אין די שווערע באַדינגונגען אינעם תּחום, האָבן חסידישע הויפן און דינאַסטיעס געבליט. מיליאָנען חסידים זענען געווען צוגעבונדן צו זייערע רבנים, ווי דער גערער רבי, דער טשערנאָבילער רבי, און דער ליובאַוויטשער רבי (חב"ד).<br />
* פּאָליטישע באַוועגונגען: מאָדערנע אידעאָלאָגישע ריכטונגען, אַריינגערעכנט די סאָציאַליסטישע בונד, ציוניזם, און [[חובבי ציון]], זענען געווען טעטיג אין די שטעט פונעם תּחום.<br />
<br />
==עקאָנאָמישע באַדינגונגען און אָרעמקייט==<br />
דאָס לעבן פאַר פיל אין תּחום־המושב איז געווען עקאָנאָמיש טרויעריג. די אידישע באַפעלקערונג איז געווען באַגרעניצט אין זייערע באַשעפטיגונגען. אידן זענען געווען פאַרבאָטן פון אַ סך לאַנדווירטשאַפטליכע באַשעפטיגונגען און פון פאַרמאָגן לאַנד.<br />
* באַשעפטיקונג: אידן זענען געווען קאָנצענטרירט אין האַנדל (38.6% פון די באַשעפטיגטע אידן) און מלאכות (35.4% פון די באַשעפטיגטע אידן). אידן האָבן אויסגעמאַכט 72.8% פון אַלע פּערסאָנען וואָס זענען באַשעפטיגט אין האַנדל אינעם תּחום־המושב.<br />
* אָרעמקייט און געדיכטקייט: די באַגרעניצונג צו אַ קליינעם געגנט, צוזאַמען מיט דעם מאַסיוון דעמאָגראַפישן וואוקס (פון אַ האַלבן מיליאָן ביז 5 מיליאָן אין אַ יאָרהונדערט), האָט געפירט צו איבערגעדריקטקייט, שטאַרקער קאָנקורענץ, און מאַסן־אָרעמקייט.<br />
* [[צדקה]] סיסטעם: צוליב דער שווערער לאַגע, האָט זיך אַנטוויקלט אַ קאָמפּליצירטע וואוילשטאַנד־סיסטעם פון אידישע וואָלונטיר־אָרגאַניזאַציעס, וואָס האָבן געגעבן קליידער פאַר אָרעמע תּלמידים, כּשר עסן פאַר סאָלדאַטן, און מעדיצינישע באַהאַנדלונג. אין געוויסע פּראָווינצן האָבן ביז 22% פון דער אידישער באַפעלקערונג געלעבט פון רעליף.<br />
<br />
==פּאָגראָמען און עמיגראַציע==<br />
די קאָנצענטראַציע פון אידן האָט געמאַכט אידן פאַר גרינגע צילן פאַר [[פאגראם|פּאָגראָמען]]. ספּעציעל שווערע פּאָגראָמען זענען פאָרגעקומען פון 1881 ביז 1883 און פון 1903 ביז 1906. די דאָזיגע שווערע באַדינגונגען, אַריינגערעכנט די רעפּרעסיווע [[מאי געזעצן|מאי-געזעצן]], האָבן געפירט צו מאַסן-עמיגראַציע: בערך צוויי מיליאָן אידן זענען אַוועק פון דער רוסלענדישער אימפּעריע צווישן 1881 און 1914, מערסטנס קיין די פאַראייניגטע שטאַטן.<br />
<br />
==די אויפלעזונג==<br />
די רעסטריקציעס פונעם תּחום זענען דע פאַקטאָ אויפגעהויבן געוואָרן אין אויגוסט 1915, ביים אָנהייב פון דער [[ערשטע וועלט-מלחמה|ערשטער וועלט-מלחמה]], ווען טויזנטער אידישע פּליטים זענען געצוואונגען געווען צו אַנטלויפן אינעם רוסישן אינערן, און מען האָט זיי געלאָזט וואוינען אין שטעט אינדרויסן פונעם תּחום (אַחוץ [[פעטערבורג|פּעטערבורג]] און [[מאסקווע|מאָסקווע]]).<br />
<br />
דער תּחום-המושב איז אָפיציעל אַבאלירט געוואָרן נאָך דער אַבדיקאַציע פון ניקאָלאַי דער צווייטער, דורך אַ דעקרעט פונעם צייטווייליגן גובערנאַטאָר פון 20סטן מערץ (2טן אַפּריל נ.ס.) 1917. די באָלשעוויסטישע רעגירונג האָט דאָס אבאלירונג אנגעהאַלטן.<br />
<br />
==ירושה און ווירקונג==<br />
כאָטש דער תּחום האָט געבראַכט ליידן, זענען זיינע פּאָזיטיווע, אומגעפּלאַנטע רעזולטאַטן געווען אַז ער האָט געשאַפן אַ ראַם פאַר אַן אומאָפּהענגיקן אידנטום, וואו אידישע קולטור און נאַציאָנאַלער געפיל האָבן זיך אַנטוויקלט. דער תּחום איז געווען די קוועל פאַר דער גרינדונג פון גרויסע אידישע צענטערס אין אַמעריקע, דרום אַפריקע און ארץ ישׂראל.</div>
תנא קמא